Półpasiec – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania
Katarzyna Makos

Półpasiec – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania

Półpasiec to choroba wirusowa spowodowana przez zakażenie patogenem Varicella-zoster (VZV) należącym do rodziny Herpesviridae, w której znajduje się również m.in. wirus opryszczki pospolitej. Varicella zoster virus pozostaje w organizmie w postaci utajonej po przebyciu ospy wietrznej, w sprzyjających okolicznościach, takich jak znaczny spadek odporności, może się uaktywnić, wywołując półpaśca. Jakie objawy wówczas występują? Jak leczy się półpaśca?

Półpasiec – charakterystyka. Czy półpasiec jest zaraźliwy? 

Półpasiec jest chorobą wywoływaną przez wirusa Varicella-zoster (Varicella zoster virus, VZV). Znajduje się on w wydzielinie pęcherzyków występujących na skórze w przebiegu choroby i to właśnie ta wydzielina jest zakaźna. Osoba zdrowa, która do tej pory nie przechorowała ospy, po kontakcie z wydzieliną pęcherzyków chorego może zachorować na ospę wietrzną.  

VZV jest bardzo wrażliwy na działanie czynników zewnętrznych i pozostaje krótko na przedmiotach, ubraniach, łatwo ulegając zniszczeniu pod wpływem temperatury i wysychania. 

Półpasiec – przyczyny

Półpasiec a ospa 

Półpasiec jest wywoływany przez tego samego wirusa, co ospa wietrzna. Varicella-zoster virus w zakażeniu pierwotnym objawia się jako ospa wietrzna z rozsianą polimorficzną wysypką ze świądem, zajmującą także błony śluzowe i skórę owłosioną głowy. Wirus pozostaje do końca życia w organizmie człowieka w formie utajonej, zajmując komórki zwojowe korzeni grzbietowych rdzenia kręgowego oraz zwoje nerwów czaszkowych. W chwili spadku odporności (dotyczy to zwłaszcza osób starszych, zakażonych HIV, na leczeniu immunosupresyjnym) wirus reaktywuje się i występuje jako półpasiec. 

Półpasiec jest mniej zaraźliwy niż ospa wietrzna i jego zakaźność utrzymuje się od wystąpienia zmian do czasu przyschnięcia wykwitów. Inaczej jest w przypadku wiatrówki – przenosi się ona także drogą kropelkową (wraz z oddechem chorego) oraz poprzez kontakt z wydzieliną pęcherzyków, dlatego jej zakaźność występuje już 2 dni przed wystąpieniem wysypki i trwa do przyschnięcia wszystkich pęcherzyków.  

Powiązane produkty

Półpasiec – objawy. Jak wygląda półpasiec? 

Zwykle 3-4 dni przed wysypką u chorego występują objawy zwiastunowe w postaci bólu zlokalizowanego zazwyczaj w obrębie 1-3 dermatomów (obszarów skóry unerwionych przez jeden nerw rdzeniowy) o różnym charakterze (ból kłujący, piekący, pulsujący). Mogą pojawić się też: przeczulica, czyli wywoływanie bólu poprzez dotyk (bodziec, który w normalnym stanie nie powinien wywołać dolegliwości) oraz parestezje (mrowienie, drętwienie). Może także wystąpić ból głowy, złe samopoczucie, gorączka. Półpasiec u dzieci rzadko objawia się nasilonym bólem.  

Po tym okresie pojawiają się rumieniowe plamki, ewoluujące w grudki, a następnie w pęcherzyki wypełnione przezroczystym, jasnożółtym płynem, układające się zazwyczaj wzdłuż międzyżebrzy, zwykle po jednej stronie ciała.

Zmiany ulegają zagojeniu w przeciągu 2 tygodni. Czasami półpasiec zajmuje okolicę unerwienia nerwu trójdzielnego – powieki, czoło, spojówki i rogówkę oka lub okolicę unerwienia nerwu twarzowego (zespół Hunta Ramsaya – niedowład mięśni twarzy, wykwity w obrębie ucha, mogą też wystąpić zaburzenia smakowe, nieprawidłowe wydzielanie łez i śliny). Jeszcze po ustąpieniu pęcherzyków (po około 7-10 dniach) może się utrzymywać nerwoból zajętej okolicy.  

Półpasiec – leczenie 

W przypadku bólu pojawiającego się w przebiegu półpaśca stosuje się zazwyczaj ibuprofen lub paracetamol, w przypadku dorosłych ewentualnie np. tramadol, a przy bardzo nasilonym bólu – silny lek opioidowy (fentanyl, buprenorfina). Ważna jest odpowiednia higiena zmian – należy myć się codzienne, osuszać zmiany unikając tarcia skóry. Można też odkażać miejsca nadżerek oktenidyną lub kąpielami w nadmanganianie potasu, unikając stosowania fioletu goryczki (fioletowe zabarwienie może maskować rozwijanie się stanu zapalnego i zakażenia wokół zmian chorobowych). Z tego samego powodu przeciwwskazane jest smarowanie zmian papkami/kremami z cynkiem (stosowane kiedyś ze względu na swoje właściwości wysuszające), ponieważ sprzyjają nadkażeniom bakteryjnym, tworząc istną skorupę nad pękniętym pęcherzykiem.  

Leczenie przeciwwirusowe polega na podaniu acykloviru doustnie lub dożylnie – wskazany jest w przypadku zajęcia błon śluzowych, lokalizacji poza tułowiem (okolica głowy, oczu, uszu), powikłań narządowych, a także u osób z upośledzoną odpornością, w trakcie leczenia immunosupresyjnego (GKS, leczenie nowotworowe, po przeszczepie), z ciężkim przebiegiem półpaśca.

Acyklovir miejscowo w postaci maści stosuje się w przypadku zajęcia oka, nie jest zalecane stosowanie go jako profilaktyki. W trakcie terapii należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu (ze względu na potencjalne działanie nefrotoksyczne leku). 

Profilaktyką ospy wietrznej i półpaśca jest szczepienie przeciwko VZV dwoma dawkami. Szczepionka zalecana jest u dzieci od 9 miesiąca życia (zazwyczaj podaje się ją łącznie z 1 dawką MMR), u pacjentów z grup ryzyka, u osób starszych. Można ją także stosować u osób nieszczepionych w ramach profilaktyki poekspozycyjnej do 5 dób u (optymalnie do 72 godzin) od kontaktu z chorym na ospę lub półpasiec.  

Inaczej sytuacja wygląda u osób z przeciwwskazaniami do szczepienia szczepionką żywą (w tym kobiety ciężarnej, która dotąd nie chorowała na ospę) – po takim kontakcie można podać przeciwciała przeciwko VZV (do 96h) i jest to tzw. profilaktyka bierna.   

Półpasiec – powikłania 

Najczęstszym powikłaniem półpaśca jest nerwoból, utrzymujący się nawet do kilku miesięcy czy lat. Ryzyko wystąpienia bólu postherpetycznego rośnie z wiekiem chorego. Inne powikłania mogą dotyczyć nadkażeń bakteryjnych i jeśli dotyczą oka, to mogą wiązać się z uszkodzeniem wzroku. Półpasiec może doprowadzić do zapalenia opon mózgowych, udaru mózgu, porażenia nerwów obwodowych. 

  1. K. Nowicka, M. Marczyńska, Standardy leczenia półpaśca, „Pediatria po Dyplomie” 2013, nr 3. 
  2. M. Magdalena Bujanowska-Fedak, P. Węgierek, Pacjent z półpaścem w praktyce lekarza rodzinnego, „Forum Medycyny Rodzinnej” 2018, t. 12, nr 3, s. 107-114. 
  3. L. Szenborn, Zasady pielęgnacji skóry dziecka chorego na ospę wietrzną, “mp.pl” [online], https://www.mp.pl/artykuly/68702,zasady-pielegnacji-skory-dziecka-chorego-na-ospe-wietrzna, [dostęp:] 09.07.2012 
  4. Ł. K. Wysoczański, A. Rosner-Tenerowicz, A. Zimmer i in., Ospa wietrzna i półpasiec u kobiet w ciąży i połogu, „Varia Medica” 2019, nr 3, s. 213-220.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • HIV – drogi zakażenia, test na HIV, profilaktyka

    Wirus HIV jest przyczyną jednej z najgroźniejszych i najbardziej uporczywych epidemii w dziejach ludzkości. Szacuje się, że na świecie jest nim zakażonych 37 milionów osób. Postęp, jaki dokonał się w leczeniu, sprawił, że ich jakość życia uległa poprawie, jednak nadal statystyki są przygnębiające – w 2022 i 2023 roku padły w Polsce rekordy zakażeń HIV. Jakie są nowoczesne metody leczenia zakażenia tym wirusem?

  • Nietrzymanie moczu u seniorów – przyczyny, leczenie

    Nietrzymanie moczu, znane także jako inkontynencja, to powszechny problem zdrowotny, który może znacząco wpływać na jakość życia osób dotkniętych tym schorzeniem, zwłaszcza osób starszych. Jest to stan, w którym osoba traci kontrolę nad oddawaniem moczu, co może prowadzić do mimowolnego wydalania moczu. Istnieje wiele przyczyn nietrzymania moczu, a ich zrozumienie jest kluczowe dla właściwego poradzenia sobie z tym problemem.

  • Rozszerzone źrenice – o czym świadczą? Czy oznaczają chorobę?

    Rozszerzone źrenice na ogół kojarzone są ze stanem silnego pobudzenia – również tego wywołanego farmakologicznie. W niektórych przypadkach mogą być jednak objawem poważnych zaburzeń zdrowotnych.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij