Wstydliwy problem – nadpotliwość

Przykry zapach czy wilgotne dłonie bywają prawdziwą udręką. Cierpiący z tego powodu ludzie nie chcą być posądzeni o brak higieny.



Problemem jest nadmierne pocenie, czyli nadpotliwość. Wyniki badania przeprowadzonego na 150 tys. amerykańskich gospodarstw domowych, opublikowane w 2004 r. wskazują, że na nadpotliwość cierpi 2,8% populacji. Schorzenie to wiąże się z obniżeniem komfortu życia, może utrudniać funkcjonowanie w otoczeniu, a w efekcie prowadzić do zaburzeń nerwicowych. 

Prawidłowe wydzielanie potu

Pocenie to prawidłowy proces organizmu. Na ciele ludzkim jest 3 miliony gruczołów potowych, a na 1 cm2 przypada średnio 300 gruczołów. Człowiek wydziela od kilku ml do kilku litrów potu dziennie. Wydzielanie potu pełni funkcję termoregulacyjną, zapewniając jednocześnie odpowiednią wilgotność skóry. Parowanie wody stanowiącej główny składnik potu obniża temperaturę ciała. Pot jest wytwarzany w gruczołach umiejscowionych w skórze, których ujścia znajdują się na powierzchni ciała.

Pot w połączeniu z wydzieliną gruczołów łojowych tworzy powłokę zewnętrzną, chroniącą skórę przed niekorzystnym wpływem czynników środowiskowych. Stopy, ręce i pachy w większym stopniu reagują na bodźce emocjonalne. Ponadto pot zwilża skórę i wraz z warstwą lipidów zapewnia jej wilgotność. Zwilżanie grubej warstwy rogowej dłoni i stóp zwiększa precyzję ruchów i ułatwia poruszanie się. Pot składa się głównie z wody (ok. 99%), tłuszczów, mocznika, kwasu mlekowego, węglowodanów, związków mineralnych (np. potas, wapń, magnez, żelazo). Jego skład zależy od spożywanych pokarmów, warunków klimatycznych, czynników hormonalnych oraz współistniejących schorzeń. Pot ma bardzo specyficzny zapach, według niektórych zawiera feromony, w medycynie jednakże uważa się, że zapach potu zależy od specyficznych bakterii rozkładających pot.

      W pewnych warunkach każdy człowiek poci się bardziej niż zwykle, a wywołuje to:

  •     upał, zwłaszcza przy dużej wilgotność powietrza
  •     większy wysiłek fizyczny
  •     emocja, stres
  •     niektóre stany chorobowe (np. ostre infekcje, zwłaszcza te przebiegające z wysoką gorączką, gruźlica, czasem choroby nowotworowe, nadczynność tarczycy, cukrzyca)
  •     menopauza u kobiet i andropauza u mężczyzn
  •     pobudzenie układu nerwowego współczulnego

Rodzaje gruczołów potowych

     Proces pocenia wywołany jest aktywnością dwu typów gruczołów zewnątrz wydzielniczych:

  •   gruczołów potowych ekrynowych - rozmieszczonych na całej skórze, ale zwłaszcza na dłoniach, stopach i czole
  •   gruczołów potowych apokrynowych, też wprawdzie rozmieszczonych na całej skórze, jednak głównie skupisko tych gruczołów jest w okolicy pach, pachwin i okolicy narządów płciowych.


Gruczoły apokrynowe uchodzą do mieszka włosowego. Początkowo ich wydzielina jest bezwonna, jednak w zetknięciu z bakteriami obecnymi na skórze nabiera zapachu. Te gruczoły są wrażliwe na działanie hormonów, zatem ich czynność wydzielnicza rozpoczyna się w okresie dojrzewania.

Gruczoły ekrynowe uchodzą bezpośrednio na powierzchnię skóry i w okresie upału mogą wydzielać do kilku litrów potu w ciągu dnia. Nie podlegają działaniu hormonów, o ich wydzielaniu decyduje system nerwowy, przede wszystkim w odpowiedzi na upał, ale także stres, a nawet spożywanie ostrych potraw. Ten rodzaj potu wydziela się również stale, niewidocznie zwilżając skórę i współtworząc tak potrzebny płaszcz wodno-lipidowy skóry. Stosunek gęstości gruczołów ekrynowych do apokrynowych wynosi 1:1 w okolicy pachowej i 10:1 w innych okolicach.

Zaburzenia wydzielania potu

Najczęstszym zaburzeniem funkcjonowania gruczołów potowych jest nadmierne pocenie, czyli hiperhydroza ( hyperhidrosis). Pojęcie to oznacza wydzielanie potu przekraczające ilości niezbędne dla potrzeb fizjologicznych. Jeśli dni nie są gorące ani nie ma innych powodów do wydzielania potu w ilości znacznie większej niż jest to potrzebne do kontrolowania temperatury ciała, można mówić o nadmiernej potliwości. Dolegliwości zwykle pojawiają się w drugiej lub w trzeciej dekadzie życia. Dlaczego? Nie wiadomo, ale 30-50% osób z nadmierną potliwością ma krewnego z tym samym problemem, co może wskazywać na genetyczne podłoże nieprawidłowości.

Pierwotne nadmierne pocenie nie współistnieje z żadnym innym schorzeniem i najczęściej ograniczone jest do jednej lub dwóch powierzchni, na której występuje największa koncentracja gruczołów potowych (tj. stopy, dłonie, pachy i czoło). Nadpotliwością wtórną nazywany jest stan, w którym pocenie stanowi objaw jakiejś choroby (np. cukrzycy, nadczynności tarczycy, nowotworu, infekcji) lub jest symptomem zachwiania równowagi metaboliczno-hormonalnej organizmu, związanym z otyłością, menopauzą lub miesiączką. Nadpotliwość wtórna zazwyczaj dotyczy całego ciała i nasila się w nocy, a jej leczenie polega na zdiagnozowaniu i terapii choroby podstawowej.

Pocenie nadmierne pierwotne

W przypadku nadpotliwości pierwotnej ważne jest, aby ustalić fizjologiczną przyczynę dolegliwości, gdyż obecnie wiadomo, że istnieją dwa odrębne mechanizmy jej powstawania.

W pierwszym z nich, przebiegającym z zaangażowaniem części mózgu zwanej korą obręczy, wydzielanie potu następuje w odpowiedzi na bodziec emocjonalny.

Drugi rodzaj nadpotliwości wynika z nieprawidłowego funkcjonowania procesów termoregulacyjnych, w których podstawową rolę odgrywa ośrodek termoregulacji znajdujący się w innej części mózgu, w podwzgórzu. Biegnący od mózgu sygnał wydzielania potu przekazywany jest do gruczołów potowych poprzez włókna autonomicznego układu nerwowego, a neuroprzekaźnikiem pomiędzy nimi jest acetylocholina.

Hiperhydroza może być pierwotna, czyli samoistna (idiopatyczna). Wskutek zmienionego progu pobudliwości gruczołów potowych lub nieprawidłowej regulacji autonomicznej nawet słabe bodźce powodują wzmożone pocenie. Nadmierne pocenie pierwotne występuje najczęściej w postaci zlokalizowanej, dotyczy wówczas obszaru pach, dłoni i podeszew stóp, czasami także twarzy (głównie okolica czubka nosa) czy szyi. Postać ta jest przede wszystkim związana z czynnikami emocjonalnymi, takimi jak ból czy lęk. Nadmierne pocenie emocjonalne występuje u obu płci, często bywa rodzinnie. Rozpoczyna się zwykle w dzieciństwie lub w okresie pokwitania, w wielu przypadkach wykazuje skłonność do samoistnego ustępowania po 25 roku życia. Konsekwencją wzmożonej potliwości może być maceracja naskórka, co z kolei sprzyja wtórnym nadkażeniom bakteryjnym i grzybiczym.

Pocenie nadmierne okolicy pach stwarza znaczny problem. Wzmożone wydzielanie potu jest tu najczęściej ciągłe. Pot ekrynowy miesza się w okolicy pach z potem wydzielanym przez gruczoły apokrynowe, których duża koncentracja znajduje się na tym obszarze. Początkowo zarówno pot ekrynowy, jak i apokrynowy są bezwonne. Nieprzyjemny zapach jest wynikiem pojawienia się produktów metabolizmu bakterii, które saprofitują na skórze, a pot stanowi dla nich doskonałą pożywkę.

Pocenie nadmierne dłoni powoduje, że stają się one zaczerwienione lub sine i zimne. Wzmożone wydzielanie potu ma tu głównie charakter napadowy. W nasilonej postaci potliwość dotyczy także powierzchni grzbietowych rąk i zwykle przechodzi z części obwodowych także na proksymalne. Praca zawodowa, wykonywana przy stałym używaniu rąk nasila chorobę. U fryzjerów hiperhydroza dłoni może być uważana za chorobę zawodową.

Pocenie nadmierne stóp może występować łącznie z hiperhydrozą  dłoni lub niezależnie od niej. Stymulowane jest przez gumowe i wykonane z tworzyw sztucznych obuwie. Skóra stóp u chorych z hiperhydrozą przyjmuje siny kolor, warstwa rogowa ulega rozpulchnieniu i maceracji. Może rozwinąć się rogowiec pobrużdżony, czyli powierzchowne zakażenie bakteryjne warstwy rogowej naskórka, charakteryzujące się drobnymi, kraterowatymi zagłębieniami, bolesnymi przy ucisku. Prawdopodobnym czynnikiem etiologicznym tej dermatozy są bakterie saprofitujące na skórze ludzkiej. Często w okolicy podeszew pojawia się bardzo przykry zapach potu. Tego rodzaju zaburzenie określamy jako poty złowonne (bromhidrosis). Są one najczęściej związane, podobnie jak w hiperhydrozie pach, z metabolitami bakterii, które rozkładają zmacerowaną warstwę rogową naskórka, niekiedy zależą od czynników dietetycznych lub zażywanych leków.

Opisano również rzadką postać ograniczonej wzmożonej potliwości - zlokalizowaną jednostronną hiperhydrozę. Zaburzenie to może być idiopatyczne. Czasami pozostaje w związku z czynnikami neurologicznymi, takimi jak urazy rdzenia kręgowego, obwodowe neuropatie lub z guzami nowotworowymi (śródpiersia). Obszar nadmiernej potliwości w tym przypadku jest niewielki, dermatoza umiejscawia się najczęściej na przedramieniu lub czole.

Pocenie nadmierne wtórne

Najczęściej ma ono postać uogólnioną. Może być wywołane przez wiele czynników wewnątrzpochodnych, często jest objawem wegetatywnym innych schorzeń. Towarzyszy zaburzeniom endokrynologicznym: nadczynności przysadki, nadczynności tarczycy, cukrzycy, otyłości, menopauzie. Nadmierne pocenie występuje w różnych chorobach neurologicznych, szczególnie tam, gdzie uszkodzone jest przekaźnictwo sympatyczne, np. zespół cieśni nadgarstka i w uszkodzeniach rdzenia kręgowego (porażenie połowicze, jamistość rdzenia). Bywa niespecyficznym objawem szeregu schorzeń przewlekłych infekcyjnych, zapalnych i nowotworowych, w tym malarii, gruźlicy, zakażenia HIV, schorzeń reumatycznych, chłoniaków.

Hiperhydroza jest typowa dla chorób gorączkowych i stanów podgorączkowych. Występuje w stanach, w których dochodzi do wyrzutu katecholamin (hipoglikemia, zespoły odstawienia). Obserwuje się wówczas tzw. zimne poty - wzmożoną potliwość z towarzyszącym skurczem naczyń.

Nadmierna potliwość może być również wywołana przez czynniki zewnątrzpochodne. Jest typowa w klimacie tropikalnym, szczególnie podczas aklimatyzacji. Występuje w zatruciach różnymi związkami chemicznymi, np. środkami ochrony roślin. W niektórych schorzeniach dermatologicznych związanych z nieprawidłowym rogowaceniem, takich jak różne odmiany rogowca dłoni i stóp spotykamy zlokalizowane postacie hiperhydrozy.

Pocenie się na ograniczonym obszarze skóry owłosionej głowy, twarzy (głównie w okolicy czubka nosa, czoła) czy szyi jest częstą fizjologiczną odpowiedzią na spożywanie gorących i ostrych pokarmów. Termin „patologiczna potliwość smakowa" jest używany dla określenia pocenia nadmiernego, powstałego w wyniku zaburzeń w ośrodkowym układzie nerwowym, w autonomicznym układzie nerwowym w przebiegu cukrzycy bądź jako komplikacja po szyjnej lub piersiowej sympatektomii.

Podobne zaburzenia mają miejsce w zespole Freya, który jest specyficzną formą patologicznej potliwości smakowej. Zespół ten po raz pierwszy został opisany przez polskiego neurologa Lucjana Freya. Charakteryzuje go przekrwienie głowy i szyi oraz obfite pocenie w tych okolicach w odpowiedzi na bodźce smakowe. Występowanie zespołu związane jest z unerwieniem ślinianki przyusznej przez nerw uszno-skroniowy (i czasami nerw uszny wielki) i występuje w około 25% przypadków po jego uszkodzeniu. Uszkodzenie nerwu może nastąpić na skutek jego jatrogennego przecięcia podczas zabiegu operacyjnego (parotidektomia) lub też w przypadku zmian ropnych w obrębie miąższu ślinianki przyusznej. Zespół ten może występować także po resekcji zwoju szyjnego górnego czy po nastawianiu złamań wyrostka kłykciowego żuchwy.
 

      Publikacja przygotowana na podstawie:

   1. Marta Koton-Czarnecka, Nadmierne pocenie można leczyć!,www.farmaceutyki.com
   2. Anna Pura-Rynasiewicz, Nadmierna  potliwość, www.forumdermatologiczne.pl
   3. Tomasz Rogoziński, Leczenie pocenia emocjonalnego, Zdrowe nogi nr 2(15) 2007
   4. www.nadpotliwosc.pl
   5. Dorota Wydro, Nadmierne pocenie się, www.mediweb.pl
   6. Olga Glińska, Nadmierna potliwość przypadłość, którą można pokonać, www.poradnikmedyczny.pl
   7. Nadmierne pocenie – przyczyny i sposoby leczenia, Puls Medycyny

 


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus