Atopowe zapalenie skóry

Atopowe zapalenie skóry (AZS), zwane również wypryskiem atopowym, to przewlekła choroba zapalna przebiegająca z obecnością wykwitów wypryskowych. Pojawia się zwykle w okresie wczesnodziecięcym i może całkowicie ustąpić po ukończeniu drugiego roku życia, jednak znacznie częściej przechodzi w postać przewlekłą i przebiega z okresami zaostrzeń i remisji. Szacuje się, że atopowe zapalenie skóry występuje u 5-25% populacji, w zależności od regionu oraz wieku badanych dotkniętych chorobą.

Etiopatogeneza atopowego zapalenia skóry jest złożona i nie została w pełni poznana. Szczególną uwagę zwraca się na znaczenie czynników genetycznych i środowiskowych. Za podłożem genetycznym przemawia częste występowanie choroby u dzieci i niemowląt z rodzin, w których występuje atopia. Do rozwoju zmian skórnych przyczyniają się zjawiska alergiczne (IgE-zależne oraz niezwiązane z IgE) i niealergiczne, w których limfocyty zostają aktywowane bez udziału komórek prezentujących antygen.

Czynniki środowiskowe modulują przebieg choroby, wpływając na ujawnienie się fenotypu genetycznie uwarunkowanej skłonności do rozwoju choroby. Do głównych czynników środowiskowych zaostrzających objawy choroby lub przyczyniających się do jej wystąpienia u osoby pozornie zdrowej należą:

  • warunki klimatyczne,
  • czynniki psychogenne,
  • chemiczne substancje drażniące,
  • alergeny powietrznopochodne i pokarmowe.

Obraz kliniczny atopowego zapalenia skóry

Charakterystycznymi zmianami w atopowym zapaleniu skóry są ogniska wypryskowe, które u tego samego pacjenta w różnych okresach wiekowych mogą mieć inną lokalizację, a nawet odmienny obraz kliniczny. W związku z tym w przebiegu choroby możemy wyróżnić trzy fazy:

I faza – wyprysk atopowy wczesnego dzieciństwa (do 2 roku życia) – rozpoczyna się zwykle w 2-3 miesiącu życia. Pojawiają się  plamy rumieniowe i grudki o charakterze wysiękowym.

II faza – wyprysk atopowy późnego dzieciństwa (do około 12 roku życia) – najczęściej stanowi kontynuację zmian z okresu wczesnodziecięcego, choć mogą pojawić się także nowe wykwity. Dominują zmiany o charakterze rumieniowo-grudkowym i wybitna suchość skóry.

III faza – wyprysk atopowy okresu młodzieńczego i osób dorosłych – stanowi ona kontynuację zmian chorobowych z okresu wczesnego i późnego dzieciństwa. Faza ta cechuje się symetrycznym umiejscowieniem zmian o charakterze nacieków zapalnych ze znaczną tendencją do lichenizacji.

Nie każdy chory przechodzi przez wszystkie fazy przebiegu choroby. Atopowe zapalenie skóry rozpoczyna się zwykle we wczesnym dzieciństwie, ale jego pierwsze objawy mogą wystąpić także w późniejszych latach. Zmiany w przebiegu tej choroby mogą mieć charakter ostry, podostry lub przewlekły. Objawem charakterystycznym dla wszystkich postaci AZS jest bardzo silny świąd skóry.

Rozpoznanie AZS

Rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu i przeprowadzonych badań laboratoryjnych. Aby postawić diagnozę, lekarz, w oparciu o kryteria J. Hanifina i G. Rajki, musi stwierdzić u pacjenta występowanie przynajmniej 3 z 4 głównych objawów i przynajmniej 3 z 23 objawów mniejszych.

Do objawów głównych należą:

  • przewlekły i nawrotowy przebieg choroby,
  • typowa lokalizacja zmian skórnych,
  • osobniczy lub rodzinny wywiad atopowy.

Do najczęściej występujących objawów mniejszych należą:

  • suchość skóry,
  • natychmiastowe reakcje skórne,
  • wczesny wiek wystąpienia zmian,
  • podwyższony poziom IgE,
  • skłonność do nawrotowych zakażeń skórnych,
  • nieswoisty wyprysk rąk i/ lub stóp,
  • zacienienie wokół oczu,
  • łupież biały,
  • świąd po spoceniu,
  • nietolerancja pokarmów,
  • zaostrzenie objawów po zdenerwowaniu,
  • rumień twarzy,
  • akcentacja mieszków włosowych.

Leczenie atopowego zapalenia skóry

Skuteczne leczenie AZS jest wielokierunkowe i powinno być dostosowane indywidualnie do każdego pacjenta. Celem terapii jest zminimalizowanie dolegliwości, ustąpienie stanu zapalnego, a także regeneracja uszkodzonej bariery naskórkowej. Postępowanie zależy od stanu pacjenta i obejmuje miejscowe leczenie przeciwzapalne, leczenie ogólne, odpowiednią pielęgnację skóry oraz eliminację czynników wywołujących chorobę lub zaostrzających jej przebieg.

Postępowanie w przypadku zmian rozległych, zakażonych i uporczywego świądu

Leczenie obejmuje stosowanie mocnych kortykosteroidów na skórę ciała i słabych na twarz – w przypadku stosowania u dzieci, lekarz musi uzyskać zgodę rodziców. Ponadto stosuje się także syropy przeciwhistaminowe, które mogą wpłynąć na poprawę ogólnego stanu dziecka. Jeśli dojdzie do nadkażenia, konieczne są antyseptyki, a w stanach ostrych stosuje się niekiedy ogólną antybiotykoterapię (erytromycyna, tetracykliny).

Zalecenia w przypadku zmian niezainfekowanych i niezbyt rozległych oraz umiarkowanego świądu

  • Nawilżanie – stosowanie emulsji bogatych w ceramidy i WNNKT, środków niezawierających mydła, masła karité.
  • Unikanie substancji podrażniających, czyli produktów zawierających mleczany w dużym stężeniu (powyżej 10%), a także ostrożne stosowanie preparatów zawierających mocznik, kwas mlekowy czy substancje higroskopijne. Jeżeli w trakcie stosowania pojawi się uczucie mrowienia lub podrażnienie skóry świadczące o początku nietolerancji, należy natychmiast przerwać ich aplikowanie.
  • Unikanie kąpieli z dodatkiem mydeł
  • Unikanie perfum oraz innych substancji uznanych za alergizujące. Zalecane są wyłącznie produkty hipoalergiczne po wnikliwej analizie ich składu.
  • Wykluczenie z diety niemowlęcia z podatnością do atopowego zapalenia skóry jaj i ryb aż do 6, lub nawet 12 miesiąca życia.

Bibliografia:

Błaszczyk-Kostanecka M .(red.), Wolska H.(red.): Dermatologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009.

Kurzawa R., Wanat-Krzak M., Atopowe zapalenie skóry. Poradnik dla lekarzy, wyd. Help-Med, Kraków 2007.

Placek W., Kosmetologia i farmakologia skóry, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.


Podziel się: