Dieta przy atopowym zapaleniu skóry. Zasady, wpływ na zdrowie i zalecenia

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą, nawracającą chorobą zapalną skóry o podłożu genetycznym, która dotyka 15–25% dzieci i 2–8% dorosłych. Dieta przy atopowym zapaleniu skóry jest ważnym uzupełnieniem standardowego leczenia, ponieważ wywiera istotny wpływ na ogólnoustrojowy stan zapalny, mikrobiotę jelitową, oś jelito-skóra i funkcję bariery naskórkowej. Co jeść przy atopowym zapaleniu skóry, a czego unikać?

1. Wpływ odżywiania na objawy AZS
2. Zasady diety przy atopowym zapaleniu skóry
3. Produkty zalecane przy atopowym zapaleniu skóry
4. Czego nie jeść przy atopowym zapaleniu skóry?
5. Dieta przy AZS – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jaki wpływ ma odżywianie na objawy atopowego zapalenia skóry,
• jakie są najważniejsze zasady diety przy atopowym zapaleniu skóry,
• które produkty są zalecane przy atopowym zapaleniu skóry,
• czego nie jeść przy atopowym zapaleniu skóry.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz rolę, jaką odgrywa dobrze zbilansowana i zróżnicowana dieta przy atopowym zapaleniu skóry, oraz nauczysz się świadomie wybierać produkty i potrawy, które wspomagają leczenie AZS.

Wpływ odżywiania na objawy AZS

Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że sposób odżywiania wywiera istotny wpływ na objawy AZS, ponieważ modyfikuje skład mikrobioty jelitowej i skórnej oraz procesy immunologiczne i zapalne zachodzące w organizmie. Szacuje się, że około 20–30% przypadków umiarkowanego do ciężkiego AZS, szczególnie u niemowląt i małych dzieci, jest wywoływanych przez alergie pokarmowe. Do najczęstszych pokarmów powodujących reakcje alergiczne u dzieci zalicza się jaja, mleko, soję, pszenicę, orzeszki ziemne i ryby. Dieta eliminacyjna może poprawić funkcjonowanie bariery skórnej tylko u osób z potwierdzonymi alergiami pokarmowymi.

Wykazano, że dieta zachodnia oparta na wysokoprzetworzonej żywności, która jest bogata w rafinowane węglowodany, tłuszcze nasycone, cukry dodane i sztuczne dodatki (np. aromaty, barwniki i konserwanty), ma niekorzystny wpływ na skład i metaboliczną aktywność mikrobioty jelitowej, czego konsekwencją jest nasilenie stanu zapalnego i pogorszenie objawów skórnych u chorych na AZS. Dieta zachodnia cechuje się wysokim udziałem czerwonego i przetworzonego mięsa (kiełbasy, parówek, szynki, boczku, pasztetów itp.), rafinowanych zbóż (np. przetworów z białej mąki pszennej), tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, słodyczy, pieczywa cukierniczego, słonych przekąsek, dań typu fast food i słodkich napojów.

Dieta śródziemnomorska, bogata w witaminy, składniki mineralne, kwasy tłuszczowe omega-3, antyoksydanty i błonnik pokarmowy, może skutecznie łagodzić objawy i przebieg atopowego zapalenia skóry.

Zasady diety przy atopowym zapaleniu skóry

Dieta przy AZS powinna opierać się głównie na świeżych i minimalnie przetworzonych produktach spożywczych o wysokiej wartości odżywczej. Za wzorcową dietę w przypadku AZS uznaje się model diety śródziemnomorskiej, który charakteryzuje się wysokim udziałem różnokolorowych warzyw i owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych, roślin strączkowych, orzechów, nasion, pestek, fermentowanych produktów mlecznych, ryb, drobiu i oliwy z oliwek extra virgin.

Najważniejsze zasady diety przy atopowym zapaleniu skóry:

• dieta obfitująca w warzywa i owoce – należy wprowadzić do swojego codziennego jadłospisu przynajmniej 400 g różnokolorowych warzyw i owoców (zwłaszcza surowych), aby zwiększyć potencjał przeciwzapalny diety;
• dieta bogata w kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA i DHA) – zaleca się regularne spożywanie 1–2 razy w tygodniu tłustych gatunków ryb morskich (np. łososia, makreli atlantyckiej), aby zmniejszyć stan zapalny i nasilenie objawów AZS;
• dieta zasobna w kwas gamma-linolenowy (GLA) – warto włączyć do diety przy AZS olej z wiesiołka, olej z nasion czarnej porzeczki lub olej z ogórecznika, aby przywrócić zaburzone funkcje bariery skórnej i złagodzić stan zapalny;
• dieta bogata w cynk – regularne spożywanie produktów o wysokiej zawartości cynku (np. orzechów nerkowca, nasion lnu, pestek dyni, gorzkiego kakao, fasoli białej) pomaga w łagodzeniu świądu skóry i przewlekłego stanu zapalnego oraz w odnowieniu i przebudowie naskórka;
• odpowiednia ilość witaminy D – należy regularnie spożywać tłuste ryby morskie, jaja, sery podpuszczkowe dojrzewające oraz stale suplementować witaminę D, szczególnie w okresie jesienno-zimowym, ponieważ wspiera ona prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, zmniejsza stany zapalne skóry i przywraca integralność bariery skórnej;
• eliminacja rozpoznanych alergenów pokarmowych – zaleca się wykluczyć z diety pokarmy zaostrzające objawy AZS (np. mleko, jaja, pszenicę, orzeszki ziemne) tylko wtedy, gdy lekarz potwierdzi konkretną alergię;
• unikanie spożywania wysokoprzetworzonej żywności – należy wyraźnie ograniczyć udział w diecie produktów o wysokiej zawartości rafinowanych węglowodanów i cukrów dodanych, nasyconych kwasów tłuszczowych, soli oraz sztucznych dodatków (np. barwników, konserwantów i słodzików), które nasilają objawy AZS.

Produkty zalecane przy atopowym zapaleniu skóry

Prawidłowa dieta przy AZS powinna działać przeciwzapalnie i wspierać barierę skórną oraz korzystnie wpływać na skład i metaboliczną aktywność mikrobioty jelitowej. W codziennym jadłospisie powinny znajdować się przede wszystkim świeże, niskoprzetworzone produkty pochodzenia roślinnego, które wykazują działanie przeciwzapalne.

Co jeść przy atopowym zapaleniu skóry?

• Warzywa i owoce bogate w antyoksydanty: jarmuż, szpinak, natka pietruszki, brokuły, kalafior, brukselka, buraki, papryka, pomidory, czarne jagody, borówki amerykańskie, czarne porzeczki, truskawki, maliny, jeżyny, cytrusy itp.
• Produkty bogate w kwasy omega-3: tłuste ryby morskie (łosoś, makrela atlantycka, śledź, sardynki), olej z wątroby dorsza (tran), olej z kryla antarktycznego, siemię lniane, nasiona chia, orzechy włoskie, olej rzepakowy, olej lniany.
• Produkty zawierające probiotyki: fermentowane produkty mleczne (np. ser twarogowy, maślanka, kefir, mleko acidofilne, jogurt naturalny), kiszone warzywa (np. ogórki, kapusta, rzodkiewki, buraki), zakwas z buraków, tempeh, miso, kimchi, kombucha itp.
• Produkty bogate w kwas gamma-linolenowy (GLA): olej z wiesiołka, olej z nasion czarnej porzeczki, olej z ogórecznika.
• Produkty o działaniu przeciwzapalnym: ciemnozielone warzywa liściaste, owoce jagodowe, oliwa z oliwek extra virgin, gorzkie kakao, gorzka czekolada, kurkuma, cynamon, imbir, bazylia, oregano, tymianek, czosnek, zielona herbata itp.
• Produkty bogate w błonnik pokarmowy: płatki owsiane, kasza gryczana, ryż brązowy, makaron pełnoziarnisty, pieczywo żytnie razowe na zakwasie, soczewica, fasola, ciecierzyca, orzechy, nasiona i pestki dyni itp.

Czy każda osoba z AZS może jeść to samo?

Nie każda osoba z atopowym zapaleniem skóry może jeść to samo, ponieważ dietetyczne czynniki wyzwalające i zaostrzające objawy choroby są bardzo indywidualne i nie występują u wszystkich pacjentów. Pomimo że niektóre pokarmy są często spotykanymi alergenami nasilającymi objawy atopowego zapalenia skóry (głównie u niemowląt i małych dzieci), ograniczenia dietetyczne powinny być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta, a nie stosowane uniwersalnie w każdym przypadku.

Złotym standardem diagnostycznym jest podwójnie ślepa, kontrolowana placebo próba prowokacyjna, która polega na podaniu pacjentowi alergenu podejrzanego o wywoływanie objawów lub placebo w sposób uniemożliwiający rozpoznanie podawanej substancji zarówno przez pacjenta, jak i lekarza.

Czego nie jeść przy atopowym zapaleniu skóry?

Przy atopowym zapaleniu skóry wskazane jest wyeliminowanie z diety produktów wysokoprzetworzonych oraz alergizujących, które zaostrzają objawy choroby. Pacjenci z AZS powinni prowadzić dzienniczek żywieniowy, aby zidentyfikować produkty nasilające objawy skórne.

Oto najważniejsze produkty i potrawy, których należy unikać w codziennej diecie przy AZS:

• żywność wysokoprzetworzona: dania typu fast food, słone przekąski, przetworzone mięso (np. kiełbasy, parówki, konserwy, pasztety), zupy błyskawiczne, gotowe sosy, które wywołują ogólnoustrojowy stan zapalny w organizmie, zaburzają skład mikroorganizmów jelitowych oraz uszkadzają barierę naskórkową;
• produkty bogate w cukry proste: słodkie przetwory mleczne, pieczywo cukiernicze i wyroby ciastkarskie, czekolady mleczne i białe, batony, słodzone płatki śniadaniowe, słodkie napoje gazowane i niegazowane (w tym dosładzane soki, nektary i syropy owocowe) itp.;
• produkty zawierające konserwanty i inne sztuczne dodatki: przetworzone mięso (boczek, wędliny, kiełbasy, konserwy), gotowe sosy i marynaty, zupy błyskawiczne, słodzone płatki śniadaniowe, owoce suszone, słodkie napoje gazowane, wino, cydr itp.;
• napoje alkoholowe: przewlekłe i nadmierne spożywanie alkoholu nasila ogólnoustrojowy stan zapalny, zakłóca równowagę mikrobioty jelitowej, osłabia odporność i barierę ochronną skóry oraz stymuluje uwalnianie histaminy;
• produkty alergizujące: mleko i jego przetwory, jaja, ryby i owoce morza, orzechy drzewne i ziemne, pszenica, soja i jej produkty, niektóre owoce i warzywa (np. pomidory, cytrusy) – wybrane alergeny powinny być wykluczone z diety przy AZS u dziecka tylko wtedy, gdy alergia zostanie potwierdzona przez lekarza.

Dieta przy AZS – najczęściej zadawane pytania

Co pić przy atopowym zapaleniu skóry?

Przy atopowym zapaleniu skóry (AZS) należy pić przynajmniej 1,5 litra naturalnej wody mineralnej lub źródlanej każdego dnia, aby poprawić nawilżenie skóry. Pomocne może być również picie niesłodzonej herbaty zielonej lub oolong, naparu z koszyczków rumianku, stuprocentowych soków warzywnych i/lub owocowych oraz naturalnych mlecznych napojów fermentowanych zawierających probiotyki, takich jak jogurt, kefir czy maślanka.

Czy nabiał zaostrza AZS?

Nabiał może zaostrzać atopowe zapalenie skóry (AZS), szczególnie u dzieci z potwierdzoną alergią na białka mleka krowiego, ponieważ działa jako czynnik wyzwalający objawy skórne. Alergia pokarmowa na białka mleka krowiego nie towarzyszy jednak wszystkim przypadkom AZS, dlatego należy unikać niepotrzebnych diet eliminacyjnych.

Czego nie powinno jeść dziecko chorujące na AZS?

Dzieci z atopowym zapaleniem skóry (AZS) często mają alergie pokarmowe, przy czym ponad 90% z nich jest spowodowanych przez powszechne alergeny, takie jak mleko krowie, jaja kurze, pszenica, orzeszki ziemne, soja, ryby i owoce morza. Z tego względu dziecko chorujące na AZS nie powinno jeść wyłącznie tych produktów, w przypadku których potwierdzono alergię.