Niepożądane odczyny poszczepienne

Szczepienie jest formą czynnej profilaktyki przed różnymi groźnymi chorobami. Szczepienie polega na podaniu całego drobnoustroju lub jego fragmentu albo zmodyfikowanego produktu (toksoid, oczyszczony antygen lub antygen wyprodukowany drogą inżynierii genetycznej), co powoduje uruchomienie w organizmie mechanizmów odpowiedzi humoralnej i/ lub komórkowej. Szczepienia, wbrew ostatnim trendom, są bardzo potrzebne. Dzięki nim można uchronić zarówno dzieci, jak i ludzi dorosłych, przed wieloma różnymi chorobami, które są niestety często groźne dla zdrowia, a nawet życia pacjenta. Zdarza się, że po szczepieniu może wystąpić niepożądana reakcja, czyli niepożądany odczyn poszczepienny. Odczyny poszczepienne nie zdarzają się jednak często, zwykle też nie są to ciężkie działania niepożądane.

Czym  jest niepożądany odczyn poszczepienny?

Niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) to zgodnie z definicją opracowaną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) medyczny objaw czasowo związany ze szczepieniem, który może być spowodowany wieloma przyczynami, takimi jak działanie szczepionki, błąd szczepienia czy też współistnienie objawów lub chorób przypadkowo związanych ze szczepieniem. 
Najczęstsze niepożądane odczyny poszczepienne mają związek z samym działaniem szczepionki. Jakie można tu zaliczyć działania niepożądane szczepionek? Przede wszystkim może być to reakcja miejscowa (zaczerwienienie, obrzęk) oraz gorączka w ciagu 48 godzin po szczepieniu. Po szczepionce przeciwko odrze, śwince i różyczce stosunkowo częsta jest gorączka i wysypka po 7-10 dniach od szczepienia, po tej samej szczepionce może zdarzyć się zapalenie ślinianek (mniej więcej po upływie trzech tygodni od szczepienia) oraz trombocytopenia (obniżony poziom płytek krwi) w około 30 dni po szczepieniu. 

W jaki sposób można podzielić niepożądane odczyny poszczepienne? 

Według Światowej Organizacji Zdrowia niepożądane odczyny poszczepienne można podzielić na poważne, ciężkie, umiarkowane i łagodne. Odczyn poważny to taki odczyn, którego wynikiem jest stan bezpośredniego zagrożenia życia lub hospitalizacja, znaczny lub trwały uszczerbek zdrowia oraz zgon. Odczyn ciężki natomiast charakteryzuje się nasileniem objawów, ale nie spełnia kryteriów odczynu poważnego. 

Jakie niepożądane odczyny poszczepienne, według Światowej Organizacji Zdrowia, należy zgłaszać w momencie ich wystąpienia?

W przeciągu 24 godzin należy zgłosić następujące poszczepienne odczyny niepożądane:
  • ostra reakcja nadwrażliwości,
  • anafilaksja,
  • nieutulony płacz,
  • zespół hypotoniczno-hyporeaktywny,
  • wstrząs toksyczny.
W okresie 5 dni od szczepionki należy zgłosić:
  • ciężką reakcję miejscową,
  • posocznicę,
  • ropień w miejscu podania szczepionki.
W okresie do 15 dni od szczepionki należy koniecznie zgłosić:
  • drgawki, włącznie z drgawkami gorączkowymi,
  • encefalopatię.
W okresie trzech miesięcy od szczepienia należy zgłosić:
  • przypadki ostrego porażenia wiotkiego,
  • zapalenia splotu barkowego,
  • trombocytopenię.
W okresie 1-12 miesiący od szczepienia przeciwko gruźlicy należy natomiast zgłosić:
  • zapalenie węzłów chłonnych,
  • uogólnione zakażenie BCG,
  • zapalenie kości i szpiku kostnego. 
Do najczęściej występujących niepożądanych odczynów poszczepiennych zalicza się odczyny łagodne, czyli przede wszystkim odczyn w miejscu ukłucia (obrzęk, zaczerwienienie, przemijający ból) oraz gorączka. Są to niegroźne niepożądane odczyny poszczepienne, które szybko ustępują. Natomiast niezaszczepienie dziecka może spowodować, że w przyszłości zachoruje ono na niebezpieczną dla zdrowia, a czasem nawet życia, chorobę. Czyli krótko mówiąc brak szczepienia może pociągnąć za sobą zdecydowanie bardziej poważne konsekwencje niż podanie szczepionki. Poza tym należy też pamiętać, że większość poważnych niepożądanych odczynów poszczepiennych nie ma związku z działaniem szczepionki, a zbieżność w czasie jest po prostu przypadkowa!

Dlaczego dochodzi do niepożądanych odczynów poszczepiennych?

Niepożądane objawy poszczepienne pod postacią gorączki oraz miejscowego odczynu po ukłuciu są efektem reakcji układu odpornościowego na podane w szczepionce bakterie i wirusy lub ich fragmenty. Reakcja ta zapoczątkowuje proces produkcji przeciwciał ochronnych i komórek odpornościowych. Można zatem stwierdzić, że zarówno gorączka, jak i miejscowy odczyn po szczepieniu, są zjawiskiem zupełnie normalnym. Jednakże brak tych objawów po szczepieniu absolutnie nie świadczy o nieskuteczności szczepienia.

Co zrobić, kiedy po szczepieniu u dziecka pojawi się gorączka lub odczyn w miejscu ukłucia?

Przede wszystkim w przypadku wystąpienia gorączki należy podać dziecku lek przeciwgorączkowy. W przypadku niemowląt przed ukończeniem trzeciego miesiąca życia należy podać preparat paracetamolu, może być zarówno w postaci czopka, jak i syropu. U dzieci po trzecim miesiącu życia można podawać także ibuprofen (również czopki lub syrop), który poza obniżeniem gorączki, także będzie działał przeciwzapalnie. Należy pamiętać też, że leki przeciwgorączkowe działają również przeciwbólowo, zatem będą łagodziły przemijający ból w miejscu ukłucia. W sytuacji, kiedy w miejscu ukłucia powstanie obrzęk i zaczerwienienie, zmienione chorobowo miejsce można posmarować preparatem na ukąszenia w żelu. Dość często po szczepieniach zdarza się, że dziecko jest nadmiernie senne lub odwrotnie - za bardzo pobudzone i niespokojne. Ponadto, może występować także niewielka biegunka. Są to również łagodne odczyny poszczepienne i ustąpią one najpóźniej w ciągu kilku dni. Oczywiście, jeśli czujemy się zaniepokojeni, zawsze na wszelki wypadek można udać się do pediatry na rejon, który po zbadaniu dziecka stwierdzi, czy na pewno nie dzieje się nic niepokojącego. 
Jeszcze raz należy podkreślić, że brak szczepienia może nieść za sobą bardzo poważne konsekwencje. Z powodu braku szczepień w obecnych czasach wraca coraz więcej groźnych, prawie już zapomnianych chorób, między innymi odra czy gruźlica. Choroby zakaźne mogą przebiegać naprawdę bardzo poważnie, czasami nawet doprowadzając do zgonu. Dlatego naprawdę warto się zastanowić czy rzeczywiście należy być przeciwnikiem szczepień. 

Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus