Nadczynność i niedoczynność tarczycy - objawy i leczenie

Tarczyca to narząd, który położony jest tuż poniżej krtani. Przylega do tchawicy, zbudowana jest z dwóch płatów, które połączone są cieśnią tarczycy, czyli węziną. Tarczyca produkuje hormony: tyroksynę oraz trójjodotyroninę.

Hormony tarczycy są przede wszystkim odpowiedzialne za metabolizm i termogenezę zachodzące w naszym organizmie. Dzięki nim dochodzi do syntezy (tworzenia) i katabolizmu, czyli rozpadu białek. Poza tym wywierają one wpływ na rozpad tłuszczy, czyli lipolizę- dzięki temu procesowi dostarczane są kwasy tłuszczowe biorące udział w procesach metabolizmu i termogenezy.

Synteza i wydzielanie hormonów tarczycy jest regulowana przez przysadkę mózgową, będącą częścią mózgowia, która produkuje hormon tyreotropowy (tyreotropina, TSH). Natomiast przysadka jest pobudzana do swojej pracy przez tyreoliberynę, czyli hormon produkowany przez podwzgórze, które także jest częścią mózgowia. Niestety, może zdarzyć się, że ta regulacja zostanie zaburzona. Wtedy mamy do czynienia z nadczynnością i niedoczynnością tarczycy.

Nadczynność tarczycy

Jest to stan, w którym zazwyczaj poziom hormonów tarczycy jest wysoki, zaś poziom TSH jest niski. U pacjenta obserwowane są bardzo charakterystyczne objawy. Człowiek z nadczynnością tarczycy jest zwykle bardzo drażliwy, nerwowy, niespokojny. Ma problem ze skupieniem uwagi, co często uniemożliwia mu normalną pracę czy naukę. Poza tym chory skarży się na bezsenność, osłabienie i męczliwość mięśni. Skóra jest zazwyczaj zaczerwieniona, wilgotna, ciepła, pacjent bardzo się poci. Charakterystyczna jest także biegunka, utrata masy ciała oraz kołatania serca.

W ciężkiej postaci nadczynności tarczycy może pojawić się duszność. U kobiet mogą pojawić się zaburzenia miesiączkowania, u mężczyzn zaburzenia wzwodu, u obu płci może dojść do zmniejszenia libido. Może być także obecne wole.

Jakie są najczęstsze przyczyny nadczynności tarczycy?

Bardzo często jest ona związana z chorobą Gravesa-Basedowa. Jest to autoimmunologiczna choroba- w jej przebiegu organizm sam produkuje przeciwciała, które pobudzają odpowiednie receptory do produkcji hormonów tarczycy. Jakie są zatem najczęstsze objawy nadczynności tarczycy w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa? W przypadku choroby Gravesa-Basedowa objawy mogą być różnie wyrażone. Zdarza się, że obecne są wszystkie objawy charakterystyczne dla nadczynności tarczycy. Zalicza się do nich zatem znaczny ubytek masy ciała, osłabienie i nietolerancję ciepła. Ponadto, typowa jest również drażliwość, niepokój, pobudzenie psychoruchowe, brak koncentracji i skupienia uwagi oraz bezsenność. Często zdarza się też, że pojawia się nadmierna potliwość, drżenie rąk oraz przekrwienie skóry. Typowe są również zaburzenia dotyczące układu krążenia, przede wszystkim jest to przyspieszona czynność serca, uczucie kołatania serca oraz nadciśnienie tętnicze. W przebiegu choroby Gravesa- Basedowa, zwłaszcza u ludzi starszych mogą być obecne objawy jedynie ze strony układu krążenia. Należy też pamiętać o tym, że dla tej postaci nadczynności tarczycy bardzo typowa jest również orbitopatia, czyli zespół objawów ocznych wywołanych immunologicznym zapaleniem tkanek miękkich oczodołu, który prowadzi do przejściowego lub trwałego uszkodzenia wzroku. Orbitopatia ujawnia się równocześnie z nadczynnością tarczycy lub później w ciągu 18 miesięcy jej trwania, może też wyprzedzać ona inne objawy nadczynności tarczycy, rzadko natomiast jest jedynym objawem choroby Gravesa-Basedowa. W jej przebiegu chorzy skarżą się na ból gałek ocznych, pieczenie, łzawienie, zmniejszenie ostrości wzroku, uczucie piasku pod powiekami, światłowstręt i podwójne widzenie. W badaniu przedmiotowym lekarz natomiast stwierdza wytrzeszcz, obrzęk powiek i tkanek okołooczodołowych, zaczerwienienie spojówek i ograniczenie ruchomości gałek ocznych. Czasami pojawia się też nawet ryzyko zagrożenia utraty wzroku, co ma miejsce w sytuacji, kiedy dochodzi do owrzodzenia rogówki z powodu niedomykalności powiek oraz w razie ucisku na nerw wzrokowy. 

Nadczynność tarczycy występuje też w przebiegu wola guzkowego nadczynnego oraz w sytuacji, kiedy w tarczycy obecny jest pojedynczy, autonomiczny guzek produkujący hormony tarczycy. Poza tym nadczynność tarczycy może występować w przebiegu jej zapaleń lub zostać wyindukowana niektórymi lekami. Czasami nadczynność tarczycy może także towarzyszyć jej nowotworom.

Objawy nadczynności tarczycy. Jak się ją rozpoznaje?

Przede wszystkim ocenia się poziom hormonów: zazwyczaj TSH jest niskie, zaś tyroksyna i trójjodotyronina wysokie. Lekarz w czasie badania stwierdza także przyspieszone tętno, podwyższone ciśnienie krwi, często nieprawidłowy zapis ekg. W badaniu usg można stwierdzić wole guzkowe. Zaś do wykrycia pojedynczego guzka służy badanie scyntygraficzne.

Leczenie nadczynnośći tarczycy

Leczenie polega na podawaniu właściwych preparatów, które wyregulują poziom hormonów. Czasami także stosuje się leczenie jodem promieniotwórczym. Poza tym stosuje się także leczenie uzupełniające beta-blokerami, czyli lekami regulującymi zaburzoną pracę serca. Niestety, czasami zachodzi także konieczność operacji, przede wszystkim w sytuacji, kiedy poza nadczynnością u pacjenta stwierdza się również złośliwy nowotwór tarczycy.

Niedoczynność tarczycy

Może być wywołana chorobami samej tarczycy - wtedy mówimy o niedoczynności pierwotnej oraz chorobami przysadki i podwzgórza - wtedy jest to odpowiednio niedoczynność wtórna i trzeciorzędowa. Najczęstsze przyczyny niedoczynności tarczycy to zapalenia tarczycy (bardzo często w przebiegu zapalenia autoimmunologicznego Hashimoto), niedobór jodu, stosowanie niektórych leków, stan po operacji tarczycy i jej całkowitym lub częściowym wycięciu, hipoplazja tarczycy. Niedoczynność tarczycy może być też wrodzona. Poza tym może pojawić się ona w zespole niedoczynności przysadki oraz chorobach podwzgórza.

Jakie są zatem poziomy hormonów? Zmniejszony jest poziom tyroksyny, poziom trójjodotyroniny może być prawidłowy lub zmniejszony. Poziom TSH w niedoczynności pierwotnej jest wysoki, zaś we wtórnej i trzeciorzędowej- niski. Inne badania, które w połączeniu z obrazem klinicznym, mogą skłaniać lekarza do postawienia rozpoznania niedoczynności tarczycy, to podwyższony poziom cholesterolu, USG oraz ekg.

Choroba Hashimoto- co to takiego?

Choroba Hashimoto to inaczej przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy będące jedną z częstszych przyczyn niedoczynności tarczycy. Ten rodzaj zapalenia tarczycy jest zupełnie bezbolesny i związany jest z przeciwciałami przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty-Tg) oraz naciekami limfocytowymi w tarczycy. Główną rolę w patogenezie choroby przypisuje się aktywności cytotoksycznych limfocytów T, odpowiedzialnych za niszczenie komórek pęcherzykowych tarczycy. Jakie objawy daje choroba Hashimoto? Choroba może występować  jako postać zanikowa, z prawidłową objętością gruczołu tarczowego lub z wolem (niebolesne powiększenie i wzmożoną spoistość gruczołu tarczowego). Wszystkie postacie tej choroby mogą przebiegać z subkliniczną lub też jawną niedoczynnością tarczycy. Przebieg choroby jest przewlekły, wolno postępujący i zwykle dochodzi do rozwoju trwałej niedoczynności tarczycy. Bardzo rzadko spotyka się zaostrzenia z nagłym powiększeniem i tkliwością tarczycy oraz ogólnymi objawami zapalenia, gdzie dochodzi do podwyższenia poziomu CRR i OB oraz czasami gorączki. W jaki sposób stawia się rozpoznanie choroby Hashimoto? Przede wszystkim w badaniach laboratoryjnych stwierdza się zwiększone stężenie autoprzeciwciał anty-TPO lub anty-Tg, jak również zwiększone stężenie TSH (rzadko jest ono zmniejszone, jeśli choroba wejdzie w fazę nadczynności, co zdarza się niezwykle rzadko) oraz zmniejszone stężenie FT4. Leczenie polega na właściwej substytucji hormonami tarczycy. 

Objawy niedoczynności tarczycy. Jak je rozpoznać?

Typowe objawy niedoczynności tarczycy to senność, spowolnienie i zmniejszenie tolerancji wysiłku. Skóra chorych jest sucha, szorstka, zimna, włosy mają skłonność do wypadania, a paznokcie do łamania się. Pacjenci skarżą się na uczucie chłodu, zaparcia, przyrost masy ciała. Lekarz w badaniu często stwierdza tzw. obrzęk podskórny (obrzęk śluzowaty) - dochodzi do pogrubienia rysów twarzy, obrzęku powiek, dłoni. Poza tym zwolniona jest czynność serca, spłycone są oddechy, głos jest matowy, ochrypły.

Leczenie niedoczynności tarczycy

Leczenie niedoczynności tarczycy polega na substytucji jej hormonów. Dawka hormonów jest dobierana indywidualnie dla potrzeb każdego pacjenta. Lekiem z wyboru w leczeniu niedoczynności tarczycy jest lewotyroksyna. Leczenie zazwyczaj zaczyna się od małej dawki, którą stopniowo zwiększa się co 2-4 tygodnie, tak, aby dojść do dawki optymalnej w przeciągu trzech miesięcy od rozpoczęcia leczenia choroby. Kiedy zostanie już ustalona dawka terapeutyczna, należy ponownie po sześciu miesiącach leczenia ocenić stężenie TSH, kolejną ocenę zaś jego stężenia można wykonać po 12 miesiącach lub też szybciej, jeśli zaczną pojawiać się niepokojące objawy kliniczne. 

Choroby tarczycy to częste schorzenia. Pacjenci zawsze powinni znajdować się pod opieką endokrynologa i przestrzegać jego zaleceń, bowiem nieleczone choroby tarczycy mogą prowadzić do bardzo poważnych następstw i powikłań. Także każdy niepokojący objaw powinien nas skłonić do wizyty u lekarza rodzinnego, który stwierdzi czy istnieje powód do niepokoju.

Podziel się: