Elektrolity – jaką rolę pełnią w organizmie i jak objawia się ich niedobór?
Marta Pietroń

Elektrolity – jaką rolę pełnią w organizmie i jak objawia się ich niedobór?

O elektrolitach słyszał prawie każdy, natomiast nie każdy zdaje sobie sprawę, jak ważną rolę pełnią w naszym organizmie. Bez nich nie byłoby możliwe prawidłowe funkcjonowanie, ich obecność jest wręcz niezbędna do życia. Dlatego też istotne jest niedopuszczanie do ich niedoboru. Kiedy wiadomo, że mamy niedobór elektrolitów? Jak uzupełniać ich poziom w organizmie?

Elektrolity – jaką rolę pełnią w organizmie?

Elektrolity są wodnymi roztworami jonów, czyli atomów posiadających dodatni lub ujemny ładunek elektryczny. Mówiąc o elektrolitach w organizmie, skupiamy się wokół jonów sodu, potasu, wapnia, magnezu oraz jonów chlorkowych i fosforanowych. Od ich obecności w ustroju zależy gospodarka wodno-elektrolitowa, której stan równowagi zapewnia prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Elektrolity wpływają na pracę serca, mózgu oraz innych organów, ale przede wszystkim utrzymują napięcie w błonach komórkowych, co umożliwia przekazywanie impulsów nerwowych. 

Elektrolity – sód

Sód stanowi podstawowy składnik osocza. Odpowiada za ciśnienie tętnicze krwi, objętość płynów krążących w organizmie oraz za wymianę wody pomiędzy komórkami a środowiskiem zewnętrznym (utrzymywanie równowagi osmotycznej). Razem z potasem odpowiedzialny jest za prawidłowe przewodzenie impulsów nerwowych i gospodarkę kwasowo-zasadową.

Elektrolity – potas

Potas jest antagonistą sodu – zmniejsza objętość płynów zewnątrzkomórkowych w organizmie, kontroluje ilość wody w ciele i reguluje poziom pH komórek. Odpowiada za prawidłowe przewodnictwo nerwowe oraz skurcz mięśni, w tym najważniejszego – mięśnia sercowego.  

Elektrolity – wapń

Wapń jest głównym składnikiem budującym kości oraz zęby, a także odpowiada za bardzo ważny proces jakim jest krzepnięcie krwi. Razem z sodem i potasem bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych oraz w skurczu mięśni. Za regulowanie jego stężenia 
w organizmie odpowiadają tarczyca i gruczoł przytarczyczny poprzez wydzielanie hormonów – odpowiednio kalcytoniny (zmniejsza wchłanianie wapnia w jelitach, który jest dostarczany wraz z pożywieniem, zwiększa jego wydalanie przez nerki oraz zmniejsza uwalnianie wapnia z kości) i parathormonu (działanie odwrotne do kalcytoniny). 

Elektrolity – magnez 

Magnez ma wiele wspólnego z wapniem – bierze udział w budowaniu kości, krzepnięciu krwi oraz skurczu mięśni. Jest on również katalizatorem dla wielu enzymów, niezbędnych do zachodzenia reakcji chemicznych w organizmie. Bierze także udział w procesach termoregulacji i regulacji ciśnienia tętniczego krwi

Elektrolity – jony chlorkowe i fosforanowe

Jony chlorkowe i fosforanowe to podstawowe jony o ujemnym ładunku elektrycznym, które uczestniczą w regulowaniu gospodarki wodno-elektrolitowej oraz utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej. Wzrost i spadek stężenia jonów chlorkowych jest uzależniony od spożycia i wydalania jonów sodu. Oznacza to, że gdy zmniejsza się stężenie jonów sodu, równocześnie dochodzi do spadku stężenia jonów chlorkowych. Fosforany odpowiedzialne są za budowę kości, a także gospodarkę wapniową organizmu. 

Niedobór elektrolitów – przyczyny

Nadmierna utrata elektrolitów i wody z organizmu jest bardzo niebezpieczna, zwłaszcza dla osób starszych, dzieci oraz chorych. W skrajnych przypadkach może nawet dojść do poważnego zagrożenia zdrowia i życia. Sytuacje, którym towarzyszy ryzyko wystąpienia niedoborów elektrolitów to:

  • intensywny wysiłek fizyczny,
  • amatorskie lub zawodowe uprawianie sportu (treningi),
  • biegunka lub wymioty,
  • spożywanie alkoholu dzień wcześniej, 
  • dostarczanie zbyt małej ilości płynów, 
  • restrykcyjne diety,
  • niektóre leki, w tym zwłaszcza moczopędne i przeczyszczające,
  • infekcje z towarzyszącą im wysoką gorączką. 

Powiązane produkty

Elektrolity – objawy niedoboru

Niedoborom elektrolitów bardzo często towarzyszy odwodnienie, które nie zawsze jednak daje o sobie znać od razu. Niepokojącymi objawami, świadczącymi o już istniejącym lekkim odwodnieniu organizmu jest wystąpienie silnego pragnienia oraz pojawienie się suchości ust. Ponadto do najczęstszych objawów niedoboru elektrolitów zalicza się:

  • obrzęki,
  • drżenia, skurcze i bóle mięśni,
  • osłabienie,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • zaburzenia ciśnienia krwi,
  • biegunka lub zaparcia,
  • nudności,
  • zawroty głowy,
  • nadmierne zmęczenie,
  • pogorszenie samopoczucia.

U osób podejrzewających u siebie niedobór elektrolitów, zwłaszcza jeśli towarzyszą temu obrzęki czy zaburzona praca serca, zaleca się wykonanie jonogramu. Badanie elektrolitów polega na pobraniu próbki krwi, a następnie oznaczeniu stężenia poszczególnych jonów. Otrzymane wyniki u osoby dorosłej powinny mieścić się w podanych normach:

  • sód – 136-148 mmol/l,
  • potas – 3,6-5,0 mmol/l,
  • wapń – 2,25-2,70 mmol/l,
  • magnez – 0,7-1,1 mmol/l,
  • chlorki – 98-110 mmol/l,
  • fosforany – 0,9-1,60 mmol/l.

Wartości te mogą nieznacznie różnić się w zależności od laboratorium. Wszystkie odchylenia od norm powinny być skonsultowane z lekarzem. 

Kiedy uzupełniać poziom elektrolitów? Co zawierają preparaty nawadniające z apteki?

Spadek stężenia elektrolitów w organizmie przyczynia się do zaburzenia pracy układu nerwowego i krążenia. Zbagatelizowanie pierwszych objawów może skutkować omdleniami, zaburzeniami pracy serca czy konwulsjami, a nawet prowadzić do odwodnienia organizmu, co jest stanem zagrażającym zdrowiu i życiu. 

Każdorazowe zaburzenia elektrolitowe należy natychmiastowo regulować, korzystając z wody mineralnej lub gotowych preparatów nawadniających dostępnych w każdej aptece. Występują one w postaci gotowych płynnych preparatów, tabletek musujących lub saszetek do samodzielnego rozpuszczenia w wodzie, dzięki czemu można z nich skorzystać w każdych warunkach. W skład doustnych płynów nawadniających wchodzi glukoza oraz elektrolity. Dla diabetyków chwilowy skok glukozy po przyjęciu preparatu nawadniającego, niesie ze sobą mniejsze niebezpieczeństwo niż konsekwencje, jakie mogą wyniknąć z odwodnienia. Preparaty mają przeróżne smaki – pomarańczowy, cytrynowy, truskawkowy, jabłkowy, bananowy. 

Sprawdź elektrolity i preparaty nawadniające.

Elektrolity na odwodnienie. Elektrolity a upały

Podczas upałów należy szczególnie zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu. Na skutek wysokich temperatur, organizm nadmiernie poci się i tym samym traci dużo wody wraz z zawartymi w niej elektrolitami. W łatwy sposób może dojść zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, czego sygnałem będzie chociażby zmiana ciśnienia krwi, zaburzenia pracy serca, drżenia mięśni, zawroty głowy czy nawet omdlenia. 

Pamiętaj! W czasie upałów należy regularnie dostarczać do organizmu wodę mineralną, która posiada bogaty skład minerałów uzupełniający niedobór elektrolitów. Osoby szczególnie narażone na odwodnienie, np. seniorzy, mogą sięgnąć po elektrolity z apteki.

Prawidłowy poziom elektrolitów zapewni również odpowiednio skomponowana dieta. Warto zadbać, aby w czasie upałów w naszym menu znalazła się duża ilość świeżych warzyw i owoców. 

Elektrolity na kaca

Elektrolity nie raz postawiły na nogi kogoś, kto męczył się z uciążliwymi objawami syndromu dnia następnego. Następstwem spożywania alkoholu jest nadmierna diureza, co prowadzi do utraty wody, a wraz z nią cennych dla organizmu elektrolitów. Dlatego też na kaca warto sięgnąć po gotowe preparaty nawadniające, które nie tylko uzupełnią poziom płynów i elektrolitów, ale również dzięki zawartości glukozy czy witaminy C, pomogą pozbyć się z organizmu toksyn powstałych na skutek przemiany alkoholu etylowego, przyśpieszając regeneracje organizmu. 

Elektrolity dla sportowców 

Niezależnie od tego, czy sport uprawiany jest amatorsko czy zawodowo, w każdym przypadku należy zadbać o odpowiednią dietę pozwalającą utrzymać prawidłowy poziomu elektrolitów – podczas wysiłku fizycznego dochodzi do nadmiernego pocenia i utraty wody wraz z niezbędnymi elektrolitami. Aby sport był bezpieczny, należy zadbać o prawidłowe funkcjonowanie układu mięśniowego i nerwowego, a tym samym o właściwą ilość istotnych dla nich jonów – potas, sód i magnez. 

Podczas treningu należy mieć pod ręką wodę mineralną, jednak bywa i tak, że jony w niej zawarte to zdecydowanie za mało. Wtedy należy sięgnąć po preparaty nawadniające w postaci gotowych napojów lub tabletek musujących do samodzielnego rozpuszczenia w wodzie. 

Elektrolity przy wymiotach i biegunce 

O elektrolitach nie można również zapominać przy wymiotach i biegunce, kiedy to traci się ogromne ilości wody i mikroelementów, co jest niebezpieczne zwłaszcza w przypadku dzieci i osób starszych. Podstawą leczenia jest doustna terapia nawadniająca.

Preparaty elektrolitowe najlepiej rozpuścić w chłodnej wodzie (zimne napoje zmniejszają odruch wymiotny, ponieważ spowalniają skurcze żołądka, niektórzy polecają również ssanie kostki lodu) i przyjmować regularnie, małymi porcjami. Jeżeli chory nie jest w stanie przyjąć płynów w formie doustnej, jest odwodniony, a wymioty bądź biegunka nie ustają, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Konieczne może okazać się dożylne podanie płynu wieloelektrolitowego (PWE) oraz soli fizjologicznej w stężeniu 0,9%.

  1. E. Rychlik, ABC żywienia, zasady zdrowego żywienia. Elektrolity na lato, „ncez.pzh.gov.pl” [online], https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/elektrolity-na-lato/, [dostęp:] 04.10.2021. 
  2. P. Rutter, Opieka farmaceutyczna. Objawy, rozpoznanie i leczenie, Edra Urban&Partner, Wrocław 2009.
  3. Zeszyty apteczne. Schorzenia układu pokarmowego okiem farmaceuty, Wydawnictwo Opieka.farm, Kraków 2019.
  4. M. Jarosz, Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2017.
  5. P. Herman, Badanie stężenia elektrolitów – sód, potas, wapń, magnez, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/99724,badanie-stezenia-elektrolitow-sod-potas-wapn-magnez, [dostęp:] 04.10.2021.
  6. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, Woda mineralna, źródlana, stołowa? Sprawdź co pijesz!, „pzh.gov.pl” [online], https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2020/08/Definicje-w%C3%B3d-butelkowych_v5.pdf, [dostęp:] 04.10.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Kaszel krtaniowy – objawy i leczenie szczekającego kaszlu u dzieci i dorosłych

    Krtaniowy kaszel, towarzyszący ostremu zapaleniu krtani, jest jednym z najbardziej charakterystycznych rodzajów kaszlu. W przypadku jego wystąpienia konieczny może być pilny kontakt z lekarzem, niekiedy również w ramach szpitalnego oddziału ratunkowego. Jak rozpoznać kaszel krtaniowy oraz jak wygląda jego leczenie?

  • SPF i PPD – co określają te współczynniki? Jak prawidłowo stosować kremy z filtrami przeciwsłonecznymi?

    Latem powinniśmy korzystać z preparatów zawierających filtry UV, które chronią przed oparzeniami słonecznymi, zapobiegają wczesnym oznakom starzenia się i zmniejszają ryzyko zachorowania na raka skóry. Jak one właściwie działają? Jak wybrać odpowiedni filtr przeciwsłoneczny? Co oznaczają symbole na etykietach?

  • Smart drugs – jak działają? Czy nootropy są bezpieczne?

    Ostatnio coraz głośniej o tzw. smart drugs. Są to leki nootropowe, stanowiące grupę niejednorodnych substancji pobudzających ośrodkowy układ nerwowy. Są one stosowane w leczeniu takich zaburzeń i chorób, jak ADHD, narkolepsja czy otępienie. Dzięki temu, że nootropy poprawiają zdolności poznawcze, m.in. pamięć i koncentrację, coraz więcej osób zaczęło stosować je bez wskazań medycznych. Czy to bezpieczna praktyka?

  • Zasady refundacji pieluchomajtek – aktualne wytyczne

    Nietrzymanie moczu lub kału dotyka wielu chorych, głównie osób starszych, z niepełnosprawnościami oraz chorobami nowotworowymi. Opieka nad pacjentem z tymi dolegliwościami generuje wysokie koszty. Dlatego warto znać zasady refundacji pieluchomajtek i innych wyrobów chłonnych: komu przysługuje, jak pozyskać zlecenie i gdzie je zrealizować. W artykule przedstawiamy najnowsze wytyczne.

  • Kolagen na stawy dla sportowców – jak wybrać najlepszy?

    Kolagen to białko budulcowe organizmu. Odgrywa ważną rolę w kontekście zdrowia naszych stawów. Sportowcy odbywający regularne i nierzadko niezwykle intensywne treningi powinni dbać o odpowiednią suplementację wspierającą regenerację organizmu. Kolagen jest jednym ze składników, które warto włączyć do regularnego spożycia. Jak działa kolagen na stawy? Ile kolagenu przyjmować, by wzmocnić stawy? Po jakim czasie suplementacji sportowcy zauważają wymierne efekty? Odpowiadamy!

  • Dlaczego warto się szczepić?

    Szczepienia są jednym z najważniejszych osiągnięć medycyny, które przyczyniły się do znacznego zmniejszenia liczby zachorowań i zgonów spowodowanych chorobami zakaźnymi. W dobie rozwijających się teorii spiskowych i dezinformacji warto zrozumieć, czym są szczepienia, jak działają i dlaczego są niezbędne dla zdrowia.

  • Problemy z żołądkiem a substancje naturalne. Dowody naukowe i innowacyjne podejście lecznicze

    Prawie każdemu z nas przynajmniej raz w życiu zdarzyło się doświadczyć niestrawności czy refluksu żołądkowo-przełykowego, charakteryzujących się bólem brzucha, trudnościami w trawieniu czy pieczeniem za mostkiem. Dwoma organami, których powyższy problem dotyczy w największym stopniu, są przełyk i żołądek.

  • INR testy do kontroli krzepliwości krwi – jak je wykonać? Cena, refundacja

    W styczniu 2024 roku wprowadzono do wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie aparaty i paski testowe do przeprowadzania testów diagnostycznych INR/PT. Wyroby te podlegają refundacji w przypadku pacjentów leczonych lekami przeciwzakrzepowymi z grupy antagonistów witaminy K oraz spełniających określone w rozporządzeniu kryteria. Testy INR do wykonania w warunkach domowych pozwalają w łatwy i szybki sposób monitorować terapię antykoagulantami takimi jak acenokumarol i warfaryna, co pozwala kontrolować prawidłowy zakres terapeutyczny dla pacjenta.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij