Leczenie niepłodności u kobiet i mężczyzn
Anna Rutkowska

Leczenie niepłodności u kobiet i mężczyzn

Niezdrowy tryb życia, odkładanie rodzicielstwa na później oraz postępujące zatrucie środowiska to tylko niektóre z czynników powodujących problemy z płodnością. W Polsce z niepłodnością zmaga się już 1,5 mln par, choć nie wszystkie – z różnych powodów – szukają pomocy lekarskiej. Tymczasem leczenie wraz z postępem medycyny jest coraz bardziej efektywne, dlatego warto wiedzieć więcej na temat jego metod.

Szacuje się, że problem niepłodności globalnie dotyka 10-18 proc. par. O niepłodności możemy mówić wtedy, gdy po roku regularnego, niezabezpieczonego przez żadną metodę antykoncepcyjną współżycia kobiecie nie udaje się zajść w ciążę. Taka sytuacja powinna skłonić parę – nie tylko kobietę – do wizyty lekarskiej i rozpoczęcia diagnostyki pod kątem niepłodności. Od tego, co jest jej przyczyną, zależy późniejsza metoda leczenia. Niepłodność nie jest tożsama z bezpłodnością, czyli całkowitym i trwałym brakiem możliwości zajścia w ciążę, dlatego warto próbować ją leczyć.

Przyczyny niepłodności u kobiet

Najważniejszym czynnikiem wpływającym na płodność kobiety jest jej wiek – zarówno jeśli chodzi o szanse na zajście w ciążę oraz potencjalne wady płodu, których ryzyko wystąpienia wzrasta wraz z wiekiem matki. Jak wynika z raportu „Wspieramy płodność” Koalicji na rzecz Kompleksowej Terapii Niepłodności, najbardziej płodne są kobiety w wieku 18-20 lat. W przedziale wiekowym 20-28 lat tzw. współczynnik ciąż po 12 miesiącach niezabezpieczonego przez antykoncepcję współżycia wynosi aż 90 proc. Dla porównania w wieku 33 lat jest to już 75 proc. Wśród innych czynników wymienia się otyłość, styl życia, używki, takie jak alkohol czy palenie papierosów.

Układ rozrodczy kobiety jest skomplikowanym i zarazem delikatnym systemem, wystarczy, że jeden z jego elementów nie działa prawidłowo, by uniemożliwić zajście w ciążę lub jej donoszenie. Nawet w przypadku w pełni zdrowych par szansa na powodzenie procesu wynosi od 20 do 30 proc. w skali cyklu menstruacyjnego.

Elementy niezbędne to:

  • owulacja (jajeczkowanie) – sprawna praca przynajmniej jednego z jajników,
  • prawidłowa budowa i funkcjonowanie jajowodu, który dostarczy dojrzałe jajo do macicy,
  • pojawienie się dostatecznej liczby prawidłowo zbudowanych i funkcjonujących plemników,
  • odpowiednie przygotowanie macicy do przyjęcia i utrzymania zarodka.

Jeśli chodzi o bezpośrednie przyczyny niepłodności, mogą być związane z rozmaitymi dysfunkcjami układu rozrodczego – zaburzeniami owulacji, nieprawidłowościami w obrębie macicy (np. endometrioza, stany zapalne, niewłaściwa budowa macicy) lub szyjki macicy (budowa, jak i stan śluzu szyjkowego), niedrożnością jajowodów, zespołem policystycznych jajników (PCOS – uważany za najczęstszą przyczynę niepłodności u kobiet), torbielami jajników czy innymi zaburzeniami hormonalnymi. Należy zaznaczyć, że lista możliwych dysfunkcji jest o wiele dłuższa.

Niepłodność może być spowodowana przewlekłymi chorobami w obrębie innych układów, na przykład niedoczynnością tarczycy, cukrzycą, insulinoopornością bądź zaburzeniami immunologicznymi. Nie bez znaczenia jest psychika – ciągła ekspozycja na stres, przemęczenie, depresja, a nawet lęk wywołany bezskutecznymi staraniami o dziecko mają destrukcyjny wpływ na kobiecą płodność.

Każde z zaburzeń w złożony sposób oddziałuje na możliwość zajścia w ciążę, utrzymanie jej i rozwój zarodka, a później płodu. Dlatego tak ważna jest prawidłowa diagnostyka. Źle dobrane leczenie, bo zupełnie inne będzie w przypadku problemów z drożnością jajowodów, a inne przy zaburzeniach gospodarki hormonalnej, niekiedy dodatkowo pogarsza sytuację. Zwykle potrzeba czasu, ten często bywa na wagę złota, szczególnie w przypadku kobiet pragnących zajść w ciążę w czwartej czy nawet piątej dekadzie życia. Innymi słowy specjalista, szczególnie w przypadku leczenia kobiet starszych niż 30-35 lat, nie może sobie pozwolić na lata prób i pomyłek.

Jeśli po roku starań para nie doczeka się upragnionych dwóch kresek na teście, to właściwy moment, by udać się do lekarza i zrobić badania na płodność. Zarówno w przypadku niepłodności pierwotnej (kobieta nigdy jeszcze nie zaszła w ciążę) oraz wtórnej (ma już dziecko i bezskuteczne okazują się starania o kolejne).

Podstawą do badań płodności jest ukończenie 35 lat, nieregularne cykle lub stwierdzone nieprawidłowości w obrębie układu rozrodczego (np. zespół policystycznych jajników bądź endometrioza).

Jak wygląda badanie płodności u kobiet?

Na proces diagnozy pod kątem niepłodności składają się rozmaite badania, do których należą:

  • pogłębiony wywiad lekarski, czyli pytania związane z regularnością miesiączki, współżycia, jego częstotliwością, ewentualnymi dolegliwościami, stanami zapalnymi, przyjmowanymi lekami czy przebytymi i aktualnymi chorobami,
  • badanie ginekologiczne,
  • badania poziomu hormonów, pośrednio i bezpośrednio związanych z płodnością, m.in. badanie poziomu prolaktyny, progesteronu, estrogenów, hormonu antymüllerowskiego (AMH), folikulotropowego (FSH) i luteinizującego (LH), a także hormonów tarczycy, tzw. trójki tarczycowej, czyli TSH, FT3 oraz FT4, monitoring owulacji,
  • USG macicy i jajników (najlepiej dopochwowe),
  • wziernikowanie macicy (histeroskopia – badanie wykonywane przy znieczuleniu miejscowym, bezbolesne),
  • badanie drożności jajowodów, inaczej histerosalpingografia.

Ostatnie badanie polega na wprowadzeniu (przez pochwę) do dróg rodnych substancji pozwalających na uzyskanie kontrastu w obrazie RTG jajowodów, co umożliwia ocenę ich drożności.

W dalszej kolejności lekarz może zlecić inne testy płodności, takie jak:

  • test postkoloidalny (oznaczany jako PCT), czyli badanie interakcji nasienia ze śluzem,
  • laparoskopowe badanie macicy, jajowodów czy jajników,
  • inne specjalistyczne badania, uzależnione od wyników wstępnych.

Przyczyny niepłodności i badanie płodności u mężczyzn

Wbrew temu, co sądzono przez dekady, płodność par związana jest ze stanem zdrowia zarówno mężczyzny, jak i kobiety. W przypadku panów niektóre środowiskowe czynniki utrudniające prokreację są podobne. To w znacznym stopniu wiek wpływający na kluczową dla płodności jakość i funkcjonalność plemników – a więc ich prawidłową budowę, ruchliwość, a także liczbę oraz objętość ejakulatu. Na męską płodność wpływa styl życia, nie pomagają więc: brak ruchu, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu czy stres. Za prawdopodobną przyczynę niepłodności u panów uważa się też zanieczyszczenie środowiska.

Jeśli chodzi o bezpośrednie przyczyny, poza wcześniej wspomnianą jakością spermy, za męską niepłodnością stoją: niedrożność nasieniowodów, wady anatomiczne (nieleczone wnętrostwo, spodziectwo, stulejka), żylaki powrózka nasiennego, tzw. ejakulacja wsteczna (będąca skutkiem zabiegów operacyjnych bądź np. cukrzycy), stany zapalne i zakażenia (np. świnka czy choroby weneryczne) lub zaburzenia hormonalne.

Aby ocenić płodność mężczyzny zleca się wykonanie badania nasienia, a konkretniej parametrów, takich jak: lepkość ejakulatu, objętość, odczyn (pH), liczebność plemników, ich ruchliwość oraz budowę. Badanie można wykonać nie tylko poprzez masturbację w klinice leczenia niepłodności, ale i poprzez stosunek z partnerką, podczas którego nasienie uzyskuje się dzięki użyciu specjalnej prezerwatywy. Przed badaniem należy przez co najmniej trzy dni powstrzymać się od współżycia czy masturbacji.

Badanie na płodność u panów powinno obejmować wywiad lekarski u androloga, badanie dotykowe moszny i badanie per rectum. Lekarz może zlecić testy poziomu testosteronu, estrogenów (u mężczyzn poziom fizjologicznie jest niewielki, ale estrogeny odgrywają ważną rolę, m.in. dla ruchliwości plemników), hormonu folikulotropowego bądź prolaktyny.

W przypadku stwierdzenia azoospermii (całkowitego braku plemników w ejakulacie) jako test na płodność wykonuje się biopsję jąder – po to, by stwierdzić czy plemniki w ogóle są produkowane. Jeśli tak, można wykonać zabieg in vitro. Nowoczesna diagnostyka oferuje metody, takie jak badanie moszny kamerą termowizyjną (temperatura w mosznie ma bardzo istotne znaczenie dla funkcjonalności plemników) i komputerowa analiza nasienia.

Jak wygląda leczenie niepłodności?

Wybór metody leczenia niepłodności zależny jest od wyników badań oraz testów na płodność. Można dzielić je na:

  • metody polegające na usunięciu przyczyny niepłodności,
  • metody, które pozwalają na zajście w ciążę i utrzymanie jej, gdy nie jest możliwe (lub nie jest skuteczne) leczenie mogące doprowadzić do naturalnego zapłodnienia.

Jeśli chodzi o pierwszą „grupę” metod leczenia niepłodności, będą to:

  • leczenie hormonalne. Jest stosowane u kobiet i mężczyzn w przypadku wykrycia nieprawidłowości w poziomie hormonów (u kobiet mogą skutkować na przykład zaburzeniami, brakiem owulacji lub zespołem policystycznych jajników, a u mężczyzn niewystarczającą produkcją plemników). Leczenie hormonalne stosuje się w razie wykrytej endometriozy, gdy podaje się doustne środki antykoncepcyjne czy tzw. analogi GnRH,
  • leczenie farmakologiczne innymi środkami niż hormony, czyli leczenie stanów zapalnych antybiotykami lub lekami przeciwzapalnymi, na przykład leczenie zapalenia szyjki macicy,
  • leczenie niepłodności związanej ze stylem życia. Chodzi zarówno o męską, jak i kobiecą niepłodność. W wielu przypadkach jest powodowana przez otyłość, niedowagę, nieprawidłową dietę, stosowanie używek oraz brak ruchu – mogą skutkować zaburzeniami miesiączkowania bądź niską jakością męskiego nasienia. Panom zaleca się rezygnację z obcisłych dżinsów czy zbyt częstej jazdy na rowerze (może powodować przegrzanie jąder i ucisk). W przypadku osób, które z dużym prawdopodobieństwem cierpią na niepłodność właśnie w wyniku nieprawidłowej masy ciała oraz niezdrowych nawyków, wskazana jest współpraca z dietetykiem lub psychologiem.
  • leczenie chirurgiczne (zabiegowe, często laparoskopia). Do tego rodzaju metod zaliczyć można na przykład usuwanie zrostów w jajowodach. Niestety leczenie należy do mało skutecznych, często okazuje się, że po przywróceniu drożności jajowody i tak nie pracują prawidłowo – jeśli jednak jajniki nadal prawidłowo funkcjonują, możliwe staje się zapłodnienie in vitro. Innym stosowanym zabiegiem chirurgicznym jest wycinanie nadmiernie rozrośniętych komórek endometrium. U mężczyzn zabiegowo leczy się na przykład żylaki powrózka nasiennego powodujące wsteczny przepływ krwi do jądra oraz – najczęściej w młodym wieku, zanim w ogóle problem z płodnością zaistnieje – zabiegi likwidujące wady anatomiczne, takie jak stulejka i spodziectwo uniemożliwiające lub utrudniające współżycie. 

Leczenie niepłodności przez wspomaganie zapłodnienia lub zapłodnienie pozaustrojowe

Jeśli powyższe metody leczenia niepłodności nie przynoszą rezultatów, pozostaje inseminacja i in vitro (IVF). Pierwsza z metod polega na umieszczeniu odpowiednio przygotowanego nasienia bezpośrednio w macicy.

Inseminacja może być wykonana, gdy z różnych przyczyn (leżących zarówno po stronie mężczyzny, jak i kobiety) plemniki nie są w stanie dotrzeć do macicy w naturalny sposób, na przykład w ogóle nie ma ich w ejakulacie oraz nie są dostateczne ruchliwe (lub są niezdolne do poruszania się), a także w przypadku wstecznego wytrysku czy nieprawidłowego składu śluzu szyjki macicy.

Inseminację przeprowadza się z wykorzystaniem plemników partnera (jeśli jego jądra są w stanie je wyprodukować i plemniki są dostatecznie dobrej jakości) bądź anonimowego dawcy. Skuteczność inseminacji kliniki leczenia niepłodności oceniają na 9-11 proc.

In vitro to metoda, która idzie jeszcze dalej, a więc umożliwia ciążę, gdy z różnych przyczyn nie dochodzi do zapłodnienia w obrębie jajowodów (np. brak owulacji, brak lub niedrożność jajowodów, endometrioza). Polega na pobraniu męskich i żeńskich komórek rozrodczych (jajeczka oraz plemnika) – w przypadku kobiety zabieg ten poprzedza się hormonalną stymulacją jajeczkowania. Następnie komórki łączy się poza ustrojem, by doprowadzić do zapłodnienia. Kiedy do niego dojdzie, powstały zarodek rozwija się w warunkach laboratoryjnych jeszcze przez maksymalnie pięć dni (osiąga stadium określane jako blastocysta). Kolejno zostaje umieszczony w macicy, gdzie następuje jego zagnieżdżenie. Dalej ciąża przebiega w taki sposób, jak w przypadku naturalnego poczęcia.

By zwiększyć szanse na powodzenie zabiegu, procedura zazwyczaj polega na zapłodnieniu więcej niż jednej komórki (różnice zależą od metody i prawodawstwa danego kraju), także w macicy zwykle umieszcza się więcej niż jeden zarodek (liczba uwarunkowana jest metodą lub indywidualną oceną lekarza prowadzącego procedurę). Pozostałe zarodki mrozi się, umożliwiając tym samym ponowny zabieg (np. w przypadku niepowodzenia pierwszego bądź pragnienia kolejnej ciąży), bez konieczności stymulowania kolejnej owulacji i procedury pobierania komórek. Mrożenie zarodków, choć dla niektórych kontrowersyjne, znacznie poprawia statystyki skuteczności in vitro.

Holistyczne leczenie niepłodności

Istnieje jeszcze jeden aspekt leczenia niepłodności, którego nie powinno się pomijać, ponieważ jest nie mniej ważny niż kwestie związane z usunięciem przeszkód natury fizjologicznej czy anatomicznej. To psychika. Objęcie pary dotkniętej niepłodnością opieką psychologa, współcześnie stanowi niezbędny element holistycznego (całościowego) modelu leczenia – w odróżnieniu od tzw. modelu redukcjonistycznego, a więc skupiającego się na konkretnym problemie zdrowotnym, bez łączenia go ze stylem życia, stanem psychicznym bądź dietą. Holistyczne podejście do leczenia, nie tylko niepłodności, ale i innych chorób, coraz częściej kojarzy się z nowoczesną, akademicką medycyną, choć jeszcze do niedawna przywodziło na myśl głównie metody z pogranicza medycyny alternatywnej.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Menopauza – przyczyny i objawy. Przegląd preparatów na uderzenia gorąca, nocne poty, nerwowość i suchość pochwy

    Pomimo różnych dolegliwości należy pamiętać, że menopauza (klimakterium, przekwitanie) nie jest chorobą, a jedynie kolejnym etapem w życiu każdej kobiety. Wiąże się co prawda z uporczywymi objawami, takimi jak nocne poty, wahania nastroju i wagi a także suchość pochwy czy zaburzania libido, niemniej w obecnych czasach także z nimi można sobie poradzić, łagodząc ich przebieg. Na rynku farmaceutycznym i zielarskim znajduje się szereg ziołowych suplementów, tabletek i kosmetyków, które są przeznaczone dla kobiety w okresie menopauzy.

  • Ćwiczenia mięśni Kegla – wszystko, co musisz o nich wiedzieć

    Mięśnie Kegla, zwane inaczej mięśniami dna miednicy, odgrywają kluczową rolę w podtrzymywaniu narządów umieszczonych w jamie brzusznej. Zapobiegają nietrzymaniu moczu, a także mają duży wpływ na jakość życia seksualnego. Są szczególnie istotne dla kobiet, jednak u mężczyzn również odgrywają niebagatelną rolę. Jak poprawnie wykonywać ćwiczenia mięśni Kegla, czy są do tego dostępne specjalne akcesoria i dlaczego w ogóle warto to robić? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Problemy z erekcją –jak stres, zmęczenie i zaburzenia układu hormonalnego wpływają na wzwód?

    Problemy z erekcją są dość częstą przypadłością. Po 60. roku życia mogą dotyczyć nawet co drugiego mężczyzny, ale coraz częściej występują u młodych panów, jeszcze zanim skończą 30 lat. Brak wzwodu stanowi przeszkodę w prowadzeniu satysfakcjonującego życia płciowego, która może mieć podłoże zarówno fizjologiczne, np. hormonalne, jak i natury psychologicznej. Jak zmęczenie, stres i zaburzenia układu hormonalnego mogą wpływać na erekcję, co zrobić, kiedy zaburzenia związane ze wzwodem nie ustają i co wspólnego ma cukrzyca z pożyciem intymnym? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badania na choroby weneryczne – jakie są rodzaje badań na choroby przenoszone drogą płciową i kiedy je wykonać?

    Choroby weneryczne to choroby przenoszone drogą płciową, wywoływane przez wirusy, grzyby, bakterie oraz pasożyty. Do zachorowania dochodzi najczęściej na skutek kontaktów seksualnych odbywanych bez zabezpieczenia. Niektóre choroby przenoszone drogą płciową dają charakterystyczne objawy, inne zakażenia przebiegają bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Jakie istnieją rodzaje badań na choroby weneryczne, które można wykonać w celu przeprowadzenia diagnozy? Do jakiego lekarza udać się w tym celu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Zioła na menopauzę – jakie złagodzą objawy klimakterium?

    Około 50. roku życia kobiety wygasa czynność hormonalna jajników, następuje spadek poziomu estrogenów i zanika miesiączka. Rozpoczyna się szczególny okres życia kobiety, jakim jest okres menopauzy, inaczej nazywany klimakterium lub przekwitaniem. Niedobór estrogenów powoduje występowanie wielu uciążliwych objawów. By menopauza była nieco przyjemniejszym okresem w życiu, wiele kobiet sięga po zioła pozwalające na łagodzenie objawów klimakterium. Które zioła warto wybrać i jak bezpiecznie je stosować? 

  • Antykoncepcja bez recepty – jakie środki antykoncepcyjne można kupić bez recepty?

    Na rynku dostępnych jest wiele różnych form antykoncepcji zapobiegających ciąży. Pośród nich dominują te przeznaczone dla kobiet, z czego każda ma swoje wady i zalety. Jak zatem wybrać najbezpieczniejszą i najwygodniejszą metodę antykoncepcji? Jakie środki antykoncepcyjne można kupić bez recepty? 

  • Żele intymne na bazie wody, olejów i silokonów. Który lubrykant dopochwowy wybrać?

    Lubrykant wodny, olejowy, a może silikonowy? Te produkty apteczno-drogeryjne w postaci żeli intymnych mają wiele właściwości, z których można korzystać w zależności od potrzeb, stanu zdrowia lub indywidualnych preferencji. Mogą ułatwiać zbliżenie, łagodzić podrażnienia miejsc intymnych, a także pomóc odbudować błonę śluzową pochwy kobiety poddanej terapii przeciwnowotworowej. Który żel intymny wybrać, czy lubrykant może uszkodzić prezerwatywę i czy osoby starające się o dziecko powinny korzystać z właściwości tych preparatów? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij