Choroba zwyrodnieniowa stawów — przyczyny, objawy i leczenie - portal DOZ.pl
Choroba zwyrodnieniowa stawów — przyczyny, objawy i leczenie
Anna Rutkowska

Choroba zwyrodnieniowa stawów — przyczyny, objawy i leczenie

Szacuje się, że choroba zwyrodnieniowa dotyczy około 15% populacji i jest jedną z wiodących przyczyn ograniczenia aktywności osób dorosłych, a także jednym z głównych powodów niepełnosprawności. Stanowi nie tylko poważny problem zdrowotny w społeczeństwie, ale też ogromne obciążenie ekonomiczne.

Przebieg i objawy choroby zwyrodnieniowej stawów oraz jej skutki dla funkcjonowania pacjenta zależne są w dużej mierze od tego, które stawy zostaną zaatakowane. Najtrudniejsze dla chorych wydają się przypadki zwyrodnienia stawów biodrowych i kolanowych, ponieważ mogą unieruchomić pacjenta. Jeśli zwyrodnienie dotyczy głównie stawów rąk, może być przyczyną wykluczenia z życia zawodowego czy wielu innych aktywności. W obrębie palców rąk bądź nadgarstków będą utrudniać chwytanie przedmiotów, a nawet pozornie lekką pracę przy komputerze. Dolegliwość ta należy do wiodących przyczyn nieobecności w pracy. Zwyrodnienia stawów dotyczą dużej części populacji i są bardzo dokuczliwe, więc warto o nich wiedzieć jak najwięcej, by skutecznie im zapobiegać. 

Przyczyny zwyrodnienia stawów

Do niedawna naukowcy uważali, że choroba zwyrodnieniowa stawów związana jest ze zmianami w obrębie chrząstki stawowej. Jednak badania przeprowadzone w ostatniej dekadzie wykazały, że dotyczy ona całego stawu. Na ten moment wiadomo już, że zmiany te rzeczywiście rozpoczynają się od stopniowej utraty chrząstki stawowej, czyli struktury pokrywającej kości w miejscu, w którym stykają się ze sobą, zapobiegając ich ścieraniu się. Dlaczego chrząstka stawowa zaczyna szwankować? Odpowiada za nią nieprawidłowe działanie tzw. chondrocytów, czyli komórek tkanki chrzęstnej obecnej w substancji zwanej macierzą pozakomórkową. To właśnie macierz odpowiada za elastyczność tkanki chrzęstnej i „poślizg” zapobiegający uszkodzeniom. Z kolei rolą chondrocytów jest produkcja składników macierzy (w jej skład wchodzi głównie woda, kolagen i tzw. proteoglikany) oraz enzymów proteolicznych odpowiedzialnych za rozkład składników. Prościej mówiąc, chondrocyty produkują, a następnie degradują elementy macierzy. 

Póki zachowana jest równowaga między produkcją a rozkładem, stawy pracują prawidłowo. Jednak z jakiegoś powodu, dotąd nieznanego, w przypadku samoistnej (inaczej pierwotnej) choroby zwyrodnieniowej stawów równowaga ta ulega czasem zaburzeniom. Może dziać się to na skutek niewielkich urazów czy stanów zapalnych (także innych czynników będących przyczyną tzw. wtórnej choroby zwyrodnieniowej) powodujących z kolei zwiększoną aktywność enzymów. Przez to jednak cząsteczek pochodzących z rozkładu kolagenu i proteoglikanu jest znacznie więcej. W pewnym momencie system przestaje nadążać z ich usuwaniem. To skutkuje pojawieniem się prozapalnych cytokin łączących się z receptorami chondrocytów. Chondrocyty zostają „oszukane” przez cytokiny i zamiast zachować równowagę w produkcji i degradacji, syntetyzują jeszcze więcej enzymów rozkładających, zaś hamują wytwarzanie kolagenu typu II. Jego niedobór w chrząstce, jak łatwo przewidzieć, to prosta droga ku postępującej degradacji całej tkanki. 

Z czasem zmiany zwyrodnieniowe chrząstki prowadzą do jej zmiękczenia, zmniejszenia grubości, a wreszcie do całkowitego zaniku, pozostawiając tkankę kostną narażoną na uszkodzenia na skutek wzajemnego tarcia. Później obejmują również błonę maziową (zwykle jej stany zapalne), aczkolwiek nie wiadomo wciąż czy zmiany w jej obrębie też mają charakter pierwotny, czy wtórny i wynikają ze zwyrodnień w obrębie chrząstki. 

Zwyrodnienie stawów obejmuje także warstwę podchrzęstną kości, torebkę stawową, więzadła, a nawet mięśnie przylegające do stawu. Złożoność tego procesu każe uważać, że jest to choroba, na której postęp wpływa wiele czynników. Bardzo często w przypadku wystąpienia zwyrodnień stawów kończyn dolnych chorzy cierpią na zmiany w obrębie łąkotki stawu kolanowego, również powodowanej przez zmniejszenie syntezy kolagenu I i II typu — jej tkanka z czasem pęka, rozrywa się, a w końcu zanika. 

Czynniki sprzyjające chorobie zwyrodnieniowej stawów 

Choroba zwyrodnieniowa stawów może mieć postać pierwotną (samoistną) — określaną wówczas, gdy nie wystąpi żadna ze znanych przyczyn oraz wtórną, której sprzyjają takie czynniki:

  • starzenie się,
  • genetycznie uwarunkowane: upośledzenie produkcji kolagenu, dysplazja biodra lub niezauważalne wady we wzajemnym dopasowaniu kości w obrębie jednego stawu, przez co jest on narażony na szybsze zużywanie się,
  • urazy stawów, a nawet mikrouszkodzenia wywołujące procesy zapalne i zjawisko zaburzenia równowagi w pracy chondrocytów chrząstki stawowej,
  • nadmierne obciążenie stawów wynikające z zawodowego uprawiania sportu lub określonych zawodów wymagających, np. podnoszenia ciężarów, długotrwałego stania, wielokrotnych, powtarzających się ruchów w obrębie jednej części ciała itp.,
  • nadwaga czy otyłość powodująca nie tylko nadmierne obciążenie stawów, ale też związana z pojawieniem się zapalnych cytokin na skutek nadmiaru tkanki tłuszczowej,
  • występowanie reumatoidalnego zapalenia stawów czy dny moczanowej,
  • bakteryjne lub wirusowe stany zapalne stawów,
  • niektóre choroby metaboliczne, np. hemochromatoza.

Objawy zwyrodnienia stawów

Objawy odczuwalne mogą być dopiero wtedy, gdy zwyrodnienie dotyczy już większego obszaru niż tylko chrząstka stawowa, która nie jest „wyposażona” w zakończenia czuciowe. Ból pojawia się wówczas, kiedy zmiany występują w obrębie błony maziowej, torebki stawowej, więzadeł czy mięśni okołostawowych. Zaostrzają go stany zapalne. 

Jak większość dolegliwości związanych z narządami ruchu, ból nasila się podczas chodzenia (stawy kolanowe, biodrowe), biegania czy ogólnie obciążania innych stawów, zaś łagodnieje przy odpoczynku. Jednak ten ostatni, jakkolwiek może przynosić ulgę w bólu, wiąże się często z inną charakterystyczną dla zwyrodnienia stawów dolegliwością — sztywnością oraz ograniczeniem zakresu ich ruchomości. Objawia się też opuchlizną bądź obrzękiem, a także odczuwaniem nieprzyjemnego, często bolesnego „przeskakiwania” czy „klikania” podczas wykonywania ruchu. Długofalowym, choć niebezpośrednim skutkiem choroby zwyrodnieniowej stawów związanym z ograniczeniem aktywności fizycznej może być nadwaga (lub otyłość), a także związane z nią poważne choroby, np. cukrzyca, choroby serca. 

Choroba zwyrodnieniowa stawów — jak ją leczyć?

Zwyrodnienie stawów uważa się za chorobę nieuleczalną, ale wykrycie jej we wczesnym stadium umożliwia skuteczne leczenie oraz odwrócenie zmian. Jeśli osiągnie stopień bardziej zaawansowany, wciąż możliwe jest spowolnienie choroby i znaczna poprawa funkcjonowania pacjenta. Leczenie farmakologiczne zwykle zaczyna się od leków przeciwbólowych (paracetamolu) oraz niesteroidowych przeciwzapalnych. Profilaktycznie lub w przypadku słabych objawów stosuje się niekiedy suplementy glukozaminy, a także chondroityny. W przypadku silnego bólu leczenie obejmuje mogące przynieść kilkutygodniową poprawę zastrzyki z kortykosteroidów. Dłuższe działanie mają natomiast te z kwasu hialuronowego. Z pomocą chorym przychodzi także chirurgia. Ostatecznie, jeśli doszło do znacznej degradacji stawu, można rozważyć zastąpienie go sztucznym, lecz nie zawsze jest to możliwe. 

Czy zwyrodnieniu stawów da się zapobiec?

Nie wszystkie przyczyny choroby są znane. Należy do nich również dziedziczenie czy wiek, więc niemożliwe jest stuprocentowe zabezpieczenie się przed zwyrodnieniem stawów. Najzdrowiej jest pozostać po prostu aktywnym. Ruch, choć niezbyt forsowny, zawodowy sport — to najlepszy sposób na zapobieganie nadwadze i otyłości, a także utrzymanie stawów w dobrej formie, bez względu na to czy ktoś cierpi na tę dolegliwość. Może to być spacerowanie, maszerowanie, jogging, gry zespołowe, taniec. Niewskazane z punktu widzenia ryzyka zwyrodnień stawów jest intensywne, wysiłkowe bieganie czy narciarstwo — bardzo obciążające dla stawów, zwykle uprawiane nieregularnie. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak działają glikokortykosteroidy? Czy są bezpieczne?

    Kortykosteroidy są to hormony kory nadnerczy wytwarzane w sposób naturalny w naszym organizmie i warunkujące wiele procesów życiowych. Hormony te wykazują bardzo silne i różnorodne działania (np. przeciwzapalne, przeciwobrzękowe, przeciwalergiczne, immunosupresyjne, regulujące przemiany węglowodanów, białek i tłuszczów), które można z powodzeniem wykorzystywać w leczeniu rozmaitych chorób. Era kortykosteroidoterapii rozpoczęła się w 1951 roku, kiedy to amerykański biochemik i farmakolog Robert Burns Woodward zsyntetyzował hormon kory nadnerczy – kortyzon.

  • Łokieć tenisisty – przyczyny, objawy, leczenie, rehabilitacja zespołu nadkłykcia bocznego kości ramiennej

    Łokieć tenisisty, czyli zespół nadkłykcia bocznego kości ramiennej, to schorzenie charakteryzujące się występowaniem zmian przeciążeniowych w obrębie ścięgien mięśni prostowników nadgarstka. Łokieć tenisisty objawia się bólem w obrębie stawu łokciowego w momencie, w którym uruchomiony zostaje nadgarstek, np. podczas chwytania przedmiotów czy zaciskania pięści. Ponieważ przyczyną zespołu łokcia tenisisty są mikrourazy powstałe na skutek wykonywania powtarzalnych czynności, dotyka on często sportowców czy pracowników biurowych. Jak leczy się łokieć tenisisty?

  • Szczepionka przeciw COVID-19. Skąd wiemy, że nie będzie miała długoterminowych skutków ubocznych?

    Jednym z powodów, dla których niektóre osoby nie zaszczepiły się przeciw COVID-19, jest to, że obawiają się one niepożądanych skutków, które mogą pojawić się zaraz po iniekcji, ale też potencjalnych długoterminowych konsekwencji szczepienia. Nie ma dowodów naukowych sugerujących, że obecne szczepionki przeciwko COVID-19 spowodują trwające przez długi okres problemy w nadchodzących latach. Co na temat bezpieczeństwa szczepionek w dłuższej perspektywie mówią eksperci?

  • Jakie są objawy i sposoób leczenia raka piersi mężczyn?

    Chociaż rak piersi kojarzony jest głównie z chorobą, która dotyka kobiet, tak nie można zapominać, że gruczoł sutkowy występuje również u mężczyzn, którzy stanowią 1% wszystkich zdiagnozowanych przypadków raków sutka. Średnio ⅕ z nich nie wygrywa walki z chorobą, której objawy są często ignorowane albo niekojarzone z rakiem piersi, a np. urazem mięśnia piersiowego. Jak wygląda diagnostyka męskiego raka sutka, czy istnieją programy profilaktyczne raka piersi wśród mężczyzn oraz jak wygląda obecny system leczenia tej choroby w tej grupie? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kurzajki (brodawki) – przyczyny i leczenie kurzajek na stopie

    Kurzajki, potocznie zwane brodawkami, są powszechnie występującym problemem skórnym, za który odpowiedzialny jest wirus brodawczaka ludzkiego. HPV, namnażając się powoduje powstanie bolesnych, swędzących oraz mało estetycznych zmian skórnych, dość często mylonych z odciskami. Ryzyko zakażenia brodawkami jest bardzo duże, zwłaszcza jeśli nasz układ odpornościowy jest osłabiony, zaś pozbycie się ich jest trudne i długotrwałe. Jak zatem radzić sobie z kurzajkami? Które sposoby walki z nimi są najskuteczniejsze? 

  • Dna moczanowa – przyczyny, objawy, leczenie, zalecenia

    Dna moczanowa, dawniej nazywana „chorobą królów” lub „chorobą bogaczy”, spowodowana jest odkładaniem się kryształków moczanu jednosodowego w tkankach okołostawowych, czego wynikiem jest zapalenie stawu. Ponieważ dna moczanowa (podagra) stanowi najczęstszą przyczynę zapalenia stawów u mężczyzn powyżej 40. roku życia, warto poznać jej objawy oraz możliwości leczenia i zapobiegania.

  • Zespół cieśni nadgarstka – przyczyny, objawy, leczenie, operacja, zapobieganie

    Zespół kanału cieśni nadgarstka zaliczany jest do tzw. neuropatii uciskowych, czyli do chorób nerwów obwodowych, w przebiegu których pojawia się ucisk na nerwy. Ból nadgarstka oraz drętwienie i mrowienie dłoni to jego podstawowe objawy. Sprawdź, jakie mogą być przyczyny cieśni nadgarstka i jak wygląda leczenie oraz rehabilitacja. 

  • Naciągnięty mięsień – przyczyny, objawy, leczenie, profilaktyka

    Naciągnięcie mięśnia to uraz, w przebiegu którego dochodzi do utraty mniej niż 5 proc. ciągłości włókien mięśniowych. Tego typu kontuzja nie jest groźna, ale brak działań mających na celu odciążenie nadmiernie rozciągniętych tkanek, może skutkować pogłębieniem się problemu i naderwaniem mięśnia. Jak poradzić sobie z dolegliwościami towarzyszącymi naciągnięciu mięśnia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij