Choroba zwyrodnieniowa stawów — przyczyny, objawy i leczenie
Anna Rutkowska

Choroba zwyrodnieniowa stawów — przyczyny, objawy i leczenie

Szacuje się, że choroba zwyrodnieniowa dotyczy około 15% populacji i jest jedną z wiodących przyczyn ograniczenia aktywności osób dorosłych, a także jednym z głównych powodów niepełnosprawności. Stanowi nie tylko poważny problem zdrowotny w społeczeństwie, ale też ogromne obciążenie ekonomiczne.

Przebieg i objawy choroby zwyrodnieniowej stawów oraz jej skutki dla funkcjonowania pacjenta zależne są w dużej mierze od tego, które stawy zostaną zaatakowane. Najtrudniejsze dla chorych wydają się przypadki zwyrodnienia stawów biodrowych i kolanowych, ponieważ mogą unieruchomić pacjenta. Jeśli zwyrodnienie dotyczy głównie stawów rąk, może być przyczyną wykluczenia z życia zawodowego czy wielu innych aktywności. W obrębie palców rąk bądź nadgarstków będą utrudniać chwytanie przedmiotów, a nawet pozornie lekką pracę przy komputerze. Dolegliwość ta należy do wiodących przyczyn nieobecności w pracy. Zwyrodnienia stawów dotyczą dużej części populacji i są bardzo dokuczliwe, więc warto o nich wiedzieć jak najwięcej, by skutecznie im zapobiegać. 

Przyczyny zwyrodnienia stawów

Do niedawna naukowcy uważali, że choroba zwyrodnieniowa stawów związana jest ze zmianami w obrębie chrząstki stawowej. Jednak badania przeprowadzone w ostatniej dekadzie wykazały, że dotyczy ona całego stawu. Na ten moment wiadomo już, że zmiany te rzeczywiście rozpoczynają się od stopniowej utraty chrząstki stawowej, czyli struktury pokrywającej kości w miejscu, w którym stykają się ze sobą, zapobiegając ich ścieraniu się. Dlaczego chrząstka stawowa zaczyna szwankować? Odpowiada za nią nieprawidłowe działanie tzw. chondrocytów, czyli komórek tkanki chrzęstnej obecnej w substancji zwanej macierzą pozakomórkową. To właśnie macierz odpowiada za elastyczność tkanki chrzęstnej i „poślizg” zapobiegający uszkodzeniom. Z kolei rolą chondrocytów jest produkcja składników macierzy (w jej skład wchodzi głównie woda, kolagen i tzw. proteoglikany) oraz enzymów proteolicznych odpowiedzialnych za rozkład składników. Prościej mówiąc, chondrocyty produkują, a następnie degradują elementy macierzy. 

Póki zachowana jest równowaga między produkcją a rozkładem, stawy pracują prawidłowo. Jednak z jakiegoś powodu, dotąd nieznanego, w przypadku samoistnej (inaczej pierwotnej) choroby zwyrodnieniowej stawów równowaga ta ulega czasem zaburzeniom. Może dziać się to na skutek niewielkich urazów czy stanów zapalnych (także innych czynników będących przyczyną tzw. wtórnej choroby zwyrodnieniowej) powodujących z kolei zwiększoną aktywność enzymów. Przez to jednak cząsteczek pochodzących z rozkładu kolagenu i proteoglikanu jest znacznie więcej. W pewnym momencie system przestaje nadążać z ich usuwaniem. To skutkuje pojawieniem się prozapalnych cytokin łączących się z receptorami chondrocytów. Chondrocyty zostają „oszukane” przez cytokiny i zamiast zachować równowagę w produkcji i degradacji, syntetyzują jeszcze więcej enzymów rozkładających, zaś hamują wytwarzanie kolagenu typu II. Jego niedobór w chrząstce, jak łatwo przewidzieć, to prosta droga ku postępującej degradacji całej tkanki. 

Z czasem zmiany zwyrodnieniowe chrząstki prowadzą do jej zmiękczenia, zmniejszenia grubości, a wreszcie do całkowitego zaniku, pozostawiając tkankę kostną narażoną na uszkodzenia na skutek wzajemnego tarcia. Później obejmują również błonę maziową (zwykle jej stany zapalne), aczkolwiek nie wiadomo wciąż czy zmiany w jej obrębie też mają charakter pierwotny, czy wtórny i wynikają ze zwyrodnień w obrębie chrząstki. 

Zwyrodnienie stawów obejmuje także warstwę podchrzęstną kości, torebkę stawową, więzadła, a nawet mięśnie przylegające do stawu. Złożoność tego procesu każe uważać, że jest to choroba, na której postęp wpływa wiele czynników. Bardzo często w przypadku wystąpienia zwyrodnień stawów kończyn dolnych chorzy cierpią na zmiany w obrębie łąkotki stawu kolanowego, również powodowanej przez zmniejszenie syntezy kolagenu I i II typu — jej tkanka z czasem pęka, rozrywa się, a w końcu zanika. 

Czynniki sprzyjające chorobie zwyrodnieniowej stawów 

Choroba zwyrodnieniowa stawów może mieć postać pierwotną (samoistną) — określaną wówczas, gdy nie wystąpi żadna ze znanych przyczyn oraz wtórną, której sprzyjają takie czynniki:

  • starzenie się,
  • genetycznie uwarunkowane: upośledzenie produkcji kolagenu, dysplazja biodra lub niezauważalne wady we wzajemnym dopasowaniu kości w obrębie jednego stawu, przez co jest on narażony na szybsze zużywanie się,
  • urazy stawów, a nawet mikrouszkodzenia wywołujące procesy zapalne i zjawisko zaburzenia równowagi w pracy chondrocytów chrząstki stawowej,
  • nadmierne obciążenie stawów wynikające z zawodowego uprawiania sportu lub określonych zawodów wymagających, np. podnoszenia ciężarów, długotrwałego stania, wielokrotnych, powtarzających się ruchów w obrębie jednej części ciała itp.,
  • nadwaga czy otyłość powodująca nie tylko nadmierne obciążenie stawów, ale też związana z pojawieniem się zapalnych cytokin na skutek nadmiaru tkanki tłuszczowej,
  • występowanie reumatoidalnego zapalenia stawów czy dny moczanowej,
  • bakteryjne lub wirusowe stany zapalne stawów,
  • niektóre choroby metaboliczne, np. hemochromatoza.

Objawy zwyrodnienia stawów

Objawy odczuwalne mogą być dopiero wtedy, gdy zwyrodnienie dotyczy już większego obszaru niż tylko chrząstka stawowa, która nie jest „wyposażona” w zakończenia czuciowe. Ból pojawia się wówczas, kiedy zmiany występują w obrębie błony maziowej, torebki stawowej, więzadeł czy mięśni okołostawowych. Zaostrzają go stany zapalne. 

Jak większość dolegliwości związanych z narządami ruchu, ból nasila się podczas chodzenia (stawy kolanowe, biodrowe), biegania czy ogólnie obciążania innych stawów, zaś łagodnieje przy odpoczynku. Jednak ten ostatni, jakkolwiek może przynosić ulgę w bólu, wiąże się często z inną charakterystyczną dla zwyrodnienia stawów dolegliwością — sztywnością oraz ograniczeniem zakresu ich ruchomości. Objawia się też opuchlizną bądź obrzękiem, a także odczuwaniem nieprzyjemnego, często bolesnego „przeskakiwania” czy „klikania” podczas wykonywania ruchu. Długofalowym, choć niebezpośrednim skutkiem choroby zwyrodnieniowej stawów związanym z ograniczeniem aktywności fizycznej może być nadwaga (lub otyłość), a także związane z nią poważne choroby, np. cukrzyca, choroby serca. 

Choroba zwyrodnieniowa stawów — jak ją leczyć?

Zwyrodnienie stawów uważa się za chorobę nieuleczalną, ale wykrycie jej we wczesnym stadium umożliwia skuteczne leczenie oraz odwrócenie zmian. Jeśli osiągnie stopień bardziej zaawansowany, wciąż możliwe jest spowolnienie choroby i znaczna poprawa funkcjonowania pacjenta. Leczenie farmakologiczne zwykle zaczyna się od leków przeciwbólowych (paracetamolu) oraz niesteroidowych przeciwzapalnych. Profilaktycznie lub w przypadku słabych objawów stosuje się niekiedy suplementy glukozaminy, a także chondroityny. W przypadku silnego bólu leczenie obejmuje mogące przynieść kilkutygodniową poprawę zastrzyki z kortykosteroidów. Dłuższe działanie mają natomiast te z kwasu hialuronowego. Z pomocą chorym przychodzi także chirurgia. Ostatecznie, jeśli doszło do znacznej degradacji stawu, można rozważyć zastąpienie go sztucznym, lecz nie zawsze jest to możliwe. 

Czy zwyrodnieniu stawów da się zapobiec?

Nie wszystkie przyczyny choroby są znane. Należy do nich również dziedziczenie czy wiek, więc niemożliwe jest stuprocentowe zabezpieczenie się przed zwyrodnieniem stawów. Najzdrowiej jest pozostać po prostu aktywnym. Ruch, choć niezbyt forsowny, zawodowy sport — to najlepszy sposób na zapobieganie nadwadze i otyłości, a także utrzymanie stawów w dobrej formie, bez względu na to czy ktoś cierpi na tę dolegliwość. Może to być spacerowanie, maszerowanie, jogging, gry zespołowe, taniec. Niewskazane z punktu widzenia ryzyka zwyrodnień stawów jest intensywne, wysiłkowe bieganie czy narciarstwo — bardzo obciążające dla stawów, zwykle uprawiane nieregularnie. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Haluksy – przyczyny, objawy, leczenie palucha koślawego. Ćwiczenia na haluksy

    Haluksy, inaczej paluch koślawy, to schorzenie, którego objawem jest deformacja stopy polegająca na znacznym odchyleniu palucha na zewnątrz oraz jednoczesnym odchyleniu I kości śródstopia w kierunku wewnętrznej krawędzi stopy. Haluksy to nie tylko defekt kosmetyczny, ale również problem zdrowotny. Haluksy mogą powodować silny ból, ograniczenie ruchomości palców stopy, mogą się również przyczyniać do powstawania zmian zwyrodnieniowych w obrębie innych stawów kończyn dolnych. Jak leczy się haluksy?

  • Liszajec zakaźny – przyczyny, objawy, leczenie. Jak można zapobiec zarażeniu?

    Liszajec zakaźny jest bakteryjną chorobą skóry wywoływaną przez zakażenie paciorkowcami lub gronkowcami. Cechuje się wysoką zakaźnością dla otoczenia. Charakterystycznym objawem liszajca zakaźnego jest obecność pęcherzyków oraz żółtawych, miodowych strupów. Jak się go leczy? 

  • Masaż – rodzaje, wskazania, przeciwwskazania, techniki masażu stosowanego w fizjoterapii

    Masaż jest jedną z najstarszych terapii leczniczych. Termin ten jest używany do opisania szerokiej gamy zabiegów fizjoterapeutycznych, które mają odmienne wskazania, przeciwwskazania, różnią się rodzajem stosowanego ucisku i intensywnością zabiegu. Także efekty masażu, w zależności od jego rodzaju, mogą być odmienne. Część terapii służy wyłącznie relaksowi i głębokiemu odprężeniu (masaż relaksacyjny), część stosuje się natomiast w leczeniu schorzeń układu ruchu czy układu nerwowego (masaż leczniczy). 

  • Nowa metoda oceny wieku biologicznego. Skaner oczu odczyta, jak szybko się starzejesz

    U każdego człowieka proces starzenia się przebiega w indywidualnym tempie. Do tej pory nie powstała uniwersalna metody śledzenia wieku biologicznego. Naukowcy z Bostonu stworzyli nieinwazyjną technologię skanowania oczu, a dokładniej białek soczewki, która zapewnia szybki i obiektywny pomiar molekularnego starzenia się organizmu, co w przyszłości może mieć istotne znaczenie dla medycyny klinicznej.

  • Jak działają tabletki na rzucenie palenia? Czy te preparaty pomagają nie przytyć w trakcie kuracji?

    Palacze, chcąc rzucić nałóg, próbują wspomóc ten proces, stosując tzw. tabletki na rzucanie palenia, które zawierają w swoim składzie cytyzynę albo żywicę nikotynową. Działanie tych substancji ma na celu pozbycie się uczucia głodu nikotynowego, a tym samym skuteczne rzucenie palenia, niemniej mechanizm ich wpływu na organizm jest odmienny. Przyjmuje się, że cytyzyna zwiększa skuteczność zerwania z nałogiem lepiej niż wykorzystywana w nikotynowej terapii zastępczej żywica nikotynowa, niemniej cechuje się także większą ilością działań niepożądanych. Jakie to skutki uboczne, czy można nie przytyć, rzucając palenie oraz co wspólnego mają antydepresanty z rzucaniem palenia? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Coraz bliżej powstania skutecznej „pigułki na cukrzycę”. Naukowcy opracowali system doustnego dostarczania leków insulinowych

    Dla osób zmagających się z cukrzycą podstawowym mechanizmem aplikacji insuliny jest jej wstrzyknięcie podskórne. Wiele osób w obawie przed bólem opóźnia rozpoczęcie terapii, średnio o dwa lata. Technologia opracowana w ramach Trabolsi Research Group w NYU Abu Dhabi (NYUAD) może poprawić sytuację pacjentów z cukrzycą, uwolnić ich od dyskomfortu i skutków ubocznych częstych iniekcji. Na czym polega innowacja? Czym są nCOF? Dlaczego doustna metoda podawania leku może być skuteczniejsza?

  • Kariotyp – czym jest badanie? Czy analiza chromosomów pomaga znaleźć przyczynę poronień i wykryć wadę genetyczną?

    Badanie kariotypu wykonuje się w wielu przypadkach zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Do najczęstszych powodów należą podejrzenia związane z chorobą genetyczną lub niepowodzenia rozrodu, np. kolejnym poronieniem ciąży.  Cennik badań kariotypu jest zmienny i zależy od metody, jaka została wykorzystana do przeprowadzenia analizy. Na uzyskanie wyniku badania także należy poczekać nawet kilka tygodni. Do badania kariotypu najczęściej wykorzystuje się krew z żyły obwodowej (konkretnie limfocyty) lub szpik kostny, ślinę, płyn owodniowy lub kosmówkę. Na czym polega badanie kariotypu, dlaczego wykonuje się je tylko raz w życiu i co na wyniku analizy oznaczają skróty „t, del, inv, +"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kariotyp – czym jest badanie? Czy analiza chromosomów pomaga znaleźć przyczynę poronień i wykryć wadę genetyczną?

    Badanie kariotypu wykonuje się w wielu przypadkach zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Do najczęstszych powodów należą podejrzenia związane z chorobą genetyczną lub niepowodzenia rozrodu, np. kolejnym poronieniem ciąży.  Cennik badań kariotypu jest zmienny i zależy od metody, jaka została wykorzystana do przeprowadzenia analizy. Na uzyskanie wyniku badania także należy poczekać nawet kilka tygodni. Do badania kariotypu najczęściej wykorzystuje się krew z żyły obwodowej (konkretnie limfocyty) lub szpik kostny, ślinę, płyn owodniowy lub kosmówkę. Na czym polega badanie kariotypu, dlaczego wykonuje się je tylko raz w życiu i co na wyniku analizy oznaczają skróty „t, del, inv, +"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kariotyp – czym jest badanie? Czy analiza chromosomów pomaga znaleźć przyczynę poronień i wykryć wadę genetyczną?

    Badanie kariotypu wykonuje się w wielu przypadkach zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Do najczęstszych powodów należą podejrzenia związane z chorobą genetyczną lub niepowodzenia rozrodu, np. kolejnym poronieniem ciąży.  Cennik badań kariotypu jest zmienny i zależy od metody, jaka została wykorzystana do przeprowadzenia analizy. Na uzyskanie wyniku badania także należy poczekać nawet kilka tygodni. Do badania kariotypu najczęściej wykorzystuje się krew z żyły obwodowej (konkretnie limfocyty) lub szpik kostny, ślinę, płyn owodniowy lub kosmówkę. Na czym polega badanie kariotypu, dlaczego wykonuje się je tylko raz w życiu i co na wyniku analizy oznaczają skróty „t, del, inv, +"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kariotyp – czym jest badanie? Czy analiza chromosomów pomaga znaleźć przyczynę poronień i wykryć wadę genetyczną?

    Badanie kariotypu wykonuje się w wielu przypadkach zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Do najczęstszych powodów należą podejrzenia związane z chorobą genetyczną lub niepowodzenia rozrodu, np. kolejnym poronieniem ciąży.  Cennik badań kariotypu jest zmienny i zależy od metody, jaka została wykorzystana do przeprowadzenia analizy. Na uzyskanie wyniku badania także należy poczekać nawet kilka tygodni. Do badania kariotypu najczęściej wykorzystuje się krew z żyły obwodowej (konkretnie limfocyty) lub szpik kostny, ślinę, płyn owodniowy lub kosmówkę. Na czym polega badanie kariotypu, dlaczego wykonuje się je tylko raz w życiu i co na wyniku analizy oznaczają skróty „t, del, inv, +"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij