Co powinniśmy wiedzieć o jamie ustnej?

Jama ustna, dzięki ochronnej warstwie błony śluzowej, pokrytej złuszczającym się nabłonkiem i ciągłemu wydzielaniu śliny oraz płynu dziąsłowego, chroni organizm przed wniknięciem czynników chorobotwórczych, w tym m.in. drobnoustrojów. Dlatego ważna jest jej codzienna staranna pielęgnacja. Podstawowe zabiegi higieniczne – szczotkowanie zębów, nitkowanie przestrzeni międzyzębowych i stosowanie płynów ułatwiających eliminację bakterii – chronią nas skutecznie przed zakażeniem. Gdy zostanie naruszona równowaga mikrobiologiczna w jamie ustnej lub pojawią się uszkodzenia błony śluzowej wywołane mechanicznym urazem, które mogą ulec nadkażeniu bakteryjnemu, zazwyczaj mamy do czynienia z różnymi jednostkami chorobowymi.

Wpływ flory bakteryjnej na stan jamy ustnej

Zapalenie tkanek jamy ustnej powodują bakterie zwykle obecne także w zdrowej jamie ustnej. Dzieje się tak wskutek ich nadmiernego namnożenia, przy zaniedbaniach higienicznych i osłabieniu odporności. Nazywamy to reakcją oportunistyczną. Tłumaczy to konieczność bardzo starannego szczotkowania zębów oraz usuwania bakterii ze wszystkich nisz ekologicznych, w których bytują: powierzchni zębów, języka czy migdałków podniebiennych, przestrzeni międzyzębowych, a także w obecności stanów zapalnych dziąseł i przyzębia z chorobowo zmienionych kieszonek. Powierzchnia dziąseł liczy blisko 7 cm kwadratowych – to prawie powierzchnia naszej dłoni, a z całej tej powierzchni drobnymi naczyniami włosowatymi drobnoustroje przedostają się do krwioobiegu, trafiają do zwężeń w układzie naczyniowym, osiedlają się w okolicy stentów czy zastawek wymienionych podczas operacji kardiologicznej. Bakterii z jamy ustnej nie można usunąć, są saprofitami i mają wiele pożytecznych właściwości. Pojawiają się na powierzchni szkliwa już w kilkanaście minut po najstaranniejszym oczyszczeniu, ale trzeba ograniczać ich liczbę. Stąd u wielu osób cierpiących na choroby przewlekłe, czy tylko osłabionych, pożyteczne jest staranne płukanie jamy ustnej płynami odkażającymi i niszczącymi ściankę komórki bakteryjnej. Trzeba stosować dobrze dobrane szczoteczki, używać skrobaczki do języka i nici dentystycznych.

Do najbardziej rozpowszechnionych schorzeń występujących w obrębie jamy ustnej u dorosłych, należą próchnica zębów i zapalenie przyzębia, które są chorobami społecznymi.

Wiele innych, rzadziej spotykanych zmian chorobowych, takich jak:

  • nadwrażliwość zębów,
  • zapalenie dziąseł (objawiające się krwawieniem podczas szczotkowania),
  • wrzodziejące zapalenie dziąseł (symptomatyczne dla AIDS),
  • grzybica jamy ustnej,
  • afty,
  • nikotynowe zapalenie jamy ustnej,
  • drożdżakowe zapalenie błony śluzowej jamy ustnej,
  • zapalenie podprotetyczne,
  • suchość jamy ustnej,
  • nieprawidłowe rogowacenie błony śluzowej jamy ustnej (leukoplakia lub liszaj płaski Wilsona),
  • zapalenie opryszczkowe warg i/lub błony śluzowej jamy ustnej

może stanowić sygnał zaburzeń ogólnoustrojowych, a także wczesny objaw zaburzeń niedoborowych, anemii, awitaminozy, cukrzycy czy AIDS.

Nadwrażliwość zębów

Nadwrażliwość zębów to uczucie bólu, które można odczuwać podczas jedzenia lub picia gorących, bądź zimnych potraw i napojów oraz podczas wdychania zimnego powietrza. Nadwrażliwość pojawia się, gdy zęby ulegną uszkodzeniu mechanicznemu, gdy dziąsła odsuną się od zębów, lub gdy nastąpi utrata części dziąsła. Czynniki zewnętrzne docierają wówczas do unerwionej części zęba i pojawia się nagły, ostry ból. Przyczyną nadwrażliwości może być również uszkodzenie szkliwa spowodowane np. m.in. zbyt intensywnym szczotkowaniem.

Zapalenie dziąseł

Zapalenie dziąseł to miejscowy proces zapalny, który przy zastosowaniu właściwego leczenia goi się bez śladu. Zapalenie dziąseł wywołane jest najczęściej przez bakterie tworzące płytkę nazębną, gromadzącą się wokół szyjki zęba i w przestrzeniach międzyzębowych. Zaleganiu bakterii sprzyja obecność ubytków próchnicowych, starych nieszczelnych wypełnień, zużytych koron i mostów protetycznych. Zapalenie podtrzymują też źle utrzymane i nieprawidłowo, zbyt długo użytkowane protezy zębowe. Dziąsło staje się zaczerwienione, obrzęknięte i krwawi podczas szczotkowania. Nieleczone zapalenie dziąseł może rozszerzać się na kość i tkanki mocujące ząb w zębodole i najczęściej jest zapowiedzią zapalenia przyzębia. Zapalenie przyzębia może mieć zróżnicowany przebieg, lecz leczenie poszczególnych postaci jest podobne.

Zapalenie przyzębia (umiarkowane)

Zapalenie przyzębia (umiarkowane) polega na uszkodzeniu kości wyrostka zębodołowego i włókien ozębnej, które utrzymują ząb w zębodole. Pod linią dziąseł może tworzyć się kieszonka o głębokości 4-6 mm, do której mogą trafić resztki pokarmu stanowiące doskonałe środowisko dla rozwoju bakterii chorobotwórczych. Odpowiednie leczenie stomatologiczne i higiena jamy ustnej zapobiega przejściu schorzenia w stan zaawansowany.

Zapalenie przyzębia zaawansowane (parodontoza)

Zapalenie przyzębia zaawansowane (nazywane również parodontozą) charakteryzuje się uszkodzeniem więzadeł ozębnej i kości, które są odpowiedzialne za prawidłowe utrzymanie zębów. W wyniku tego dochodzi do ruchomości zębów, ich przemieszczania, powstawania ropni okołozębowych, a nawet utraty zębów. Na tym etapie rozwoju schorzenia leczenie jest trudne. Nierzadko konieczne jest usunięcie zęba. Znaczną rolę w rozwoju parodontozy odgrywają również mechanizmy odpornościowe i czynniki genetyczne.

Objawy zapalenia dziąseł oraz przyzębia to:

  • zaczerwienione, obrzęknięte, bolesne dziąsła
  • krwawienie z dziąseł podczas szczotkowania i czyszczenia nicią dentystyczną
  • łużenie korony klinicznej wskutek cofnięcia się dziąsła, zaburzające estetykę
  • łuku zębowego
  • ropny wysięk z pogłębionych kieszonek przyzębnych
  • patologiczna ruchomość zębów

Grzybica (kandydoza) jamy ustnej

Grzybica (kandydoza) jamy ustnej należy do częstych schorzeń jamy ustnej. Wywołuje ją drożdżopodobny grzyb ze szczepu Candida. Szczególnie patogennym szczepem jest Candida albicans.

Czynnikami predysponującymi do rozwoju kandydozy są niedobory witamin, szczególnie z grupy B, zaburzenia odporności, ciężkie choroby ogólnoustrojowe (cukrzyca, białaczka, gruźlica, choroba nowotworowa) lub niedawno przebyta chemio- lub radioterapia. Również stosowanie leków, takich jak: antybiotyki, sterydy, doustne środki antykoncepcyjne, leki immunosupresyjne może sprzyjać zakażeniu grzybami. Do wystąpienia drożdżycy prowadzi również zła higiena jamy ustnej, zmniejszenie wydzielania śliny, długotrwałe stany zapalne błony śluzowej oraz noszenie protez zębowych i palenie tytoniu.

Ostra drożdżyca jamy ustnej charakteryzuje się występowaniem miękkich, białych plamek, ściśle połączonych z podłożem, krwawiących po próbie ich oddzielenia. Najczęściej wykwity pojawiają się na języku i na podniebieniu. Rozwojowi drożdżaków sprzyja rozległa akrylowa płyta protezy zębowej, stąd niezwykle ważne jest staranne utrzymywanie jej w czystości.

Suchość jamy ustnej

Zmniejszone wydzielanie śliny objawia się wysychaniem błony śluzowej jamy ustnej oraz gardła. Zaburzenie to można podzielić na kserostomię prawdziwą bądź rzekomą (subiektywne odczucie suchości w jamie ustnej).

Ślina pełni ważne funkcje:

  • ochronną - zwilża pokarm, mechanicznie oczyszcza powierzchnie
  • obronną - ogranicza kolonizację bakterii, ponieważ zawiera enzymy przeciwbakteryjne oraz przeciwciała odpornościowe
  • buforową - neutralizuje kwasy w pokarmach
  • trawienną - obecność enzymu amylazy
  • odżywczą - zawiera fosforany, wapń, fluor

Przyczyny braku śliny:

  • choroby ślinianek
  • stosowanie niektórych leków (np. antydepresantów, psychotropów, obniżających ciśnienie krwi)
  • czynniki psychogenne (m.in. depresja, przewlekły stres)
  • choroby gorączkowe, cukrzyca, menopauza

Afty

Afty to powierzchowne owrzodzenia lub nadżerki nabłonka jamy ustnej na zapalnie zmienionym podłożu, pokryte w fazie gojenia włóknistym nalotem. Znajdujemy je na błonie śluzowej jamy ustnej, dziąseł, języka i okolicy podjęzykowej, na granicy czerwieni wargowej oraz na tylnej ścianie gardła. Występują na skutek urazów mechanicznych nabłonka, a pogłębiają je infekcje wirusowe, bakteryjne lub grzybowe. Wyróżniamy dwie postacie aft:

  • aftowe zapalanie jamy ustnej
  • nawracające afty

Początkowo wysypowi aft towarzyszą objawy ogólne, takie jak: gorączka, ból głowy, bóle mięśniowe i ostre zapalenie jamy ustnej. Później mogą wystąpić na błonie śluzowej jamy ustnej okrągłe lub owalne wykwity z zapalną otoczką, pokryte białym nalotem. Uszkodzenia, jeśli są liczne i stłoczone, mogą powodować obrzęk błony śluzowej. Może im również towarzyszyć nadmierne wydzielanie śliny i ból utrudniający jedzenie, a także przykry zapach z ust i bolesność węzłów chłonnych. Afty nawracające są chorobą przewlekłą. Występują w postaci bolesnych owrzodzeń lub nadżerek na błonie śluzowej, pokrytych powłoką włóknistą. Uszkodzenia występują na obrzękniętym podłożu, są większe i pokryte warstwą złuszczającego się nabłonka.

Poza leczeniem ogólnoustrojowym, zarówno aftowe zapalenie jamy ustnej, jak i afty nawracające leczy się z użyciem leków przeciwzapalnych, przeciwobrzękowych (ściągających), przeciwbakteryjnych i leków przeciwbólowych.

Artykuł sponsorowany


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus