Żylaki kończyn dolnych - problem wielu ludzi

Żylakami kończyn dolnych to trwałe poszerzenia żył powierzchownych w postaci wężowatych sznurów, splotów lub kłębów, często z balonowatymi uwypukleniami. Są najczęstszą postacią kliniczną przewlekłej niewydolności żylnej.

Niewielkie zmiany żylakowate występują u 25-50% osób, a zmiany bardziej rozległe u kolejnych 5-15%. Zachorowalność na żylaki zwiększa się z wiekiem. U dzieci zdarzają się rzadko, zaś u ludzi powyżej 60 roku życia występują 6-krotnie częściej niż u osób 30-letnich.

Kto jest zagrożony?

Rola czynników genetycznych nie została ostatecznie potwierdzona, ale występowanie zmian żylakowych ma często charakter rodzinny. Stwierdzono, że jeżeli oboje rodziców ma żylaki, ryzyko ich wystąpienia u dzieci wynosi 90%, jeżeli zaś żylaki rozpoznano u jednego z rodziców, ryzyko u dzieci wynosi 60% (w przypadlu dziewcząt) i 25% (u chłopców).

W większości badań epidemiologicznych wykazano większą częstość występowania żylaków u kobiet, ale należy wziąć pod uwagę fakt, że kobiety zgłaszają się do lekarza z tego powodu 9 razy częściej niż mężczyźni, u których obecność żylaków maskuje owłosienie lub ubranie. Stan naczyń żylnych pogarszają na przykład liczne ciąże, szczególnie jeżeli przed zajściem w ciążę występowały już objawy przewlekłej niewydolności żylnej.

Rozwojowi przewlekłej choroby żylnej, a zwłaszcza żylaków sprzyja także długotrwałe przebywanie w pozycji stojącej lub siedzącej. U 20% młodych dorosłych bez zaburzeń żylnych pod koniec dnia pompa mięśniowa łydek jest w związku z tym mniej wydajna. Ryzyko wzrasta wraz z liczbą przepracowanych w ten sposób lat. Także wysoki wzrost jest czynnikiem wzmagającym rozwój żylaków. Kolejnymi są praca w wysokiej temperaturze i dźwiganie ciężarów.

Czynniki ryzyka powstawania żylaków, które nie zostały do końca udowodnione:

  • tabletki antykoncepcyjne,
  • otyłość - prawdopodobnie w związku z siedzącym trybem życia; ma większe znaczenie u kobiet niż u mężczyzn,
  • przynależność rasowa - właściwie znaczenie mają czynniki klimatyczne, co potwierdza występowanie żylaków u imigrantów w krajach zachodnich,
  • palenie papierosów,
  • zaparcia, przepuklina pachwinowa, nadciśnienie tętnicze - ich roli dotychczas nie udowodniono.

Anatomia żył kończyn dolnych

Sieć naczyń żylnych kończyn dolnych tworzą trzy układy:

  • układ żylny powierzchowny, położony w przedziale między skórą a powięzią mięśniową;
  • układ żylny głęboki, znajdujący się pod powięzią mięśni - żyły te towarzyszą jednoimiennym tętnicom (np. żyła udowa czy piszczelowa);
  • żyły przeszywające, przebijające się przez powięź i łączące dwa wyżej wymienione układy,
  • Żyły powierzchowne zbierają krew z tkanek położonych nad powięzią, w tym ze skóry, gdzie drobne żyłki łączą się ze sobą i tworzą sieć żylną w tkance podskórnej. Sieć ta uchodzi wyłącznie do dorzecza żyły odpiszczelowej i odstrzałkowej. Żyła odpiszczelowa biegnie od kostki przyśrodkowej wzdłuż wewnętrznej powierzchni kończyny do pachwiny, gdzie uchodzi do żyły udowej (należącej do układu żył głębokich). Żyła odstrzałkowa biegnie po tylnej powierzchni łydki i uchodzi do żyły odpiszczelowej w okolicy stawu kolanowego.

Rodzaje żylaków

Wyróżnia się żylaki pierwotne, występujące przy prawidłowym stanie żył głębokich oraz wtórne, które pojawiają się po zapaleniach lub urazach żył powierzchownych lub są powikłaniem niewydolności żył głębokich, przeszywających lub przetok tętniczo-żylnych.

Teleangiektazje, czyli tzw. "pajączki naczyniowe" są również objawem przewlekłej niewydolności żylnej, ale nie są żylakami. Z punktu widzenia ubezpieczenia społecznego teleangiektazje nie są chorobą, ale nie należy lekceważyć ich znaczenia. Zmiany te są często związane z zaburzeniami sieci żył głębokich lub przeszywających, mogą być nawet jedynym ich wykładnikiem. Pajączki występują częściej u kobiet. Stanowią one głównie problem kosmetyczny, ale mogą też być przyczyna bólu przed miesiączką.

Objawy choroby żylakowej

W początkowym okresie choroby żylaki mogą nie powodować żadnych dolegliwości, a chorzy zgłaszają się do lekarza jedynie ze względów kosmetycznych.

Pierwsze objawy subiektywne to:

  • uczucie ciężkości nóg,
  • umiejscowiony, często okresowy ból nad zmieniona żyłą,
  • tępe bóle kończyn dolnych po dłuższym staniu lub siedzeniu,
  • uczucie ciepła i zastój żylny nad zmianami żylakowymi,
  • obrzęki nóg pod koniec dnia (najbardziej widoczne w okolicy kostek),
  • uczucie "niespokojnych nóg", nocne skurcze mięśni łydek,
  • problemy psychologiczne i socjologiczne z powodu wyglądu nóg (przy dużych zmianach).

W zaawansowanym stadium choroby na nogach widoczne są sznury i sploty żylne o wężowatym kształcie, często z balonowatymi uwypukleniami. Są one miękkie, niebolesne, a stopień ich wypełnienia zależy od ułożenia kończyny. Później w okolicy kostek pojawiają się zmiany skórne - przebarwienia, wypryski, stwardnienia - a obrzęki obejmują także łydkę i nie ustępują po nocnym wypoczynku. Wielkość widocznych zmian nie musi być związana z nasileniem dolegliwości - chorzy z niewielkimi zmianami zgłaszają często więcej skarg niż chorzy z rozległymi żylakami. Żylaki pojawiające się w czasie ciąży powodują więcej dolegliwości niż występujące w innych okresach życia. Należy pamiętać, że parestezje i bóle kończyn u osób z żylakami mogą być pochodzenia neurogennego lub spowodowane zmianami zwyrodnieniowym kręgosłupa.

Zmiany żylakowe są procesem postępującym wskutek narastającej niewydolności żył powierzchownych, przeszywających i w końcu głębokich. W miarę upływu czasu występują coraz liczniejsze powikłania, z których najczęstszym jest zapalenie zakrzepowe żylaków i żył powierzchownych. Inne powikłania to: krwawienia, wybroczyny podskórne, przewlekłe zapalenia skóry i tkanki podskórnej, owrzodzenia.

Diagnostyka

Ocenę zaawansowania chorób żył przeprowadza się, wykonując przede wszystkim badania ultrasonograficzne, które są nieinwazyjne i nie wywołują powikłań. Są także tańsze od opisanej w dalszej części flebografii.

Badania ultrasonograficzne prawie zawsze dostarczają wszystkich danych niezbędnych do ustalenia etiologii zmian żylakowych, oceny ich zasięgu i podjęcia decyzji o wyborze metod leczenia. Ultrasonografia metodą Dopplera jest badaniem referencyjnym w dziedzinie patologii żylnej i żylaków. Umożliwia uwidocznienie struktur żylnych, przebiegu żylaków w odcinkach międzypowięziowych, niedostępnych badaniu przedmiotowemu oraz przedstawia warunki hemodynamiczne i obecność lub brak refluksu.

Flebografia polega na podaniu środka kontrastowego, nieprzepuszczalnego dla promieni rentgenowskich do żyły stopy, udowej lub żył ramiennych i śledzeniu dróg jego rozprzestrzeniania się. Niedogodności badania flebograficznego wiążą się z koniecznością podania środka kontrastowego, mogącego wywołać ból, odczyn alergiczny lub powikłania zakrzepowe, kosztem badania i narażeniem pacjenta na promieniowanie jonizujące. Obecnie wskazaniami do flebografii pozostaje ocena złożonych przypadków nawrotowych zmian żylakowych po leczeniu chirurgicznym, badanie układu żylnego głębokiego i badania na potrzeby ekspertyzy sądowo-lekarskiej.

Jak zapobiegać chorobom żył?

Higieniczny tryb życia odciąża układ żylny i zapobiega niewydolności żylnej. Należy też jak najwięcej być w ruchu. Wystarczy chodzić i spacerować, znacznie ograniczyć jazdę samochodem i środkami komunikacji miejskiej. Nie zaszkodzi również gimnastyka poranna i wieczorna (powinna być wykonywana na podłodze, leżąc na lekko nachylonej płaszczyźnie, tzn. nogi nieco powyżej poziomu głowy). Ćwiczenia mają na celu zwiększenie ruchomości zesztywniałych stawów skokowych. Zaleca się także odpoczywanie w czasie dnia z nogami uniesionymi o 30°, a także uniesienie nóg łóżka o 10-15 cm, co zmniejsza uczucie ciężkości nóg likwiduje obrzęki.

Bardzo dobrym "środkiem zapobiegawczym" jest regularne uprawianie sportu, które poprawia krążenie żylne. Szczególnie godne polecenia są: chód sportowy, jogging (na miękkim podłożu!), pływanie, jazda na rowerze i narciarstwo biegowe.

Natomiast zimny prysznic rano i wieczorem prowadzi do obkurczenia żył i wywiera miejscowe działanie przeciwzapalne. Niska temperatura powoduje zmniejszenie opuchlizny stóp i obwodu kostek, a także osłabia kurcze mięśni, zmniejsza uczucie ciężkości i świąd.

Czego unikać?

  • siedzącego trybu życia, długotrwałego przebywania w pozycji stojącej lub siedzącej,
  • długotrwałego przebywania na słońcu,
  • opalanie w pozycji leżącej powoduje rozszerzenie naczyń i sprzyja rozwojowi teleangiektazji,
  • korzystania z sauny i kąpieli termicznych, które powodują rozszerzenie naczyń, przez co zwiększa ryzyko pogłębienia przewlekłej choroby żylnej,
  • uprawiania niektórych dyscyplin sportowych, w tym tenisa, narciarstwa zjazdowego i podnoszenia ciężarów - dyscypliny te można uprawiać bez forsownego wysiłku i tylko w pończochach uciskowych.

Leczenie żylaków

Współczesna medycyna wyróżnia kilka metod leczenia żylaków. Pierwsza z nich to leczenie uciskowe. Jego celem jest: ucisk na istniejące żylaki i złagodzenie związanych z nimi dolegliwości, zapobieganie i leczenie powikłań choroby żylakowej (zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych, przewlekła niewydolność żylna), zapobieganie rozwojowi żylaków (u kobiet w ciąży), ułatwienie zdrowienia po zabiegach skleroterapii i operacjach.

W leczeniu żylaków stosuje się wyłącznie opaski o małej rozciągliwości. Pończochy elastyczne mają 4 klasy kompresji (ucisku) i mogą być różnej długości (podkolanówki, pończochy udowe, rajstopy, rajstopy dla kobiet w ciąży). Należy je odróżnić od pończoch uciskowych dzianych, których nie wydaje się z przepisu lekarza, nie mają informacji o sile ucisku w mm Hg, w związku z tym są mniej skuteczne. Opaski elastyczne i pończochy dla pacjentów z żylakami szybko się zużywają, dlatego pończochy należy wymieniać na nowe 2-3 razy w roku, a opaski jeszcze częściej.

Kolejną metodą jest leczenie farmakologiczne. Nie wykazano skuteczności leków w leczeniu i zapobieganiu żylakom, ale u wielu osób łagodzą objawy przewlekłej choroby żylnej, głównie przez działanie przeciwobrzękowe. Większość tych leków jest pochodzenia roślinnego (np. pestki winogron, kasztanowiec, gingko biloba, czarne jagody, iglica włoska, sosna nadmorska).

Leczenie obliteracyjne, czyli skleroterapia, polega na wstrzyknięciu do światła żylaka środka chemicznego, który uszkadzając światło żylaka, prowadzi do reakcji zapalnej i zarośnięcia naczynia. Wskazaniem do skleroterapii są głównie teleangiektazje i niektóre rodzaje małych żylaków.

Popularną metodą jest operacja. Wskazaniem dla niej są m.in.: żylaki powodujące dolegliwości subiektywne, nawracające zapalenia żylaków, krwotoki z żylaków, owrzodzenia goleni spowodowane niewydolnością żył powierzchownych, żylaki nawrotowe, powiększanie się żylaków u chorych leczonych metodami nieoperacyjnymi, żylaki powodujące poważny defekt kosmetyczny. Operacja może polegać na: częściowym lub całkowitym usunięciu żyły odpiszczelowej lub odstrzałkowej, podwiązaniu żył przeszywających, usunięciu poszczególnych żylaków. Zdarza się, że u jednego pacjenta zachodzi konieczność zastosowania tych wszystkich procedur naraz.

Nawroty żylaków występują u około 10-30% chorych po operacji. Najczęstszą przyczyną jest naturalny postęp choroby. Należy pamiętać, że w ciągu kilku lat może dojść do nawrotu żylaków nawet po doskonale zaplanowanej i wykonanej operacji.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus