Jak przechowywać szczepionki?

„Zbliża się termin szczepienia mojego dziecka. Otrzymałam od lekarza receptę. Chciałabym jednak jeszcze przed zakupem zorientować się jak będę musiała przechowywać szczepionkę w oczekiwaniu na termin wyznaczony w punkcie szczepień.”

Ze względu na trwający sezon szczepień przeciwko grypie to bardzo aktualny i ważny temat. Prawidłowe przechowywanie zakupionej szczepionki stanowi bowiem o jej bezpieczeństwie oraz odpowiedniej efektywności. Tymczasem bardzo często zdarza się, że po wizycie w aptece dany preparat ląduje w damskiej torebce lub na tylnym siedzeniu auta, a my idziemy do fryzjera lub na długie zakupy w supermarkecie. A szczepionka? Niech cierpliwie czeka. Ci zaś, którzy słyszeli cokolwiek o przechowywaniu tego typu preparatów w niskich temperaturach bez namysłu wrzucają zakupione preparaty (o zgrozo!) wprost do... zamrażalnika. W ten sposób bezpowrotnie niszczą często bardzo drogi preparat. Wszystkie szczepionki są bowiem niezwykle wrażliwe na zmiany temperatur.


W zasadzie o co tyle hałasu?


Termolabilność leków (wrażliwość na wysoką temperaturę) może wynikać np. z obecności w nich substancji aktywnych, które pod wpływem temperatury ulegają rozkładowi, jak i z pewnych określonych form farmaceutycznych (czopki, globulki). Szczepionka jest preparatem, który zawiera określony antygen lub antygeny w postaci żywych (ale pozbawionych zjadliwości) drobnoustrojów, odpowiednio przetworzonych produktów ich metabolizmu, zabitych drobnoustrojów lub oczyszczonych ich fragmentów. Jest więc preparatem pochodzenia biologicznego i to determinuje warunki jej przechowywania. Zatem jak przechowywać szczepionkę, aby w pełni zachowała swoje właściwości?


Nie grzejmy i nie mroźmy!


Jako preparat pochodzenia biologicznego szczepionka od momentu wyprodukowania do momentu użycia musi być przechowywana w warunkach tzw. „zimnego łańcucha", co oznacza temperaturę między +2 a +8°C. Nasuwa się także pytanie: „Czy tylko wzrost temperatury jest dla szczepionki niebezpieczny?”. Otóż nie! Większość szczepionek jest wyjątkowo wrażliwa na wzrost temperatury, ale ulegają one również zniszczeniu w temperaturze piniżej 0°C. Zapamiętajmy więc: „Nie grzejmy i nie mroźmy!”.


Czy te warunki są również istotne w czasie krótkiego transportu szczepionki np. do domu lub przychodni?


Tak! Szczepionka zakupiona w aptece powinna być jak najszybciej przetransportowana w opakowaniu zabezpieczającym przed zmianami temperatury do miejsca użycia (gabinet szczepień) lub umieszczona w lodówce, jeśli wizyta w punkcie szczepień jest w późniejszym terminie. Szczepionki mogą być transportowane bez specjalistycznych opakowań, wyłącznie jeśli temperatura powietrza nie przekracza 25°C przez czas do 60 minut. Jeśli transport jest dłuższy lub temperatura powietrza wynosi powyżej 25°C, konieczne jest zastosowanie opakowania termoizolacyjnego.


Co to jest opakowanie termoizolacyjne?


Torba termoizolacyjna to specjalna torebka wykonana z folii aluminiowej pozwalająca utrzymać niską temperaturę w czasie transportu leków termolabilnych np. z apteki do domu. Torebki termoizolacyjne są również wykorzystywane w aptekach do pakowania insulin. Transport zakupionej insuliny bądź szczepionki w torebce termoizolacyjnej zapewnia zachowanie ciągłości tzw. "zimnego łańcucha dystrybucji". Funkcję takiego opakowania może także pełnić termos.


Jeśli szczepionka znajduje się w opakowaniu termoizolacyjnym to czy jest już zupełnie bezpieczna?


Otóż zwłaszcza jesienią czy zimą odpowiedź na to pytanie wydawałaby się oczywista i twierdząca. Jednak nic bardziej mylnego! Nawet w takim opakowaniu nie należy ze szczepionką jeździć przez kilka godzin "po mieście". Jeżeli szczepionka ma być przechowywana w domu przez kilka dni, to bezwzględnie należy ją jak najszybciej przełożyć do lodówki zaraz po przyjściu do domu.


Na której półce w lodówce najlepiej ulokować zakupioną szczepionkę?


W lodówce należy umieścić szczepionkę na środkowej półce zabezpieczając przed dosunięciem do tylnej ściany lodówki (grozi zamrożeniem) oraz uszkodzeniem opakowania oryginalnego. A czy mogą to być drzwi lodówki? W żadnym wypadku nie należy szczepionki umieszczać na drzwiach lodówki, ponieważ będzie tam narażona na największe wahania temperatury. Podkreślmy też jeszcze raz: nigdy nie należy umieszczać szczepionek w zamrażalniku lub zamrażarce!


Czy podanie źle przechowywanej szczepionki może być groźne?


Podanie szczepionki, która była nieprawidłowo przechowywana lub transportowana może spowodować poważne zagrożenie dla zdrowia a nawet życia. Lekarz lub pielęgniarka, którzy mają wykonać szczepienie powinni upewnić się, czy szczepionka była przechowywana
i transportowana przez pacjenta zgodnie z zaleceniami producenta. Jeśli nie ma pewności co prawidłowości tych procedur lub jeśli ewidentnie doszło do naruszenia zasad „zimnego łańcucha" szczepionka nie może być podana.


A jak jest to kontrolowane w hurtowniach i aptekach...


Zarówno hurtownie, jak i apteki mają obowiązek transportowania oraz przechowywania produktów leczniczych zgodnie z zaleceniami producenta. Wszystkie kontrolowane przez Główny Inspektorat Farmaceutyczny (GIF) placówki, w których prowadzi się obrót produktami leczniczymi muszą być odpowiednio przystosowane do magazynowania leków, szczególnie tych wrażliwych na wysokie temperatury (termolabilnych). W zachowaniu "zimnego łańcucha" biorą więc udział wszystkie ogniwa - od producenta poprzez hurtownie farmaceutyczne aż po apteki. Zdarza się, że GIF wstrzymuje sprzedaż pewnych leków, a inne wycofuje z obrotu. Obowiązkiem farmaceutów jest codziennie śledzić te rozporządzenia i szybko na nie reagować. Możemy być więc pewni, że szczepionka zakupiona przez nas w aptece jest na pewno odpowiedniej jakości i była właściwie przechowywana.


Pamiętajmy, że od momentu jej zakupu to my jesteśmy odpowiedzialni za zachowanie prawidłowych warunków transportu i ewentualnego przechowywania szczepionki.


Wiele obecnie dostępnych w aptekach szczepionek to preparaty bardzo drogie. W wyniku nieprawidłowego przechowywania i transportu szczepionki ulegają uszkodzeniu i nie mogą być stosowane. Ministerstwo Zdrowia wspólnie z gronem ekspertów przygotowało szczegółową instrukcję zasad przechowywania oraz transportu szczepionek i udostępniło ją na swojej stronie internetowej (www.mz.gov.pl) w zakładce „Zimny Łańcuch". Warto wydrukować sobie tą instrukcję i umieścić w domowej apteczce. Należy także zauważyć, że szczepionki niedawno wprowadzane na rynek mogą wymagać nieco innych warunków, dlatego należy też uważnie kontrolować wskazówki producentów umieszczone w ulotkach i na opakowaniach. W razie wątpliwości należy ponownie zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty. Pamiętajmy, że dobrze przechowywana szczepionka to nieodzowny warunek bezpieczeństwa osoby szczepionej!
 


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus