Nie wolno lekceważyć grypy!

W czasie sezonu jesienno-zimowego wiele osób rozmyśla czy znów przyjdzie im zmierzyć się z grypą i czy może lepiej się zaszczepić. Zwłaszcza, że zimy ostatnio są coraz łagodniejsze, co sprzyja rozprzestrzenianiu się zakażeń wirusowych.

Wirus grypy należy do RNA-wirusów, których wyróżniamy trzy rodzaje:

  1. Influenzavirus A – odpowiedzialny za występowanie pandemii powtarzających się co kilka, kilkadziesiąt lat.
  2. Influenzavirus B – odpowiedzialny za sezonowe i duże epidemie, jakie pojawiają się średnio co trzy lata.
  3. Influenzavirus C – z medycznego punktu widzenia nie tak istotny jak wirusy A i B, gdyż wywołuje niewiele zachorowań na grypę. Atakuje zwykle dzieci i młodzież, a przebieg choroby jest poronny lub łagodny.

Wirus grypy zbudowany jest z trzech podjednostek: genomu (kwasu rybonukleinowego), białkowego kapsydu oraz otoczki lipoproteinowej. Tak zbudowaną pojedynczą cząstkę nazywa się wirionem. Na powierzchni kapsydu znajdują się dwa enzymy glikoproteinowe – neuraminidaza i hemaglutynina o wysokiej immunogenności. Różnorodność ich budowy pozwala na wyodrębnianie typów antygenowych wirusa grypy.

Objawy grypy

Wirusy grypy ludzkiej łatwo przenoszą się z człowieka na człowieka drogą kropelkową z wydzieliną rozpraszaną podczas kaszlu i wywołują wśród ludzi okresowe epidemie zachorowań. 

Infekcja wylęga się krótko – od 24 do 48 godzin. Po tym czasie pojawiają się: dreszcze, wysoka gorączka, uczucie rozbicia, bóle mięśniowe oraz bóle głowy. Gorączka utrzymuje się od 2 do 7 dni. Objawy ustępują zazwyczaj wraz z gorączką, ale uczucie osłabienia może trwać tydzień. 

Niebezpieczeństwo dla człowieka wiąże się z możliwymi powikłaniami grypy, do których zaliczamy m.in.: zapalenie płuc i oskrzeli, zapalenie ucha środkowego niekiedy prowadzące do częściowej lub całkowitej utraty słuchu, niewydolność krążenia, zaburzenia rytmu serca, zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia, drgawki gorączkowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz mózgu, zespół Guillian-Barré czy poprzeczne zapalenie rdzenia.

Powikłania nierzadko doprowadzają do śmierci. U osób chorujących na cukrzycę przewlekłe choroby układu krążenia, układu oddechowego i nerek w przebiegu grypy mogą się zaostrzyć. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, co roku na świecie grypę przechodzi około 330-990 miliona ludzi, z czego umiera od pół miliona do 1 miliona osób.

Aby w sposób wiarygodny wykluczyć lub potwierdzić grypę należy przeprowadzić badania wirusologiczne z wymazów gardła i nosa pobranych od chorego. Badania wykonywane są odpłatnie przez Krajowy Ośrodek ds. Grypy PZH w Warszawie.

Ostatnia niekontrolowana plaga grypy

W 2005 r. opublikowano na stronie internetowej Państwowego Zakładu Higieny list do lekarzy podpisany przez prof. Lidię Brydak, kierownika Krajowego Ośrodka ds. Grypy. W korespondencji czytamy, że:

[...] grypę określa się jako ostatnią niekontrolowaną plagę ludzkości, powodującą liczne powikłania, niejednokrotnie nieodwracalne lub kończące się zgonem.

Dlatego w Polsce i na świecie rekomenduje się szczepienia przeciwko grypie jako podstawową metodę w profilaktyce oraz kontroli wirusa.  Szczepienie zapewnia większą odporność organizmu, daje znaczącą szanse na uniknięcie choroby lub przechorowanie jej lekko i bez powikłań. 

Aktualnie w aptekach dostępne są nowoczesne, inaktywowane, zabite szczepionki otrzymywane w wyniku: rozszczepienia wirusa grypy (typu split) lub e, czyli zawierające jedynie powierzchniowe antygeny wirusa (typu sub-unit).

Oba typy szczepionek zaleca Komitet Doradczy ds. Szczepień WHO dla wszystkich – począwszy od niemowląt aż do osób w podeszłym wieku. Co roku firmy farmaceutyczne uaktualniają ich skład zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia w związku z przewidywanymi mutacjami wirusów grypy.

Kto powinien się zaszczepić?

Z ogółu ludności wyodrębniono grupy podwyższonego ryzyka, dla których szczepienia przeciwko grypie są szczególnie zalecane. Należą do nich osoby:

  • przewlekle chore (z astmą oskrzelową, cukrzycą, niewydolnością układu krążenia, układu oddechowego oraz nerek),
  • ze stanami obniżonej odporności,
  • w wieku powyżej 55 lat,
  • pracujące w ochronie zdrowia, szkołach, handlu, transporcie oraz inne osoby narażone na kontakty z dużą liczbą ludzi.

Zaszczepić się przeciwko grypie może każdy, komu leży na sercu troska o zdrowie swoje i bliskich.  

Leki przeciw grypie

Szeroko reklamowane leki bez recepty są tak naprawdę wobec wirusa nieskuteczne. Mogą jedynie osłabić objawy takie, jak gorączka, ból głowy czy mięśni lub kaszel, ale nie zapobiegną ewentualnym powikłaniom. Ze względu na charakter łagodzący często zaleca się je w aptece.

Dzięki postępowi wiedzy medycznej od niedawna dysponujemy lekami przeciw grypie typu A i B, które blokują enzymy wirusa. Aby leczenie było skuteczne warto rozpocząć terapię w ciągu 48 godzin od pierwszych objawów.

Ponieważ są to medykamenty wydawane na receptę (mankament: wysoka cena), aptekarz powinien zasugerować pacjentowi jak najszybszą wizytę u lekarza. Zdecydowanie tańszym, a jednocześnie skutecznym dla każdego rozwiązaniem jest zapobieganie grypie, czyli szczepienie się. Odporność poszczepienna pojawia się już po 7-10 dniach od podania szczepionki i utrzymuje się przez około roku. 

Kwalifikację do szczepienia przeprowadza lekarz, szczepionkę podaje się w tym samym dniu. Rzadko zdarzają się tzw. odczyny poszczepienne, np. obrzęk, zaczerwienienie, stwardnienie i bolesność w miejscu wstrzyknięcia oraz ogólne: wysoka gorączka, osłabienie, bóle głowy. Objawy występują do 48 godzin od szczepienia, zwykle szybko mijają. Sporadycznie może mieć miejsce reakcja alergiczna lub wstrząs anafilaktyczny.

Przeciwwskazania do szczepienia się:

  • nadwrażliwość na składnik szczepionki: jaja kurze, tiomersal, formaldehyd, siarczan gentamycyny lub dezoksycholan sodu,
  • aktualnie trwająca choroba z wysoką gorączką,
  • przebyte zapalenie Guillaine-Barre.

Kiedy wybuchnie kolejna pandemia grypy?

Na to pytanie nikt nie zna odpowiedzi, jednak mamy łatwo dostępne, skuteczne szczepionki, których szerokie stosowanie w społeczeństwie strzeże nas przed masowym zachorowaniem na grypę.

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dn. 20 marca 2008 r. w sprawie zasad przeprowadzania szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym w 2008 r.
  2. List do lekarzy – Lidia Brydak, Andrzej F. Steciwko, Krajowy Ośrodek ds. Grypy, Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, 2005 r.

Podziel się: