Różeniec górski (rhodiola rosea) – właściwości, przeciwwskazania, działanie, dawkowanie

Różeniec górski (Rhodiola rosea L.), nazywany również arktycznym korzeniem, to niewielka roślina stanowiąca w naszej szerokości geograficznej stosunkowo mało znane źródło adaptogenów. Występuje przede wszystkim w chłodnych rejonach Europy i Azji, zwłaszcza na obszarach okołobiegunowych Syberii oraz Skandynawii. Należy do rodziny gruboszowatych (Crassulaceae) i zyskuje coraz większą popularność wśród osób aktywnych fizycznie, narażonych na stres oraz intensywną pracę umysłową. Dzięki obecności wspominanych substancji, różeniec zaliczany jest do grupy roślin wspierających zdolności adaptacyjne organizmu oraz poprawiających jego wydolność fizyczną i psychiczną – obok takich surowców jak żeń-szeń czy ashwagandha.

1. Czym jest różeniec górski?
2. Właściwości lecznicze i działanie różeńca górskiego. Na co może pomóc?
3. Zasady suplementacji różeńcem górskim. Jak dawkować i kiedy przyjmować?
4. Kiedy warto przyjmować suplement z różeńcem górskim?
5. Przeciwwskazania do przyjmowania różeńca górskiego
6. Rhodiola rosea – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są najważniejsze właściwości różeńca górskiego i jak wpływa na organizm,
• kiedy warto sięgnąć po ekstrakt z różeńca górskiego oraz jak go prawidłowo stosować,
• czy różeniec górski można łączyć z kawą i jakie są przeciwwskazania do jego stosowania.

Ten artykuł pozwoli Ci zrozumieć, w jaki sposób różeniec górski wspiera organizm w radzeniu sobie ze stresem oraz zmęczeniem psychicznym i fizycznym. Dowiesz się również, jak bezpiecznie włączyć go do suplementacji, aby w pełni wykorzystać jego potencjał bez ryzyka skutków ubocznych.

Czym jest różeniec górski?

Różeniec górski to roślina adaptogenna naturalnie występująca w chłodnym klimacie. Spotykana jest głównie w rejonach okołobiegunowych, ale można ją znaleźć również w Polsce – w wyższych partiach Sudetów i Karpat, gdzie podlega ochronie.

Charakteryzuje się grubą łodygą, lśniącymi liśćmi oraz drobnymi, zielonkawo-żółtymi kwiatami. W zielarstwie wykorzystuje się przede wszystkim kłącze wraz z korzeniami, z którego pozyskuje się ekstrakty bogate w substancje czynne, takie jak rozawiny i salidrozyd.

To właśnie te substancje odpowiadają za główne właściwości różeńca górskiego – wspierają funkcjonowanie układu nerwowego oraz pomagają organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem, poprawiając jego zdolności adaptacyjne i ogólną wydolność psychiczną i fizyczną.

Właściwości lecznicze i działanie różeńca górskiego. Na co może pomóc?

Mechanizm działania wyciągów z różeńca opiera się na obecności związków fenolowych, fenylopropanoidów, monoterpenów i triterpenów. Działanie surowca koncentruje się głównie na poprawie odporności organizmu na stres, wyciągi mogą również zwiększać wydolność fizyczną oraz odporność psychiczną organizmu.

Ekstrakt z różeńca górskiego może wspierać koncentrację, pamięć oraz zdolności poznawcze, dlatego bywa stosowany przy zmęczeniu psychicznym i tzw. „mgle mózgowej” – terminie bardzo powszechnym w odniesieniu do aktywności niektórych szczepów wirusa Covid-19. Badania wpływu wyciągów z kłącza różeńca wykazały, że substancje tam występujące mogą zmniejszać produkcje kortykoliberyny, która odpowiada za wydzielanie hormonu adrenokortykotropowego uruchamiającego następnie produkcję kortyzolu, czyli hormonu stresu. Za działanie regulujące wydajność psychofizyczną odpowiedzialny jest prawdopodobnie salidrozyd oraz rozawiny (fenylopropanoidy).

Inne badania wykazały, że salidrozyd może wykazywać pewne działanie kardioprotekcyjne. Reguluje on aktywność czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego – promując tym samym tworzenie nowych naczyń krwionośnych w niedokrwionych częściach mięśnia sercowego. Obecność flawonoidów oraz kwasów organicznych odpowiada za wpływ antyoksydacyjny zmniejszając ilość wolnych rodników w organizmie, korzystnie wpływając na profil lipidowy oraz poprawiając kontrolę glikemii – co również ma znaczenie w kontekście prawidłowego funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego.

Różeniec górski w kosmetykach

Dodatkowo ekstrakty z różeńca znajdują zastosowanie w kosmetologii:

• wykazują działanie nawilżające, ochronne i przeciwutleniające, wspierając regenerację skóry, poprawiając jej elastyczność oraz pomagając chronić ją przed stresem oksydacyjnym i czynnikami zewnętrznymi;
• tworzą na powierzchni skóry delikatną warstwę ochronną, która ogranicza utratę wilgoci i wzmacnia barierę ochronną naskórka;
• mogą również wspierać procesy odnowy komórkowej oraz wpływać na poprawę kolorytu skóry, nadając jej zdrowszy i bardziej promienny wygląd.

Dzięki tym właściwościom kosmetyki zawierające wyciągi z różeńca są chętnie wykorzystywane w preparatach przeznaczonych do pielęgnacji skóry suchej, wrażliwej i narażonej na działanie niekorzystnych czynników środowiskowych.

Zasady suplementacji różeńcem górskim. Jak dawkować i kiedy przyjmować?

Suplementacja różeńcem górskim powinna opierać się na stosowaniu standaryzowanych ekstraktów. Najczęściej stosowane dawki mieszczą się w zakresie 350–550 mg ekstraktu dziennie, zawierającego określoną ilość rozawin i salidrozydu.

Najlepiej przyjmować preparat rano lub w pierwszej połowie dnia, ponieważ różeniec może działać lekko pobudzająco. Warto rozpoczynać od niższych dawek i obserwować reakcję organizmu. W przypadku dobrej tolerancji oraz zadowalającej skuteczności możliwe jest również zwiększenie dawek jednak warto, aby odbywało się to pod kontrolą specjalisty.

Z czym nie łączyć różeńca górskiego?

Szczególną ostrożność warto zachować w przypadku jednoczesnego stosowania leków obniżających ciśnienie tętnicze – wyciągi z różeńca mogą zwiększyć siłę działania tych leków. Ponadto, podczas suplementacji warto regularnie kontrolować glikemię. Ekstrakty z różeńca mogą zmniejszać stężenie glukozy w osoczu, co w skrajnych przypadkach stanowi zagrożenie dla zdrowia pacjenta. Preparaty z rożeńcem nie są zalecane także osobom przyjmującym leki immunosupresyjne.

Nie zaleca się łączenia różeńca z silnie działającymi stymulantami oraz dużymi dawkami kofeiny – może to nasilać efekt pobudzający. Różeniec wchodzi także w interakcje z lekami metabolizowanymi przez enzymy cytochromu CYP450, potencjalnie nasilając działania niepożądane leków. Przykładami takich leków są:

• substancje przeciwdepresyjne – np. escitalopram,
• leki psychotropowe – fluoksetyna, paroksetyna, duloksetyna, sertralina, kwetiapina,
• benzodiazepiny (stosowane np. jako leki nasenne) – diazepam, alprazolam czy klonazepam.

Kiedy warto przyjmować suplement z różeńcem górskim?

Może być również rozważany w sytuacjach stresowych, przy obniżonym nastroju lub przy problemach z adaptacją do zmieniających się warunków (np. zmiana pracy, intensywny tryb życia). Należy jednak zawsze pamiętać, że w przypadku długotrwałego przemęczenia lub obniżonego nastroju, warto zasięgnąć porady specjalisty – mogą to być symptomy jeszcze niezdiagnozowanych, innych schorzeń.

Przeciwwskazania do przyjmowania różeńca górskiego

Choć różeniec górski jest uznawany za bezpieczny, nie każdy powinien go stosować. Ostrożność zalecana jest u kobiet w ciąży i karmiących piersią, a także u osób z chorobami psychicznymi (np. chorobą afektywną dwubiegunową, depresją, stanami lękowymi).

Nie zaleca się jego stosowania wieczorem u osób wrażliwych na działanie pobudzające. W przypadku przyjmowania innych leków zawsze warto skonsultować suplementację ze specjalistą.

Rhodiola rosea – najczęściej zadawane pytania

Czy różeniec górski usypia?

Nie – różeniec górski zazwyczaj nie działa nasennie. Wręcz przeciwnie, może delikatnie pobudzać i poprawiać poziom energii, dlatego lepiej unikać jego stosowania wieczorem.

Czy można łączyć różeniec górski z kawą?

Można, ale z umiarem. Połączenie z kofeiną może nasilać efekt pobudzenia, dlatego warto obserwować reakcję organizmu i unikać wysokich dawek obu substancji jednocześnie.

Kiedy przyjmować różeniec górski?

Najlepiej rano lub w pierwszej połowie dnia, na czczo lub przed posiłkiem. Pozwala to wykorzystać jego działanie wspierające energię i koncentrację.

Po jakim czasie zaczyna działać różeniec górski?

Pierwsze efekty działania mogą być odczuwalne już po kilku dniach stosowania, jednak pełne działanie rozwija się zazwyczaj po 2–4 tygodniach regularnej suplementacji.

Czy różeniec górski obniża kortyzol?

Może wspierać regulację poziomu kortyzolu poprzez wpływ na mechanizmy kontrolujące jego uwalnianie, jednak wyciągi z różeńca nie działają jak klasyczne leki obniżające jego stężenie.

Czy różeniec górski pomaga na mgłę mózgową?

Tak, niektóre badania sugerują, że może wspierać koncentrację, pamięć i poprawiać zdolności dedukcyjne, dlatego bywa stosowany pomocniczo przy objawach tzw. mgły mózgowej.