Komórki macierzyste – czym są i jak możemy je wykorzystać?
Joanna Orzeł

Komórki macierzyste – czym są i jak możemy je wykorzystać?

Dobroczynna działalność komórek macierzystych coraz częściej jest raportowana w wielu cenionych czasopismach naukowych. Tylko w roku 2018 pojawiło się około 30 000 doniesień naukowych, w których opisywane są ich działanie oraz sposoby hodowli. Ich potencjalnie właściwości mogą pomóc w leczeniu wielu jak do tej pory nieuleczalnych chorób i schorzeń. Trwają również badania nad zastosowaniem komórek macierzystych w takich dziedzinach jak medycyna estetyczna i kosmetologia.

Czym są komórki macierzyste?

Komórki macierzyste to specyficzne komórki organizmów zwierzęcych i roślinnych, posiadające zdolność do nieograniczonej liczby podziałów oraz różnicowania (przekształcania) w inne typy komórek. Ze względu na pochodzenie dzieli się je na:

  • zarodkowe komórki macierzyste pochodzące z zarodka,
  • dorosłe komórki macierzyste pochodzące z tkanek organizmów dojrzałych (zarówno młodych, jak i dorosłych).
Ich główne funkcje to budowa tkanek nowego organizmu oraz ciągłe odnawianie ubytków komórek, które powstają w strukturach dorosłych osobników. W przypadku szpiku kostnego czy jelit komórki macierzyste w sposób ciągły dzielą się, odnawiając w ten sposób niedobory komórek zużytych czy zepsutych. W takich organach jak trzustka czy serce dzielą się natomiast jedynie w specjalnych warunkach.

Badania prowadzone nad komórkami macierzystymi

Badania związane z komórkami macierzystymi to niewątpliwie jedne z najbardziej fascynujących zagadnień współczesnych biologii i biotechnologii. Liczba doniesień naukowych związanych z działaniem komórek macierzystych z roku na rok rośnie, wraz z nimi rośnie też liczba nowych pytań i niezbadanych naukowo terytoriów. Obok przełomowych odkryć pojawiają się również pytania i dylematy natury etycznej, związane np. ze źródłem komórek macierzystych, którym między innymi mogą być embriony ludzkie oraz potencjalną możliwością ich zastosowania do klonowania. Oczywiście nieustannie prowadzone są badania, których celem jest opracowanie możliwie najmniej inwazyjnego sposobu pozyskiwania komórek macierzystych oraz sposobów ich kontrolowanego różnicowania. Mnogość potencjalnych zastosowań powoduje, że badania z tej dziedziny są nie tylko chętnie przez naukowców podejmowane, ale równie chętnie finansowane – zarówno przez źródła rządowe, jak i komercyjne.

Zalety komórek macierzystych

Nieograniczona zdolność do podziałów oraz różnicowania w inne typy komórek to bez wątpienia największe zalety komórek macierzystych. Powodują one, że z małej liczby komórek pobranych z żywego organizmu można w warunkach in vitro (poza organizmem, czyli w warunkach laboratoryjnych) wyhodować całą armię nowych komórek, które po przeprowadzeniu kontrolowanego różnicowania mogą zastąpić te, które w wyniku choroby lub urazu uległy zniszczeniu lub zużyciu.

Wyzwania związane z zastosowaniem komórek macierzystych w leczeniu schorzeń

Wydawać by się mogło, że sprawa jest oczywista. Pobieramy komórki, namnażamy, „mówimy im”, w co mają się przekształcić i wprowadzamy do chorego organizmu, w którego wnętrzu naprawią te tkanki, które są zepsute. Niestety w praktyce pojawia się wiele problemów i przeszkód, których nauka jeszcze nie zdołała pokonać. Jednym z nich jest sposób „mówienia do komórek”, czyli kontrolowania ich różnicowania w komórki pożądanego typu. Innym – to, jak wprowadzone do organizmu komórki zostaną w nim zaabsorbowane. W skrócie – rzecz ma się podobnie, jak z przeszczepami. Do powodzenia terapii jest potrzebna zgodność biologiczna dostarczanych zewnętrznie komórek.

W przypadku niezgodności może nastąpić odrzucenie „komórkowego przeszczepu” i pojawienie się nieoczekiwanych zmian np. w postaci guzów – potworniaków. Nie oznacza to, że te terapie są jeszcze niedostępne. Wręcz przeciwnie – niektóre mają już dobrze ugruntowaną pozycję w zastosowaniu klinicznym.

Gdzie komórki macierzyste znalazły zastosowanie?

Zgodnie z podsumowaniem dostępnym na stronie organizacji EuroStemCell za najbardziej popularne i ugruntowane uznawane jest zastosowanie komórek macierzystych krwi mające na celu leczenie chorób krwi, systemu odpornościowego lub odbudowy układu krążenia po zastosowaniu wyniszczających terapii. Jest to np. użycie krwi pępowinowej do terapii białaczki, o której można przeczytać więcej w artykule Do czego służą komórki macierzyste pobrane z krwi pępowinowej? Od lat osiemdziesiątych linie komórek macierzystych są także stosowane do hodowania fragmentów skóry stosowanych w leczeniu pacjentów, których własna skóra została poparzona w znacznym stopniu. Uszkodzenia rogówki wywołane urazami lub oparzeniami chemicznymi również są rutynowo leczone z ich pomocą.

W kwestii innych terapii do tej pory opieramy się głównie na doniesieniach naukowych, które wymagają przeprowadzenia wielu badań klinicznych, aby mogły znaleźć zastosowanie rutynowe. Niemniej jednak obiecujące są np. aplikacje związane z odbudową uszkodzonego w wyniku wypadku rdzenia kręgowego czy pomocy chorym na chorobę Alzheimera.

Roślinne komórki macierzyste w preparatach przeznaczonych do pielęgnacji cery

Kolejna ciekawa kwestia to wykorzystanie roślinnych komórek macierzystych w preparatach mających na celu poprawienie kondycji naszej cery. Z biologicznego punktu widzenia użycie roślinnych komórek macierzystych do jakiejkolwiek terapii skierowanej do organizmu ludzkiego jest bezcelowe. Najzwyczajniej w świecie różnimy się od roślin i ich komórki nie są kompetentne do uzdrowienia naszych schorzeń. Dumnie widniejące na etykietach preparatów informacje o zawartości komórek macierzystych w kremach to też raczej zabieg marketingowy. Obok braku kompatybilności roślinnych i ludzkich komórek, również żywotność odgrywa ważną rolę w terapii komórkami macierzystymi. Mianowicie, aby mogły one spełniać swoje funkcje, muszą być żywe, natomiast te zamknięte w słoiku z kremem nie mają najmniejszych szans na przeżycie w zapewnionych im warunkach. Inny aspekt to wykorzystywanie linii roślinnych komórek macierzystych do pozyskiwania nowoczesnych substancji odżywczych mających zbawiennie wpływać na naszą cerę. Jednak jako stosunkowo nowa aplikacja wymaga nadal krytycznego spojrzenia na wyniki badań uzyskane w perspektywie dłuższego czasu.

  1. Stem Cell Basics, „stemcells.nih.gov” [online], https://stemcells.nih.gov/sites/default/files/SCprimer2009.pdf/, [dostęp:] 26.01.2018.
  2. Experimental stem cell therapy helps paralyzed man regain use of arms and hands, „news.usc.edu” [online], https://news.usc.edu/107047/experimental-stem-cell-therapy-helps-paralyzed-man-regains-use-of-arms-and-hands/, [dostęp:] 26.01.2018.
  3. S. Trehan, B. Michniak-Kohn, K. Beri, Plant stem cells in cosmetics: current trends and future directions, „Future Science OA”, nr 3, 2017.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Święta w ciąży – co może jeść ciężarna, a czego musi unikać?

    Kobieta w ciąży powinna jeść nie za dwoje, a dla dwojga, musi starać się tak komponować swoją dietę, aby dostarczała ona maluszkowi wszystkich niezbędnych składników. Znalezienie balansu między smakiem i zdrowiem może być szczególnie trudne w święta, gdy stół wręcz ugina się pod ciężarem aromatycznych potraw. 

  • COVID-19 a ciąża: nikłe szanse na zarażenie dziecka koronawirusem podczas porodu

    Rozłąka z dzieckiem tuż po porodzie to traumatyczne przeżyci dla każdej matki, do którego w wielu wypadkach zmusiła pandemia. W trosce o zminimalizowanie ryzyka zakażenia, matki chore na COVID-19 rodzą przez cięcie cesarskie i są izolowane od dziecka tuż po porodzie, bez możliwości kontaktu i naturalnego karmienia do chwili stwierdzenia, że niebezpieczeństwo związane z chorobą minęło. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że te środki ostrożności są zbyt drastyczne, ponieważ ryzyko transmisji wirusa z matki na dziecko jest znikome. 

  • Szanse i metody na zajście w ciążę po chemio- i radioterapii

    Podczas tegorocznego zjazdu Europejskiego Towarzystwa Reprodukcji i Embriolgii odbywającego się online zaprezentowano najbardziej kompleksowy, jak dotąd, raport dotyczący skuteczności w zachowywaniu płodności u kobiet chorych na nowotwór. Jak wiadomo, chemio- i radioterapia często wiążą się z utratą płodności, dlatego coraz więcej kobiet decyduje się na pobranie i przechowanie jajeczek i embrionów jeszcze przed rozpoczęciem leczenia z myślą o wykorzystaniu ich po powrocie do zdrowia. 

  • Nadwaga w ciąży może negatywnie wpłynąć na rozwój mózgu dziecka

    Zwiększenie masy ciała w ciąży jest naturalnym zjawiskiem, jednak gdy waga zaczyna przyrastać w nadmiarze, może to oznaczać problemy nie tylko dla matki, ale również dla dziecka. Naukowcy z NYU School of Medicine postanowili przyjrzeć się ewentualnym konsekwencjom zdrowotnym nadmiernej wagi matki dla stanu zdrowia dziecka i odkryli, że może ona zaburzać rozwój jego mózgu i to już w drugim trymestrze ciąży. 

  • Chłopiec czy dziewczynka? To geny mężczyzny wpływają na płeć dziecka

    Oczekujesz dziecka? Zapewne najczęstszym pytaniem, które pada ze strony znajomych oraz rodziny jest to, jakiej płci będzie maluch. Wyniki pewnego eksperymentu sugerują, że tendencja do posiadania większej liczby synów lub córek jest dziedziczna.

  • Fizjoterapia w ciąży – wskazania i przeciwwskazania do zabiegów fizjoterapeutycznych w ciąży

    Fizjoterapia w ciąży pomaga zapobiegać i łagodzić stany związane ze zmianami, które zachodzą w ciele przyszłej mamy przez dziewięć kolejnych miesięcy. Są to np. bóle bioder, bóle kręgosłupa czy rozstęp mięśnia prostego brzucha, a także nietrzymanie moczu oraz bolesne stosunki seksualne. Nie wszystkie metody wykorzystywane w fizjoterapii można jednak stosować u ciężarnych. Jakie zabiegi są wskazane, a jakich należy unikać w ciąży?

  • Melisa, mięta, rumianek, pokrzywa, szałwia w ciąży – jakie zioła są bezpieczne dla ciężarnych, a które są w ciąży zakazane?

    Zioła w ciąży należy stosować rozsądnie, pamiętając o tym, iż w tym okresie należy zachować szczególną ostrość podczas przyjmowania leków, nawet preparatów naturalnych. Leczenie oraz samoleczenie w okresie ciąży jest ograniczone, w każdej sytuacji należy rozważyć stosunek korzyści do ryzyka.  Jakie zioła są bezpieczne dla ciężarnych, a jakie są w ciąży zakazane?

  • Ciąża a szczepionka przeciwko COVID-19

    Czy kobiety w ciąży mogą się zaszczepić przeciwko COVID-19? Co powinna wiedzieć przyszła mama zanim podejmie decyzję o takim szczepieniu? Czy karmienie piersią jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do szczepienia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij