Czerniak – objawy, diagnoza, profilaktyka. Najnowsze terapie w leczeniu czerniaka skóry
Justyna Piekara

Czerniak – objawy, diagnoza, profilaktyka. Najnowsze terapie w leczeniu czerniaka skóry

Czerniak występuje rzadziej niż inne rodzaje nowotworów skóry, np. rak podstawnokomórkowy, ale jest bardziej podatny na wzrost i rozprzestrzenianie się. Jeśli uda się go wykryć we wczesnym stadium, rokowania dla pacjenta są bardzo pomyślne. Niestety problemem jest to, że pacjenci z podejrzanymi zmianami zbyt późno zgłaszają się do specjalisty. Jak rozpoznać czerniaka? Jakie są czynniki ryzyka?

Czym jest czerniak złośliwy? Objawy czerniaka

Czerniak (łac. melanoma malignum) to nowotwór złośliwy, który może pojawić się w dowolnym miejscu na skórze, rozwija się w komórkach produkujących melaninę – melanocytach. Często występuje na szyi, twarzy, klatce piersiowej lub plecach. Inne postacie obejmują czerniaki błon śluzowych gałki ocznej, jamy ustnej i odbytnicy. Mogą również występować w obszarach, takich jak podeszwy stóp czy dłonie, a także na skórze głowy lub genitaliach. 

Ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe ze światła słonecznego lub lamp opalających zwiększa ryzyko zachorowania na czerniaka. Ryzyko choroby wzrasta także u osób powyżej 40 roku życia, zwłaszcza u kobiet.

Guzy nowotworowe mają zwykle kolor brązowy lub czarny, ponieważ większość ich komórek nadal wytwarza melaninę. Niektóre nie produkują tego barwnika i mogą wydawać się różowe, jasnobrązowe lub białe. Powodem do niepokoju może być pojawienie się owrzodzenia, świądu, krwawienia lub zaczerwienienia wokół istniejącego znamienia albo rozwój nowego, nietypowo wyglądającego wzrostu na skórze. 

Czerniak – diagnostyka

Wczesna diagnostyka czerniaka opiera się wywiadzie chorobowym, dotyczącym zmian istniejących i nowych znamion oraz czynników podwyższonego ryzyka. Lekarz przeprowadza również analizę dermatoskopową skóry. Rozpoznanie potwierdza się na podstawie histopatologicznego badania wycinka zmiany barwnikowej.

Po postawieniu diagnozy wykonuje się także inne badania, takie jak morfologia krwi, próby wątrobowe, RTG klatki piersiowej, a także USG jamy brzusznej i węzłów chłonnych.

Test ABCDE

Test ABCDE pomaga zidentyfikować czerniaka. Jeżeli zmiana skórna spełnia któreś z kryteriów, należy wybrać się do specjalisty, który oceni zmianę i wykluczy obecność nowotworu. 

Istotne czynniki, które należy wziąć pod uwagę, analizując zmianę na skórze to:

A – asymetria (z ang. asymmetry) – nieregularny kształt, czerniak jest asymetryczny w każdym kierunku, 
B – brzegi (z ang. border) – w przypadku zmiany nowotworowej są zazwyczaj nierówne, nieregularne.
C – kolor (z ang. color) – czerniak zwykle nie przybiera jednolitej barwy, 
D – średnica (z ang. diameter) – zazwyczaj jest stosunkowo duża, zwykle przekracza 6 mm,
E – ewolucja (z ang. evolution) – zmiany koloru, rozmiaru, tekstury.

Czerniak – czynniki ryzyka

Większość przypadków choroby jest wywołana przez promieniowanie ultrafioletowe (UV), które przyczynia się do powstania mutacji. Uszkodzenie DNA w komórkach skóry może zapoczątkować ich niekontrolowany rozrost i rozwój nowotworu skóry. 

Istnieje wiele czynników podwyższających ryzyko zachorowania na czerniaka. Należą do nich:

  • nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe ze światła słonecznego lub lamp opalających,
  • jasna karnacja, kolor oczu i włosów,
  • predyspozycje do powstawania piegów,
  • oparzenia słoneczne w dzieciństwie i wieku młodzieńczym,
  • diagnoza czerniaka u bliskiego krewnego,
  • podeszły wiek,
  • osłabienie układu odpornościowego,
  • liczne pieprzyki i znamiona, które są duże, nietypowe.

Leczenie czerniaka

Terapia czerniaka polega przede wszystkim usunięciu zmiany. Miejsce guza jest wycinane, wraz z niewielką ilością normalnej tkanki wokół jego krawędzi. Pozostawiany jest tzw. margines.

Jeśli czerniak zdążył dać przerzuty ze skóry do innych narządów, jest mało prawdopodobne, aby nowotwór mógł zostać wyleczony chirurgicznie. Kiedy diagnoza stawiana jest zaawansowanym stadium choroby, wdraża się indywidualną (personalizowaną) celowaną terapię. Pacjent może zostać poddany chemioterapii, radioterapii i immunoterapii.

Ukierunkowane leki terapeutyczne 

Leki celowane mogą zmniejszać lub spowalniać wzrost guzów u niektórych osób. Ukierunkowane farmaceutyki terapeutyczne działają jedynie na komórki nowotworowe, pomijając te prawidłowe. Można je stosować w leczeniu czerniaka, który się rozprzestrzenił lub nie można go całkowicie usunąć.

Blisko połowa wszystkich czerniaków posiada mutacje w genie BRAF, co wiąże się z wytwarzaniem zmienionego białka BRAF, które pomaga im rosnąć. Niektóre leki celują w to i pokrewne białko MEK. Zastosowanie ich inhibitorów przyczynia się do zahamowania proliferacji komórek czerniaka. Obowiązujący w Polsce program terapeutyczny B.59 „Leczenie czerniaków skóry lub błon śluzowych” gwarantuje chorym dostęp do trzech nowoczesnych kombinacji leków tego typu.

Immunoterapia w leczeniu czerniaka

Metody immunoterapeutyczne zostały okrzyknięte jednym z największych przełomów w terapii czerniaka. Leki celują w białka tzw. punktów kontrolnych, które znajdują się na powierzchni komórek odpornościowych, pomagając przywrócić odpowiedź immunologiczną przeciwko komórkom nowotworowym. Trwają badania, które mają na celu przetestowanie skuteczności połączeń różnych podejść immunoterapeutycznych. 

Według pracy opublikowanej w „Nature Medicine”, zastosowanie przed zabiegiem chirurgicznym tzw. terapii neoadjuwantowej skutecznie zapobiega rozprzestrzenianiu się choroby. Wśród pacjentów, którzy dobrze zareagowali immunoterapię podaną przed operacją, tylko u 3% nastąpił nawrót.

Chemioterapia w leczeniu czerniaka skóry

Chemioterapia jest stosowana w leczeniu zaawansowanego czerniaka po wypróbowaniu innych metod leczenia. Leki są przyjmowane doustnie lub podawane dożylnie. Przemieszczając się z krwiobiegiem, docierają do wszystkich części ciała i atakują komórki nowotworowe, które rozprzestrzeniły się poza skórę. Chemioterapię podaje się w cyklach, po każdym okresie leczenia następuje okres odpoczynku, aby dać organizmowi możliwość regeneracji.

Radioterapia w leczeniu czerniaka

Radioterapia może stanowić opcję leczenia czerniaka we wczesnym stadium, jeśli z jakiegoś powodu nie można wykonać operacji. Promieniowanie można również zastosować po zabiegu chirurgicznym w przypadku rzadkiego typu czerniaka desmoplastycznego lub w leczeniu czerniaka, który powrócił w skórze lub węzłach chłonnych. Radioterapia stereotaktyczna jest często stosowana w celu złagodzenia objawów spowodowanych rozprzestrzenianiem się czerniaka do mózgu (radioterapia stereotaktyczna SRS, gamma-knife) i innych części ciała (radioterapia stereotaktyczna ciała SBRT).

Czerniak – zapobieganie

Najlepsze sposoby zapobiegania czerniakowi to:

  • przebywanie w cieniu, kiedy promienie słoneczne są najbardziej intensywne,
  • noszenie okularów przeciwsłonecznych, nakrycia głowy oraz odzieży chroniącej skórę przed słońcem,
  • stosowanie kremów z filtrem przeciwsłonecznym o szerokim spektrum działania, chroniącym przed promieniowaniem UVA i UVB oraz z SPF nie mniejszym niż 30,
  • rezygnacja z opalania się w solarium,
  • profilaktyczna konsultacja ze specjalistą – dermatologiem,
  • regularna samokontrola skóry.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Cholestaza ciążowa – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

    Cholestaza zwykle pojawia się w III trymestrze ciąży, a jej pierwszym objawem jest świąd skóry. Czym jest cholestaza ciążowa i jaki ma wpływ na mamę oraz dziecko? W jaki sposób ją rozpoznać i leczyć? Jak powinna wyglądać dieta ciężarnej, u której doszło do zastoju żółci? 

  • Wczesna choroba Alzheimera – kto jest w grupie ryzyka? Jak rozpoznać pierwsze oznaki choroby?

    Choroba Alzheimera zwykle dotyka seniorów, ale może rozwinąć się także u osób poniżej 65. roku życia, a nawet u osób 30-letnich, chociaż są to rzadkie przypadki. Różne źródła podają, że problem dotyczy około 5-10% chorych na tę postać demencji. Etiologia schorzenia pozostaje niejasna, co utrudnia diagnozę i opracowanie skutecznych metod leczenia.

  • Adrenalina – jaka jest funkcja w organizmie? Czym skutkuje nadmierna ekspozycja na działanie hormonu?

    Adrenalina, czyli tzw. hormon przetrwania, mobilizuje organizm do szybkiego reagowania w przypadku zagrożenia. Powoduje zauważalny wzrost siły i wydajności, a także zwiększoną świadomość w sytuacjach stresowych. Nadmierna ekspozycja na adrenalinę może jednak szkodzić zdrowiu. Dowiedz się, jakie są skutki nadprodukcji tego hormonu. W jaki sposób wykorzystywany jest w medycynie? 

  • Biegunka podróżnych – objawy, leczenie, zapobieganie

    Podczas podróży uważaj na to, co jesz i pijesz, jeżeli nie chcesz nabawić się „klątwy Montezumy”. Biegunka jest najczęstszą chorobą podróżnych. Według szacunków CDC dotyka 10 milionów ludzi każdego roku. Kto jest najbardziej zagrożony infekcją chorobotwórczymi drobnoustrojami? W których miejscach na świecie istnieje największe ryzyko doświadczenia biegunki podróżnych?

  • Pieczenie, upławy i swędzenie kobiecych okolic intymnych? – to może być infekcja pochwy. Jak zabiegać i leczyć stany zapalne?

    Upławy, pieczenie i swędzenie okolic intymnych to nie tylko uporczywe i często nawracające przypadłości, ale także objawy infekcji, która jeśli jest zaniedbana, może doprowadzić do niepłodności. Infekcje okolic intymnych mogą przydarzyć się kobiecie w każdym wieku, przed porodem, w trakcie ciąży i w połogu. Czy istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie – jak skutecznie wyleczyć i zapobiegać zakażeniom pochwy? Otóż nie, nie istnieje. Można jednak postępować zgodnie z pewnymi wskazówkami, dzięki którym nawet w oparciu o domowe sposoby na infekcje intymne możliwe jest złagodzenie tych najbardziej dokuczliwych objawów. Więcej infmacji na ten temat znajduje się w niniejszym artykule.

  • Szczepionka przeciw grypie oparta na technologii mRNA. Rozpoczęły się badania kliniczne nad nowymi preparatami

    Obecnie szczepionki przeciw grypie zmniejszają ryzyko zachorowania o 40–60%. Moderna postawiła sobie za cel stworzenie preparatu o lepszej skuteczności i z początkiem lipca rozpoczęła badania kliniczne nad nowym produktem, preparatem przeciw grypie sezonowej, która wykorzystuje technologię mRNA. Według prognoz ma on być bardziej skuteczny niż dotychczasowe szczepionki.

  • Suche utonięcia – czym są? W jaki sposób objawia się zespół post-immersyjny?

    Z pozoru niegroźne zachłyśnięcie się płynem, może być niezwykle niebezpieczne, czego potwierdzeniem mogą być dane statystyczne, które wskazują, że około 15% wszystkich utonięć stanowią tzw. suche utonięcia, do których wystarczy naprawdę niewielka ilość wody. Dry drowning definiowane jest jako problem z oddychaniem, występujący po dostaniu się wody do dróg oddechowych. Jak chronić dziecko przed groźnym obrzękiem płuc oraz co robić, kiedy po zabawie w wodzie zauważymy, że nasze dziecko jest wyjątkowo apatyczne i osłabione? Odpowiedzi znajdują się w poniższym artykule.

  • Sparaliżowany po udarze mężczyzna „przemówił” dzięki nowatorskiej neuroprotezie mowy

    Problemy z mową i komunikacją po udarze występują często w przypadku tego urazu mózgu. Anartria, czyli zespół zaburzeń oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych występujący właśnie w tym przypadku jest wywołany uszkodzeniami ośrodków i/lub dróg unerwiających aparat mowy. Przez wiele lat problem ten był nierozwiązywalny, a metody komunikacji osoby chorej opierały się jedynie na literowaniu. Obecne rozwiązanie polega na generowaniu płynnych komunikatów, które pozwalają na tworzenie całych zdań w oparciu o 50 słów. Na czym polega nowatorska metoda  z wykorzystaniem neuroprotezy? Odpowiedź znajduje się w artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij