Czerniak – objawy, diagnoza, profilaktyka. Najnowsze terapie w leczeniu czerniaka skóry - portal DOZ.pl
Czerniak – objawy, diagnoza, profilaktyka. Najnowsze terapie w leczeniu czerniaka skóry
Justyna Piekara

Czerniak – objawy, diagnoza, profilaktyka. Najnowsze terapie w leczeniu czerniaka skóry

Czerniak występuje rzadziej niż inne rodzaje nowotworów skóry, np. rak podstawnokomórkowy, ale jest bardziej podatny na wzrost i rozprzestrzenianie się. Jeśli uda się go wykryć we wczesnym stadium, rokowania dla pacjenta są bardzo pomyślne. Niestety problemem jest to, że pacjenci z podejrzanymi zmianami zbyt późno zgłaszają się do specjalisty. Jak rozpoznać czerniaka? Jakie są czynniki ryzyka?

Czym jest czerniak złośliwy? Objawy czerniaka

Czerniak (łac. melanoma malignum) to nowotwór złośliwy, który może pojawić się w dowolnym miejscu na skórze, rozwija się w komórkach produkujących melaninę – melanocytach. Często występuje na szyi, twarzy, klatce piersiowej lub plecach. Inne postacie obejmują czerniaki błon śluzowych gałki ocznej, jamy ustnej i odbytnicy. Mogą również występować w obszarach, takich jak podeszwy stóp czy dłonie, a także na skórze głowy lub genitaliach. 

Ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe ze światła słonecznego lub lamp opalających zwiększa ryzyko zachorowania na czerniaka. Ryzyko choroby wzrasta także u osób powyżej 40 roku życia, zwłaszcza u kobiet.

Guzy nowotworowe mają zwykle kolor brązowy lub czarny, ponieważ większość ich komórek nadal wytwarza melaninę. Niektóre nie produkują tego barwnika i mogą wydawać się różowe, jasnobrązowe lub białe. Powodem do niepokoju może być pojawienie się owrzodzenia, świądu, krwawienia lub zaczerwienienia wokół istniejącego znamienia albo rozwój nowego, nietypowo wyglądającego wzrostu na skórze. 

Czerniak – diagnostyka

Wczesna diagnostyka czerniaka opiera się wywiadzie chorobowym, dotyczącym zmian istniejących i nowych znamion oraz czynników podwyższonego ryzyka. Lekarz przeprowadza również analizę dermatoskopową skóry. Rozpoznanie potwierdza się na podstawie histopatologicznego badania wycinka zmiany barwnikowej.

Po postawieniu diagnozy wykonuje się także inne badania, takie jak morfologia krwi, próby wątrobowe, RTG klatki piersiowej, a także USG jamy brzusznej i węzłów chłonnych.

Test ABCDE

Test ABCDE pomaga zidentyfikować czerniaka. Jeżeli zmiana skórna spełnia któreś z kryteriów, należy wybrać się do specjalisty, który oceni zmianę i wykluczy obecność nowotworu. 

Istotne czynniki, które należy wziąć pod uwagę, analizując zmianę na skórze to:

A – asymetria (z ang. asymmetry) – nieregularny kształt, czerniak jest asymetryczny w każdym kierunku, 
B – brzegi (z ang. border) – w przypadku zmiany nowotworowej są zazwyczaj nierówne, nieregularne.
C – kolor (z ang. color) – czerniak zwykle nie przybiera jednolitej barwy, 
D – średnica (z ang. diameter) – zazwyczaj jest stosunkowo duża, zwykle przekracza 6 mm,
E – ewolucja (z ang. evolution) – zmiany koloru, rozmiaru, tekstury.

Polecane dla Ciebie

Czerniak – czynniki ryzyka

Większość przypadków choroby jest wywołana przez promieniowanie ultrafioletowe (UV), które przyczynia się do powstania mutacji. Uszkodzenie DNA w komórkach skóry może zapoczątkować ich niekontrolowany rozrost i rozwój nowotworu skóry. 

Istnieje wiele czynników podwyższających ryzyko zachorowania na czerniaka. Należą do nich:

  • nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe ze światła słonecznego lub lamp opalających,
  • jasna karnacja, kolor oczu i włosów,
  • predyspozycje do powstawania piegów,
  • oparzenia słoneczne w dzieciństwie i wieku młodzieńczym,
  • diagnoza czerniaka u bliskiego krewnego,
  • podeszły wiek,
  • osłabienie układu odpornościowego,
  • liczne pieprzyki i znamiona, które są duże, nietypowe.

Leczenie czerniaka

Terapia czerniaka polega przede wszystkim usunięciu zmiany. Miejsce guza jest wycinane, wraz z niewielką ilością normalnej tkanki wokół jego krawędzi. Pozostawiany jest tzw. margines.

Jeśli czerniak zdążył dać przerzuty ze skóry do innych narządów, jest mało prawdopodobne, aby nowotwór mógł zostać wyleczony chirurgicznie. Kiedy diagnoza stawiana jest zaawansowanym stadium choroby, wdraża się indywidualną (personalizowaną) celowaną terapię. Pacjent może zostać poddany chemioterapii, radioterapii i immunoterapii.

Ukierunkowane leki terapeutyczne 

Leki celowane mogą zmniejszać lub spowalniać wzrost guzów u niektórych osób. Ukierunkowane farmaceutyki terapeutyczne działają jedynie na komórki nowotworowe, pomijając te prawidłowe. Można je stosować w leczeniu czerniaka, który się rozprzestrzenił lub nie można go całkowicie usunąć.

Blisko połowa wszystkich czerniaków posiada mutacje w genie BRAF, co wiąże się z wytwarzaniem zmienionego białka BRAF, które pomaga im rosnąć. Niektóre leki celują w to i pokrewne białko MEK. Zastosowanie ich inhibitorów przyczynia się do zahamowania proliferacji komórek czerniaka. Obowiązujący w Polsce program terapeutyczny B.59 „Leczenie czerniaków skóry lub błon śluzowych” gwarantuje chorym dostęp do trzech nowoczesnych kombinacji leków tego typu.

Immunoterapia w leczeniu czerniaka

Metody immunoterapeutyczne zostały okrzyknięte jednym z największych przełomów w terapii czerniaka. Leki celują w białka tzw. punktów kontrolnych, które znajdują się na powierzchni komórek odpornościowych, pomagając przywrócić odpowiedź immunologiczną przeciwko komórkom nowotworowym. Trwają badania, które mają na celu przetestowanie skuteczności połączeń różnych podejść immunoterapeutycznych. 

Według pracy opublikowanej w „Nature Medicine”, zastosowanie przed zabiegiem chirurgicznym tzw. terapii neoadjuwantowej skutecznie zapobiega rozprzestrzenianiu się choroby. Wśród pacjentów, którzy dobrze zareagowali immunoterapię podaną przed operacją, tylko u 3% nastąpił nawrót.

Chemioterapia w leczeniu czerniaka skóry

Chemioterapia jest stosowana w leczeniu zaawansowanego czerniaka po wypróbowaniu innych metod leczenia. Leki są przyjmowane doustnie lub podawane dożylnie. Przemieszczając się z krwiobiegiem, docierają do wszystkich części ciała i atakują komórki nowotworowe, które rozprzestrzeniły się poza skórę. Chemioterapię podaje się w cyklach, po każdym okresie leczenia następuje okres odpoczynku, aby dać organizmowi możliwość regeneracji.

Radioterapia w leczeniu czerniaka

Radioterapia może stanowić opcję leczenia czerniaka we wczesnym stadium, jeśli z jakiegoś powodu nie można wykonać operacji. Promieniowanie można również zastosować po zabiegu chirurgicznym w przypadku rzadkiego typu czerniaka desmoplastycznego lub w leczeniu czerniaka, który powrócił w skórze lub węzłach chłonnych. Radioterapia stereotaktyczna jest często stosowana w celu złagodzenia objawów spowodowanych rozprzestrzenianiem się czerniaka do mózgu (radioterapia stereotaktyczna SRS, gamma-knife) i innych części ciała (radioterapia stereotaktyczna ciała SBRT).

Czerniak – zapobieganie

Najlepsze sposoby zapobiegania czerniakowi to:

  • przebywanie w cieniu, kiedy promienie słoneczne są najbardziej intensywne,
  • noszenie okularów przeciwsłonecznych, nakrycia głowy oraz odzieży chroniącej skórę przed słońcem,
  • stosowanie kremów z filtrem przeciwsłonecznym o szerokim spektrum działania, chroniącym przed promieniowaniem UVA i UVB oraz z SPF nie mniejszym niż 30,
  • rezygnacja z opalania się w solarium,
  • profilaktyczna konsultacja ze specjalistą – dermatologiem,
  • regularna samokontrola skóry.
  1. Objawy i diagnostyka czerniaka, „akademiaczerniaka.pl” [online], https://www.akademiaczerniaka.pl/dla–lekarzy/diagnoza–leczenie–lista–osrodkow/objawy–i–diagnostyka, [dostęp:] 17.06.2021.
  2. Nowoczesne terapie w leczeniu czerniaka skóry, „akademiaczerniaka.pl” [online], https://www.akademiaczerniaka.pl/dla–pacjentow/diagnoza–leczenie–lista–osrodkow/terapia–celowana–w–leczeniu–czerniaka, [dostęp:] 17.06.2021.
  3. Melanoma skin cancer, „cancer.org” [online], https://www.cancer.org/cancer/melanoma–skin–cancer.html, [dostęp:] 17.06.2021.
  4. Melanoma, „mayoclinic.org” [online] https://www.mayoclinic.org/diseases–conditions/melanoma/symptoms–causes/syc–20374884, [dostęp:] 17.06.2021.
  5. A.    M. Menzies, R. D. Amaria, E. A. Rozeman, Pathological response and survival with neoadjuvant therapy in melanoma: a pooled analysis from the International Neoadjuvant Melanoma Consortium (INMC), „Nature Medicine” 2021, [online] DOI: 10.1038/s41591–020–01188–3, [dostęp:] 17.06.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Torbiel Bakera – przyczyny, objawy, leczenie cysty Bakera

    Torbiel Bakera (nazywana również cystą Bakera lub też torbielą dołu podkolanowego) to zmiana wypełniona płynem stawowym, która przybiera kształt guzka i lokalizuje się w dole podkolanowym. Torbiel ta jest zmianą nienowotworową i nie ulega zezłośliwieniu. Przyczyn powstawania torbieli Bakera może być kilka, np. urazy, stan zapalny czy przewlekłe schorzenia dotyczące stawu kolanowego. Objawy cysty Bakera to m. in. ból z tyłu kolana, obrzęk kolana oraz uczucie dyskomforu podczas zginania nogi w stawie kolanowym.

  • Klasterowy ból głowy – przyczyny, objawy i leczenie zespołu Hortona

    Klasterowy ból głowy (łac. cephalae Hortoni), określany także jako zespół Hortona, to jednostronny, bardzo silny ból w okolicy oczodołu. Pojawia się on nagle, może trwać od kilkunastu minut do nawet 3 godzin. Klasterowy ból głowy występuje zawsze po tej samej stronie – może być zlokalizowany z prawej bądź z lewej strony. Towarzyszą mu objawy wegetatywne, takie jak łzawienie czy uczucie zatkania nosa. Napadowy, idiopatyczny ból głowy może występować w każdym wieku, a szczyt zachorowań przypada na 20.–30. rok życia. 

  • Porażenie nerwu twarzowego – przyczyny, objawy i leczenie porażenia Bella

    Porażenie nerwu twarzowego (porażenie Bella) to samoistny, nagły paraliż twarzy, który spowodowany jest uszkodzeniem włókien nerwu twarzowego. Widoczna jest deformacja twarzy – obniżony kącik ust oraz utrudnione zamykanie powieki. Chory ma także problem  z wyraźną mową, ograniczona zostaje zdolność do odczuwania smaków. Jakie są przyczyny porażenia nerwu twarzowego i jak się je leczy?

  • ARDS (ostra niewydolność oddechowa) – przyczyny, objawy, leczenie zespołu ostrej niewydolności oddechowej

    ARDS (acute respiratory distress syndrome), czyli zespół ostrej niewydolności oddechowej to stan, w którym dochodzi do poważnego uszkodzenia płuc (pęcherzyków i włośniczek oraz bariery pomiędzy nimi). Płuca nie są w stanie dostarczyć wystarczającej ilości tlenu do krwi, może pojawić się więc niewydolność innych narządów. Przyczyny wystąpienia ARDS mogą być różne: zapalenie płuc wywołane wirusem (np. koronawirusem SARS-CoV-2), uraz mechaniczny czy ciężka sepsa.

  • Bóle stawów – przyczyny, diagnostyka, leczenie. Rehabilitacja i ćwiczenia na bóle stawów

    Bóle stawów to jedna z częstych przypadłości, która dotyka zarówno osoby starsze, jak i te w młodym wieku, niezależnie od płci. Bolące stawy są najczęściej objawem świadczącym o występowaniu jakiejś choroby, mogą pojawić się jako konsekwencja urazu, np. zwichnięcia, przeciążenia czy skręcenia, ale także występują u osób z nadwagą i tych, prowadzących bardzo statyczny tryb życia. W medycynie ból stawów określa się jako artralgia. 

  • Zespół sztywnego człowieka – przyczyny, objawy, leczenie zespołu sztywności uogólnionej

    Zespół sztywnego człowieka (ang. stiff man syndrome), inaczej zespół Moerscha- Woltmanna, to bardzo rzadkie zaburzenie o podłożu neurologicznym. Charakteryzuje się postępującym sztywnieniem w obrębie mięśni, dodatkowo często można zaobserwować powtarzające się epizody skurczów mięśniowych. Odnotowuje się zmienność tych objawów, ich intensywność może być uzależniona od czynników takich jak: nagłe zdarzenia wzbudzające wiele emocji, gwałtowne dźwięki czy kontakt fizyczny.

  • Biceps – budowa, funkcje, urazy mięśnia dwugłowego ramienia

    Mięsień dwugłowy ramienia, zwany także bicepsem (łac. biceps brachii), jest wrzecionowatą, zaobloną tkanką złożoną z dwóch brzuśćców. Biegnie od łopatki aż do kości promieniowej. Przyczep głowy długiej jest zlokalizowany w okolicy guzka nadpanewkowego łopatki oraz obrąbka stawowego. Przyczepy głowy krótkiej bicepsa to wyrostek kruczy łopatki i dystalnie – guzowatość kości promieniowej. Biceps umożliwia zginanie ramienia oraz zginanie i odwracanie przedramienia. Jakie urazy bicepsów są najczęstsze?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij