Karotenoidy – właściwości i występowanie w pożywieniu
Maria Brzegowy

Karotenoidy – właściwości i występowanie w pożywieniu

Pod nazwą karotenoidy kryje się grupa związków, które możemy odnaleźć w popularnie spożywanych przez nas na co dzień produktach roślinnych. Ich najważniejszą cechą jest działanie antyoksydacyjne wobec tzw. reaktywnych form tlenu oraz wolnych rodników. Dzięki temu chronią nasz organizm przed rozwojem wielu chorób, m.in. nowotworów oraz miażdżycy. Gdzie ich szukać?

Czym są karotenoidy?

Karotenoidy, to obok chlorofili, jedne z najbardziej rozpowszechnionych barwników owoców i kwiatów. Nadają roślinom zabarwienie od żółtego, poprzez pomarańczowe, aż do czerwonego. Wśród karotenoidów najczęściej wymienia się: β-karoten, α-karoten, likopen, luteinę oraz zeaksantynę. Co im zawdzięczamy i jakie produkty powinniśmy spożywać aby dostarczyć ich sobie w odpowiedniej ilości?

Gdzie szukać karotenoidów?

Skoro karotenoidy barwią rośliny na żółto, pomarańczowo i czerwono, powinniśmy sięgać po warzywa i owoce właśnie w takich kolorach. A jest w czym wybierać! Dynia, marchewka, brzoskwinie, pomidory, papryka, wiśnie, pomarańcze. Znajdziemy je także w zielonolistnych warzywach, takich jak przykładowo natka pietruszki, jarmuż, szpinak albo brokuły. Warto sięgać także po białą kapustę. Z takiego zestawu na pewno uda się nam skomponować zdrowe i smaczne całodzienne menu dla całej rodziny.

Rośliny mogą charakteryzować się różnym składem poszczególnym karotenoidów. Jest to zależne od gatunku, odmiany, miejsca wzrostu, stopnia nasłonecznienia oraz okresu, w którym zebrano owoce. Na ich zawartość w produkcie wpływa także sposób ich przyrządzenia. Jeśli przykładowo usuniemy liście z białej kapusty, to pozbawimy ją sporej ilości luteiny oraz β-karotenu (zewnętrzne liście zawierają ok. 150-200 razy więcej tych związków niż warstwa wewnętrzna). 

Na śniadanie zaserwuj rodzinie pyszną owsiankę z dodatkiem pokrojonej brzoskwini. Do pracy i do szkoły przygotuj ulubioną pastę obficie posypaną posiekaną natką pietruszki. Na obiad podaj warzywne placki ze startej marchewki, dyni i cukinii (przygotowanie jak klasycznych placków ziemniaczanych) polane dipem z jogurtu, a na kolację ugotuj szybką zupę krem z brokułów, posypaną zieleniną i chrupiącymi grzankami. W między czasie możesz też zblendować zielony koktajl owocowo-warzywny. Brzmi pysznie i dostarcza mnóstwa karotenoidów.

Właściwości karotenoidów

Karotenoidy znajdują szerokie zastosowanie w przemyśle – zarówno spożywczym, jak i kosmetycznym. Z ich obecnością w produkcie mamy do czynienia wówczas, gdy na etykiecie znajdziemy oznaczenia takie jak m.in.:
- E-106a, czyli β-karoten, nadający pomarańczowo-żółty kolor,
- E-160b, czyli annatto, barwnik żółty do pomarańczowego,
- E-160d, czyli likopen, czerwony barwnik znajdujący się m.in. w pomidorach, arbuzie, czerwonym grapefruicie,
- E-161b, czyli luteina, barwnik nadający żółte zabarwienie

W przemyśle kosmetycznym zastosowanie znalazł zwłaszcza β-karoten. Wykorzystuje się go w doustnych środkach chroniących skórę przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych.

Biologiczne znaczenie karotenoidów

Karotenoidy odgrywają istotną rolę w organizmie człowieka. Stanowią m.in. część systemu obronnego przed wolnymi rodnikami, których nadmiar przyspiesza procesy starzenia się. Te z kolei mogą stać się przyczyną rozwoju chorób przewlekłych niezakaźnych, takich jak choroby nowotworowe czy choroby układu krążenia. Ze względu na to, że wybrane są prekursorami witaminy A, przeciwdziałają również chorobom związanym z jej niedoborem. 

Związki z grupy witaminy A są niezbędne do prawidłowego przebiegu procesów widzenia, budowy nabłonka i skóry, wzrostu tkanek, syntezy hormonów nadnerczy, wydzielania tyroksyny  z tarczycy oraz reakcji immunologicznych.

Warto jednak pamiętać, że nie wszystkie związki karotenoidowe prowadzą do powstania witaminy A. Aby mogły zostać aktywne biologicznie, wymagają konwersji – stąd nazywane są prowitaminami. Należą do nich m.in.: β-karoten, jak również β-kryptoksantyna oraz α-karoten. 

Witamina A pozwala na zregenerowanie się tkanek, zapobiega zwyrodnieniom nabłonka wyściełającego błony śluzowe przewodu pokarmowego oraz gruczołów łzowych i ślinianek, a także dróg moczowych, dzięki czemu zapobiega powstawaniu złogów piasku i kamieni. Witamina ochrania również siatkówkę oka, zapobiega wysychaniu i rozmiękczaniu rogówki. Ma także znaczenie w przypadku chorób oczu związanych z wiekiem – jej korzystne działanie stwierdza się w przypadku występowania zaćmy i zwyrodnienia plamki żółtej. Takim działaniem mogą poszczycić się zwłaszcza likopen, luteina i zeaksantyna.

Karotenoidy stosowane w postaci suplementów, albo kosmetyków, mogą zapobiegać przedwczesnemu starzeniu się skóry oraz chronić ją przed uszkodzeniami wywołanymi promieniowanie słonecznym.

Jak już wcześniej wspomniano, karotenoidy wykorzystuje się w preparatach kosmetycznych w celu ochrony skóry. Ten ochronny wpływ również związany jest z ich właściwościami przeciwutleniającymi. Uważa się, że obecność luteiny i zeaksantyny może być pomocne w utrzymaniu zdrowia i prawidłowych funkcji skóry. Karotenoidom zawdzięczamy więc sprężystość oraz odpowiednie nawodnienie. 

Jedną z najważniejszych cech karetonoidów jest ich zdolność antyoksydacyjna. Dzięki temu, odpowiednio zbilansowana w produkty roślinne dieta może uchronić nas przed rozwojem wielu chorób przewlekłych niezakaźnych.

Literatura
1.    Bołonkowska O., Pietrosiuk A., Sykłowska-Baranek K., Roślinne związki barwne, ich właściwości biologiczne oraz możliwości wytwarzania w kulturach in vitro, Biuletyn Wydziału Farmaceutycznego, WUM, 2011, 1, 1-27
2.    Gawęcki J. Hryniewieczki L., Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, Warszawa
3.    Gryszczyńska A., Gryszczyńska B., Opala B., Karotenoidy. Naturalne źródła, biosynteza, wpływ na organizm ludzki, Postępy Fitoterapii, 2011, 2, 127-147

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Wielkanoc dla alergików: bez mleka, jaj i pszenicy

    Nietolerancje pokarmowe dają się szczególnie we znaki podczas świąt. Osoby nietolerujące laktozy, a więc mleka i jego przetworów, muszą zapomnieć o tradycyjnym serniku, bezglutenowcy nie zjedzą żurku, zaś uczuleni na jaja zostaną zmuszeni obyć się bez koronnej, wielkanocnej potrawy. Czym zastąpić żelazne pozycje ze świątecznego menu?

  • 5 najczęstszych błędów popełnianych przy redukcji wagi

    Redukcja wagi ciała, czyli odchudzanie to nie tylko modny trend robienia formy na wakacje i bycia fit. Bardzo często jest ona konieczna ze względów zdrowotnych, dlatego istotne jest, aby była przeprowadzona mądrze, a najlepiej pod okiem specjalisty dietetyka lub trenera personalnego. Wiele osób przechodzących na dietę redukcyjną popełnia szereg błędów, które mogą skutkować brakiem spodziewanych rezultatów, efektem „yo-yo”, frustracją, złym nastrojem a nawet problemami zdrowotnymi. Oto 5 najczęstszych błędów popełnianych podczas redukcji wagi.

  • Jak nie przytyć w Święta?

    Święta dla wielu z nas są okazją do spotkań z rodziną i przyjaciółmi. Będąc zaproszonym na spotkanie świąteczne, zazwyczaj jesteśmy częstowani wyśmienitymi smakołykami. Trudno odmówić gdy mamy do wyboru świąteczne przysmaki. Jeżeli już dziś myślisz o tym, jak nie przytyć w Święta, przedstawiamy kilka sposobów, by temu zapobiec.

  • Dieta matki karmiącej – jak powinna wyglądać? Czy podczas karmienia piersią można jeść wszystko?

    Jak powinna wyglądać dieta w czasie karmienia piersią? Co jeść, pić, a czego unikać? Czy sposób żywienia wpływa na jakość oraz ilość mleka matki? Dowiedz się wszystkiego o diecie mamy karmiącej. 

  • Dieta biegacza – najważniejsze zasady. Przykładowy jadłospis dla biegaczy

    Prawidłowe żywienie ma znaczenie nie tylko w przypadku profilaktyki czy leczenia chorób dietozależnych, ale i w sytuacji podejmowania konkretnego rodzaju wysiłku fizycznego, np. długodystansowego biegania. Jak powinna wyglądać dieta biegacza? Czego nie powinno w niej zabraknąć? Dowiedz się, jakie są jej zasady i zapoznaj się  przykładowym jadłospisem dla biegaczy.

  • Przejedzenie – jak go uniknąć? Co robić, gdy zjemy za dużo? Objawy przepełnionego żołądka

    Jak poradzić sobie z przejedzeniem nie tylko od święta? Co warto zastosować, by szybciej uporać się z dokuczliwymi objawami towarzyszącymi przepełnionemu żołądkowi, jak wzdęcia, ból brzucha, zgaga, a nawet biegunka czy wymioty? Podpowiadamy.

  • Dieta przed kolonoskopią – o czym warto wiedzieć? Co i kiedy można jeść przed i po badaniu?

    Kolonoskopia to badanie endoskopowe polegające na wprowadzeniu kolonoskopu do jelita grubego. Dzięki niemu możliwa jest ocena wnętrza dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Do badania należy się odpowiednio przygotować. Jednym z zaleceń jest zastosowanie właściwej diety, która pozwoli na oczyszczenie jelita. Co jeść i pić przed kolonoskopią? Jaką dietę należy zastosować i kiedy ją wdrożyć? Podpowiadamy.

  • Dieta przy nadciśnieniu – co jeść, aby obniżyć ciśnienie?

    Właściwa dieta przy nadciśnieniu odgrywa ważną rolę. Dzięki niej mamy szansę uregulować zbyt wysokie ciśnienie krwi, a w dalszej perspektywie zapobiec rozwojowi chorób związanych właśnie z nadciśnieniem. Które ze znanych diet zaleca się przy podwyższonym ciśnieniu? Które produkty należy włączyć do codziennego menu, a które wykluczyć? Podpowiadamy.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij