Zeaksantyna – w jakich produktach można ją znaleźć? Zeaksantyna a zdrowie oczu - portal DOZ.pl
Zeaksantyna – w jakich produktach można ją znaleźć? Zeaksantyna a zdrowie oczu
Joanna Orzeł

Zeaksantyna – w jakich produktach można ją znaleźć? Zeaksantyna a zdrowie oczu

Zeaksantyna to substancja niezbędna dla zdrowia oczu. Na czym polega jej korzystny wpływ na zmysł wzroku? Jak możemy uzupełnić jej poziom, by cieszyć się tymi dobrodziejstwami? Poznajmy właściwości zeaksantyny i sposoby na dostarczenie jej organizmowi. 

Zeaksantyna – co to takiego? 

Zeaksantyna jest związkiem organicznym, nienasyconym węglowodorem polienowym zbudowanym z ośmiu reszt izoprenowych. Utworzona jest z łańcuchów węglowych o 40 atomach węgla. Jest izomerem luteiny, substancji o podobnym znaczeniu i zastosowaniu. Należy do ksantofili, czyli pochodnych hydroksylowych karotenów – substancji pochodzenia roślinnego, barwiących kwiaty, owoce, warzywa. 

Zeaksantyna – właściwości 

Zeaksantyna pełni w organizmie ludzkim dwie zasadnicze funkcje: jest antyoksydantem oraz naturalnym filtrem chroniącym oko przed szkodliwym promieniowaniem UV. 

Zeaksantyna (wraz z luteiną) znajduje się w siatkówce oka, z czego jej największą akumulację obserwuje się w plamce żółtej – stąd nazywa się ją karotenoidem plamkowym. Plamka to obszar o dużym zagęszczeniu fotoreceptorów (czopków i pręcików), odpowiedzialny za prawidłowe, wyraźne widzenie. W pewnych ilościach zeaksantyna występuje również w soczewce oka. 

Zachodzące w siatkówce liczne procesy metaboliczne związane z intensywną pracą fotoreceptorów generują wytwarzanie dużych ilości wolnych rodników tlenowych. Również eskpozycja siatkówki na działanie światła jest czynnikiem nasilającym stres oksydacyjny. Fotoreceptory to komórki bardzo narażone na uszkadzające działanie reaktywnych form tlenu, ponieważ zawierają w swym składzie duże ilości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Zeaksantyna, jako silny antyoksydant, ma zdolność wychwytywania i neutralizowania wolnych rodników tlenowych. Co więcej, dzięki żółtej barwie absorbuje głównie wysokoenergetyczne fale światła niebieskiego (najbardziej szkodliwego dla funkcjonowania siatkówki), zmniejszając jego intensywność nawet o 40–90%. Stanowi tym samym naturalny filtr chroniący przed niekorzystnym wpływem promieniowania UVA, UVB, UVC. 

Wraz z wiekiem stężenie karotenoidów w oku maleje, stanowiąc przyczynek do rozwoju zmian degeneracyjnych siatkówki i/lub soczewki, np. zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (AMD) i zaćmy, prowadząc nawet do ciężkiego upośledzenia widzenia, a tym samym do znacznego spadku jakości życia. 

Jako silny przeciwutleniacz występujący naturalnie w żywności zeaksantyna wykazuje właściwości ochronne na organizm człowieka, działając przeciwnowotworowo oraz obniżając ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia i udaru mózgu. Przyczynia się też do przyspieszenia procesów regeneracji skóry oraz opóźnia efekty jej starzenia. Ksantofile mają powinowactwo do komórek nerwowych w mózgowiu, mając wpływ na procesy poznawcze, zwiększając płynność werbalną i pamięć. Dzięki przenikaniu przez łożysko oraz do mleka matki mają niebagatelny wpływ na rozwój wzroku i funkcji poznawczych u niemowląt i małych dzieci. 

Zeaksantyna (wraz z luteiną) ma również zdolność do zmniejszania tzw. efektu zmęczonych oczu, który najczęściej jest wynikiem wielu godzin spędzonych przed ekranami i monitorami urządzeń elektronicznych. 

Zeaksantyna a astaksantyna 

Astaksantyna również należy do grupy ksantofili (nazywana jest nawet królową karotenoidów). Ma fioletową barwę, a wytwarzana jest przez glony jednokomórkowe. Na skalę przemysłową otrzymuje się ją głównie z zielenic Haematococcus pluvialis. Kumuluje się w organizmach wyższych poziomów łańcucha pokarmowego, nadając im czerwoną lub różową barwę: widzimy ją np. u krewetek, łososi, raków, ale także u flamingów. 

Astaksantyna wykazuje zdecydowanie silniejsze działanie biologiczne i właściwości antyoksydacyjne od innych przeciwutleniaczy. Przede wszystkim działa ona ochronnie na układ sercowo-naczyniowy, działa przeciwzakrzepowo, przeciwmiażdżycowo, przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo. Przeciwdziała procesom starzenia i ich widocznym zmianom (np. zmarszczkom, przesuszeniu skóry, przebarwieniom), przyspiesza regenerację mięśni, ochrania żołądek przed Helicobacter pylori, działa ochronnie na narząd wzroku. 

Polecane dla Ciebie

Zeaksantyna na oczy

Organizm ludzki nie syntetyzuje samodzielnie zeaksantyny (ani luteiny), należy zatem dostarczać ją wraz z żywnością i/lub w postaci suplementu. 

Jednoczesne działanie zeaksantyny i luteiny określa się jako synergizm hiperaddycyjny (wykazują razem silniejsze działanie niż suma działania poszczególnych substancji) – stąd suplementy niemal zawsze łączą oba te składniki, najczęściej w stosunku zeaksantyny do luteiny 1:5 (naśladując stosunek ich zawartości w osoczu człowieka). Karotenoidy do produkcji suplementów diety pozyskiwane są przede wszystkim z aksamitki wysokiej (aksamitki wyniosłej, Tagetes erecta). 

W aptekach znajdziemy suplementy diety z zeaksantyną w postaci kapsułek, tabletek lub płynów. Najczęściej są to preparaty wzbogacone o liczne substancje dodatkowe, wspierające funkcjonowanie narządu wzroku: prócz luteiny będą to kwasy omega-3, cynk, selen, miedź, witamina C, witamina E, witamina A, resweratrol

Jak dawkować te preparaty? Ze względu na lipofilny charakter ksantofili najlepiej zażywać suplement podczas posiłku bogatego w tłuszcze (najczęściej zaleca się przyjęcie dawki podczas obiadu). Natomiast pożywienie bogate w błonnik pokarmowy nie sprzyja wchłanianiu karotenoidów. 

Przed użyciem suplementu diety należy zawsze zapoznać się z ulotką preparatu, a ewentualne wątpliwości skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. 

Zeaksantyna – źródła

Zeaksantyna występuje wyłącznie w produktach roślinnych. Najlepiej (podobnie jak to było w przypadku suplementów diety) spożywać je w towarzystwie zdrowych tłuszczów. Przyswajanie zeaksantyny zwiększa również gotowanie oraz dokładne rozdrobnienie (żucie) pokarmu. 

Jakie są najlepsze źródła zeaksantyny? Poleca się spożywać kukurydzę, brokuły, szpinak, jarmuż, sałatę, dynię, brukselkę, cukinię ze skórką, zielony groszek, żółtko jaja, paprykę czerwoną i pomarańczową, jagody goi. 

  1. A. Rewucka, J. Hamułka, Ocena dostępności oraz składu suplementów diety zawierających ksantofile – luteinę, zeaksantynę i astaksantynę, "Żywność. Nauka. Technologia. Jakość", nr 3 (124) 2020. 
  2. J. Igielska-Kalwat, J. Gościańska, I. Nowak, Karotenoidy jako naturalne antyoksydanty, "Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej", nr 69 2015. 
  3. M. Białek, M. Czauderna, Budowa chemiczna oraz funkcje fizjologiczne wybranych antyoksydantów, Monografia. Instytut Fizjologii i Żywienia Zwierząt im. Jana Kielanowskiego Polskiej Akademii Nauk, Jabłonna 2016. 
  4. W. B. Szostak, D. Szostak-Węgierek, Żywienie w profilaktyce zwyrodnienia plamki żółtej, "Przegląd Lekarski", nr 65 (6) 2008. 
  5. A. Baryluk, Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem, "Aptekarz Polski", nr 86 (64) 2013. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Arsen w żywności – jaki może mieć wpływ na zdrowie?

    Arsen to składnik swego czasu najpopularniejszej trucizny – arszeniku. Ma udokumentowany wpływ na działanie metabolizmu – jest mikroelementem, jednak w wyższych dawkach jest toksyczny i powoduje poważne problemy zdrowotne. Co ciekawe, jednym z głównych źródeł, z którymi dostaje się do naszego organizmu jest żywność. Jaki ma wpływ na zdrowie? Jak ograniczyć ilość arsenu w diecie? Podpowiadamy.

  • Miód manuka – właściwości i zastosowanie

    Ostatnimi czasy coraz intensywniej obserwowany jest wzrost zainteresowania naturalnymi metodami leczenia różnorodnych schorzeń – apiterapia jest jedną z nich. To praktyka wykorzystująca produkty pszczele podczas procesu leczenia. W apiterapii stosuje się miód, ale również wosk, kit pszczeli czy zasklep miodowy. Ze względu na swoje specyficzne właściwości miód manuka jest jednym z najbardziej popularnych gatunków miodów stosowanych w apiterapii. Dlaczego? Dowiedz się więcej w poniższym artykule. 

  • Żel antybakteryjny do rąk i płyn dezynfekcyjny – jak zrobić w domu?

    Higiena rąk należy do głównych środków ochronnych podczas epidemii wirusa SARS-CoV-2 wywołującego chorobę COVID-19. Dokładne i systematyczne mycie dłoni pomaga w ograniczeniu rozprzestrzeniania się koronawirusa z Wuhan, a także zmniejsza szanse na jego wniknięcie do organizmu. Jak przygotować samodzielnie w domu żel antybakteryjny lub płyn do dezynfekcji? Podpowiadamy. 

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Bakuchiol – czym jest i jak działa? Dlaczego nazywa się go roślinnym retinolem?

    Bakuchiol to związek pochodzenia naturalnego, pozyskuje się go z rośliny zwanej bakuchi. Dotychczas udowodniono, że wykazuje szereg właściwości, które wykorzystuje się m.in. w kosmetykach przeciwstarzeniowych. Często określa się go mianem roślinnego retinolu, ale czy słusznie? Czym bakuchiol różni się od retinolu i kiedy warto go stosować? Podpowiadamy. 

  • Skwalan – jakie ma właściwości? Jak go stosować?

    Skwalan to substancja, która ma zadatki na zdobycie tytułu idealnego składnika pielęgnacyjnego. Cenne właściwości wykorzystywane w produktach kosmetycznych łączy bowiem z biokompatybilnością ze skórą ludzką, co wpływa na komfort i bezpieczeństwo użycia. Czym jest skwalan i jak go stosować? Poznajmy go bliżej. 

  • Bisabolol – jak działa? W jakich kosmetykach można go znaleźć?

    Bisabolol to związek, który znajdziemy w składzie wielu kosmetyków o szerokim zakresie zastosowania. Skąd pochodzi? Jakie ma właściwości? Kiedy warto po niego sięgać? Zapraszamy do lektury.

  • Kwas azelainowy – charakterystyka, właściwości i zastosowanie. Czy pomoże na przebarwienia i trądzik?

    Jednym ze składników stosowanych zewnętrznie, a chętnie wybieranych przez specjalistów jest kwas azelainowy. Ma podobne do nadtlenku benzoilu właściwości, ale działa łagodniej i jest lepiej tolerowany. Jego cena jest stosunkowo niska. Łączony głównie z terapią różnych odmian trądziku, ale także używany jako peeling czy środek pomagający rozjaśnić przebarwienia. Jakie właściwości decydują o jego wysokiej skuteczności? Jak często go stosować? Ile procent kwasu azelainowego znajdziemy w kremie bez recepty? Czy jest bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią? Czy można go łączyć z innymi składnikami aktywnymi?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij