Świerzb - co powinieneś wiedzieć?

Świerzb to jedno z najstarszych schorzeń, opisywanych już w starożytności. Jego występowanie nie jest zależne od wieku i płci, a także – wbrew funkcjonującemu w społeczeństwie przekonaniu – od sytuacji socjoekonomicznej chorego. Należy jednak zaznaczyć, że w środowiskach zaniedbanych, o niskim poziomie higieny szerzy się ono znacznie łatwiej. Nierozpoznany świerzb prowadzi do szybkiego rozprzestrzeniania się zakażenia (szczególnie w przypadku odmiany świerzbu norweskiego), dlatego tak duże znaczenie ma szybka diagnoza i podjęcie właściwego leczenia.

Etiopatogeneza

Świerzb jest świądową chorobą zakaźną wywoływaną przez świerzbowca – pasożyta należącego do rodziny roztoczy. Zakażenie następuje w wyniku bezpośredniego kontaktu z chorym lub poprzez przedmioty osobistego użytku, takie jak: ręczniki, pościel czy zabawki pluszowe (poza organizmem człowieka pasożyt żyje do 72 godzin). Objawy rozwijają się od 3 do 6 tygodni od momentu zakażenia, w przypadku reinfekcji – pojawiają się w ciągu 24 godzin. Zmiany wywołane przez świerzbowca, nazywane świerzbem, zwykle lokalizują się w następujących partiach ciała:

•    ramiona, okolice dołów pachowych
•    nadgarstki i przestrzenie międzypalcowe
•    okolice brzucha, piersi i narządów płciowych
•    fałdy pachwinowe i pośladkowe 
•    u dzieci zmiany mogą występować na całym ciele

Rozpoznanie 

Do najbardziej charakterystycznych objawów zakażenia zaliczamy:
•    W warstwie rogowej naskórka pojawiają się typowe dla schorzenia nory świerzbowcowe, które mają postać różowych kanalików. Ich drążenie prowadzi do podrażnienia skóry i wystąpienia świądu.
•    Dokuczliwy świąd – szczególnie nasilony w nocy – jest oporny na leczenie nieprzyczynowe, co z kolei ułatwia rozpoznanie choroby.
•    Drapanie skóry prowadzi do jej uszkodzenia, co sprzyja wystąpieniu wtórnego zakażenia bakteryjnego.
•    W miejscach bytowania świerzbowca pojawiają się wykwity w postaci grudek, pęcherzyków i przeczosów (rzadziej bąbli pokrzywkowych), które nierzadko są mylone z odczynami alergicznymi.

Widoczne pod lupą zmiany mogą być podstawą do rozpoznania choroby. Diagnozę potwierdza wykrycie roztocza. Samica świerzbowca bytuje na końcu wydrążonego przez siebie korytarza i jest widoczna jako mały, biały lub szary punkt. W celu zbadania pasożyta pod mikroskopem, wydłubuje się go igłą w warunkach aseptycznych (badanie w kropli 5% NaOH) lub wykonuje próbę atramentową lub fluoresceinową (badanie zeskrobin skóry).

Objawy świerzbu w zależności od odmiany

Świerzb norweski stanowi problem zarówno diagnostyczny, jak i terapeutyczny. Na tę odmianę najczęściej chorują ludzie starsi, chorzy psychicznie, ułomni oraz przyjmujący leki immunosupresyjne. Choroba objawia się występowaniem ognisk rumieniowych, którym towarzyszy znaczne pogrubienie warstwy rogowej naskórka. Zmiany te występują najczęściej w okolicy owłosionej skóry głowy, tułowia, łokci oraz kolan, a swoim wyglądem mogą przypominać rozsiane zmiany alergiczne lub łuszczycę. Jest to niezwykle zakaźna odmiana świerzbu, która może być przyczyną endemii w środowiskach takich jak szpitale czy domy opieki społecznej.

Zmiany charakterystyczne dla świerzbu noworodków i dzieci lokalizują się najczęściej w okolicy owłosionej skóry głowy, pośladków i stóp, ale mogą dotyczyć także całego ciała. 
W zmianach skórnych dominują wykwity grudkowo-rumieniowe i pęcherzykowe. W przypadku starszych dzieci mogą występować także zmiany guzkowe, które długo się utrzymują.

Leczenie i postępowanie epidemiologiczne

Niezwykle istotne jest poddanie dezynfekcji nie tylko chorego, ale także członków rodziny i osób przebywających w jego najbliższym otoczeniu. Leczenie powinno przebiegać jednocześnie u wszystkich domowników.

Leczenie należy rozpocząć od potwierdzenia rozpoznania, a także uświadomienie pacjenta, jak istotne w przypadku choroby jest postępowanie epidemiologiczne – przestrzeganie zasad higieny osobistej, częsta zmiana bielizny, pościeli oraz ręczników stanowią podstawę działań profilaktycznych.

W trakcie leczenia stosuje się:

•    10% Benzoesan benzylu – stosuje się przez trzy kolejne dni, aplikując na powierzchnię całego ciała tuż po gorącej kąpieli (w trakcie zabiegów chronić oczy, twarz i szyję!). Preparat może powodować podrażnienie skóry i należy stosować go ostrożnie u dzieci i kobiet w ciąży.
•    Crotamitone w postaci maści lub płynu to preparat głównie o działaniu przeciwświądowym. Stosuje się na skórę 2 razy dziennie przez 3-5 dni. Można go bezpiecznie stosować u dzieci i kobiet w ciąży. Wykazuje małą skuteczność w leczeniu świerzbu.
•   Maści siarkowe 6-10% stosuje się przez pięć kolejnych dni głównie u dzieci i kobiet w ciąży. 
•   Iwermektyna – stosowana w leczeniu endemii świerzbu oraz u pacjentów zakażonych HIV (lek nie jest zarejestrowany do leczenia świerzbu). Preparat podaje się dwukrotnie z tygodniowym odstępem. Zalecana dawka wynosi 100 mg/kg mc. Konieczne jest jednoczesne stosowanie preparatów leczenia zewnętrznego.

Bibliografia:

1.    Kadłubowski R., Kurnatowska A., Zarys parazytologii lekarskiej, Wydanie VII, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, s. 307-309.
2.    Górkiewicz-Petkow A., Choroby pasożytnicze skóry [w:] Błaszczyk-Kostanecka M., Wolska H., Dermatologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, s. 26-28.
3.    Placek W., Kosmetologia i farmakologia skóry, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 138-139


Podziel się: