Objawy pasożytów u dzieci, leczenie i profilaktyka - portal DOZ.pl
Dziecko bawi się w lekarza z pluszowym misiem, używając stetoskopu
Paulina Brożek

Pasożyty u dzieci – objawy, diagnostyka, leczenie, odrobaczanie profilaktyczne

W organizmie człowieka może bytować ponad 300 gatunków pasożytów (nazwa pasożyt wywodzi się z greckiego słowa parasitos i oznacza „darmozjad”). Mogą żyć one w skórze, na włosach, w płucach, w stawach, wątrobie, oczach, a nawet w mózgu. Czy zatem jest powód do strachu? Jak objawiają się pasożyty u dzieci? Jak często występują robaczyce w Polsce i czy „profilaktyczne odrobaczanie” jest skuteczne? 

Pasożyty u dzieci – jak dochodzi do zarażenia pasożytami? 

Według badań epidemiologicznych Polska jest krajem o niskim wskaźniku występowania chorób pasożytniczych przewodu pokarmowego. Do najczęstszych robaczyc u dzieci należą owsica i lamblioza. Wiek dziecięcy sprzyja zarażeniom pasożytniczym głównie z powodu bliskich kontaktów z rówieśnikami (żłobki, przedszkola), zabaw w brudnych piaskownicach, braku nawyku mycia rąk przed jedzeniem czy po skorzystaniu z toalety. Nie bez znaczenia jest niedojrzały w pełni układ odpornościowy dziecka.

Potwierdzonymi sposobami zapobiegania inwazji pasożytniczej są: prawidłowe zachowania higieniczne, dokładne mycie owoców i warzyw, unikanie surowego i półsurowego mięsa, zakaz nawożenia gleby ludzkimi odchodami, zapewnienie odpowiednich warunków hodowli domowych zwierząt.

Pasożyty u dzieci – objawy

Wśród najczęściej występujących chorób pasożytniczych u dzieci znajdują się owsica, lamblioza oraz glistnica. Jak rozpoznać zakażenie pasożytami u najmłodszych? 

Owsiki u dzieci

Owsica, enterobioza (łac. enterobiosis, oxyuriasis) jest najczęściej występującą chorobą pasożytniczą u dzieci, dotyczy głównie maluchów uczęszczających do szkół i przedszkoli. Chorobę wywołuje owsik ludzki (Enterobius vermicularis), a jedynym źródłem zakażenia jest człowiek. Z jamy ustnej przedostaje się do jelita grubego, gdzie przyczepia się do jego ściany. Pasożyty dojrzewają po około 2-4 tygodniach i żyją do 2 miesięcy. Samica składa jaja na skórze w okolicy odbytu, wydzielina je pokrywająca jest czynnikiem wywołującym świąd (jaja poza organizmem ludzkim są zdolne do ponownego zakażenia przez okres ok. 3 tygodni). Drapiąc się, dziecko nieświadomie przenosi jaja na ręce, a potem na inne przedmioty lub bezpośrednio do ust. Jaja ponownie trafiają do przewodu pokarmowego i cykl rozwojowy pasożyta powtarza się. 

Owsikiem można zarazić się na kilka sposobów, najczęściej jest to droga doustna lub inhalacyjna. W przypadku drogi doustnej dziecko zaraża się pasożytami, połykając jaja znajdujące się na pożywieniu czy przedmiotach, które wkłada do ust. Zdarza się, że maluch drapiąc się, przenosi pod paznokciami jaja owsika, po czym połyka je (autoinwazja). Znacznie rzadziej można zarazić się owsikami, wdychając unoszące się w powietrzu jaja (np. podczas trzepania pościeli). Zakażenie może również występować na drodze retroinwazji, kiedy to larwy rozwijające się na skórze okolicy odbytu wracają przez odbytnicę do jelita grubego. Przebieg robaczycy u dzieci zależy od liczby pasożytów, czasu trwania choroby i wrażliwości osobniczej. U części dzieci choroba ma całkowicie bezobjawowy przebieg. 

Do objawów często zgłaszanych przy enterobiozie należą: świąd okolicy odbytu (głównie w nocy), utrata apetytu, bladość skóry, cienie pod oczami. Obserwuje się także: nadpobudliwość nerwową, zgrzytanie zębami, częsty płacz, zaburzenia koncentracji, problemy ze snem. Uporczywy świąd okolicy odbytu i drapanie może powodować stany zapalne skóry odbytu.

Glista ludzka u dziecka

Glistnica (askarioza, łac. ascariosis) jest chorobą pasożytniczą powodowaną zarażeniem glistą ludzką (Ascaris lumbricoides). Jedynym żywicielem jest człowiek. Z połkniętych jaj glisty w przewodzie pokarmowym uwolnione zostają larwy, które następnie dojrzewają i przez naczynia krwionośne wędrują do wątroby i płuc. Połknięte ponownie larwy docierają do jelita cienkiego, w którym dojrzewają do postaci dorosłych. Samice składają jaja, które wydalane są z kałem. Nieinwazyjne jaja dojrzewają w glebie prze okres około 3-4 tygodni, stając się zakaźne. Ponieważ cykl rozwojowy pasożyta wymaga dojrzewania jaj w środowisku zewnętrznym, glistą ludzką nie zarazimy się przez bezpośredni kontakt z osobą chorą ani przez wspólne korzystanie z toalety.

Objawy zarażenia glistą ludzką u dziecka zależą od stadium rozwojowego glisty oraz jej miejsca pobytu w organizmie. Objawami ze strony układu oddechowego mogą być: kaszel (obecność larw w krtani), odpluwanie podbarwionej krwią wydzieliny, zaostrzenie objawów alergii, ogólne złe samopoczucie, gorączka.

Objawy nasilają się w nocy i mogą utrzymywać się około 2 tygodni (tyle czasu larwa wędruje przez płuca), po czym samoistnie ustępują. W przypadku zajęcia układu pokarmowego możemy zaobserwować: bóle brzucha, biegunki lub zaparcia, zaburzenia łaknienia, nudności, wymioty, wzdęcia. Zarażenie glistą ludzką może prowadzić do apatii bądź nadmiernego pobudzenia, zaburzeń snu, a w przypadku długo trwającej choroby – do zahamowania rozwoju psychofizycznego.

Lamblioza u dzieci

Lamblioza (gardioza) to choroba pasożytnicza wywoływana prze pierwotniaka Giardia lamblia. Zakażenie często spotykane jest w dużych skupiskach ludzkich (przedszkola, żłobki). Sprzyja mu brak higieny, np. mycia rąk przed posiłkiem czy po wyjściu z toalety, zabawy w piasku, ziemi. Zanieczyszczona odchodami ludzkimi woda, ścieki, baseny również mogą być źródłami zakażenia. Jedynym żywicielem lamblii jest człowiek, a zarażenie następuje przez połknięcie cyst. W jelicie z połkniętych cyst uwalniane są trofozoity które namnażają się i przylegają do ścian jelita. Osoba zarażona okresowo wydala z kałem dojrzałe cysty. 

Objawy lambliozy u dziecka zależą od masywności zakażenia i zjadliwości połkniętego szczepu. Średni czas wylęgania to 1-2 tygodnie. W większości przypadków przebieg jest bezobjawowy. Najczęściej są to: bóle brzucha zaraz po jedzeniu, biegunka, zaburzenia łaknienia, niedokrwistość, astma oskrzelowa, niewielka żółtaczka, w badaniach laboratoryjnych obserwuje się wzrost eozynofilii. 

W przypadku długotrwającej, masywnej i nieleczonej inwazji pasożytami może dojść do powikłań: nieprawidłowy rozwój dziecka, awitaminozy z powodu niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego, żółtaczka, niedokrwistość, nietolerancja laktozy. Aby zapobiegać zarażeniu należy przestrzegać podstawowych zasad higieny, takich jak dokładne mycie warzyw i owoców czy nienawożenie gleby ludzkimi odchodami.

Polecane dla Ciebie

Pasożyty u dzieci – rozpoznanie

W diagnostyce owsików u dzieci główną rolę odgrywa obserwacja kału oraz wymaz z odbytnicy. Wymaz z odbytu pobiera się rano, przed myciem, metodą przylepca celofanowego lub za pomocą owiniętej celofanem szklanej bagietki. Powtórzenie badanie zwiększa szansę na wykrycie jaj – trzykrotne wykonanie testu pozwala wykryć 90% inwazji. Badanie parazytologiczne kału na obecność jaj ma małą wartość diagnostyczną.

Potwierdzeniem zakażenia glistą ludzką jest obecność jaj w kale. Niestety często zdarzają się wyniki fałszywie ujemne. Ze względu na duże podobieństwo w budowie, możliwe jest pomylenie jaj pasożyta z pyłkami roślin, cząstkami pokarmowymi, skrobią. Niekiedy w wymiocinach lub w kale można stwierdzić dojrzałe osobniki. Pomocne w rozpoznaniu może być wykonanie morfologii z rozmazem i wykazanie obecności leukocytozy i zwiększonej liczby eozynofilii. Badania serologiczne mają małe znaczenie.

W celu potwierdzenia rozpoznania glistnicy wykonuje się kilkukrotnie badanie parazytologiczne kału na obecność cyst. Pomocne bywają również testy serologiczne z kału. W sytuacjach wątpliwych za pomocą sondy lub specjalnej kapsułki pobiera się treść dwunastniczą w poszukiwaniu żywych pierwotniaków.

Pasożyty u dzieci – leczenie

Podstawą leczenia owsicy jest stosowanie leków przeciwpasożytniczych (albendazol, mebendazol, pyrantelum). Leczenie warto zastosować u wszystkich członków rodziny. Dodatkowo konieczne jest odpowiednie postępowanie higieniczne polegające na krótkim obcinaniu paznokci, częstej zmianie bielizny, dokładnym myciu rąk. Dieta powinna być bogata w białko i błonnik z ograniczeniem węglowodanów, co pozwoli uniknąć zaparć u dziecka.

Leczenie farmakologiczne w przypadku glistnicy stosujemy wyłącznie u osób z potwierdzonym rozpoznaniem. Stosuje się preparaty zawierające albendazol, mebendazol, pyrantel. Jednorazowa kuracja cechuje się 80-90% skutecznością. W czasie terapii zaleca się rodzicom obserwację stolca w poszukiwani wydalonych pasożytów. W tym czasie warto również stosować dietę ubogą w węglowodany i bogatą w białko. Przestrzeganie podstawowych zasad higieny, mycie rąk przed posiłkiem i po wyjściu z toalety, dokładne mycie owoców i warzyw skutecznie zapobiegają glistnicy.

W leczeniu giardiozy stosuje się metronidazol, tynidazol, furazolidon. Leczenie farmakologiczne włączamy u osób z potwierdzonym zakażeniem nawet przy braku objawów. Wskazane jest wykonanie badań u członków najbliższej rodziny i leczenie ich w przypadku zarażenia pasożytem.

Pasożyty u dzieci – profilaktyczne odrobaczanie dzieci. Czy jest konieczne?

Rodzice często w przypadku objawów, takich jak: bóle brzucha u dzieci, wysypki skórne, długo trwający kaszel, pobudliwość, zgrzytanie zębami w nocy czy podkrążone oczy podejrzewają zarażenie pasożytami. Wykonują badania kału które często dają wynik negatywny i na własną rękę, profilaktycznie, odrobaczają dzieci, co jest błędem.

Dane epidemiologiczne nie wskazują na fakt, że w Polsce choroby pasożytnicze są częste (m.in. dzięki poprawie warunków sanitarno-higienicznych w ostatnich dziesięcioleciach) –zachowując zasady higieny tylko w niewielkim stopniu narażeni jesteśmy na inwazję pasożytów jelitowych.

Pasożyty u dzieci – profilaktyka

Nauka podstawowych zasad higieny, częste mycie rąk (szczególnie przed posiłkami, po wyjściu z toalety, po zabawie w piasku), dokładne mycie warzyw i owoców są najlepszymi sposobami uniknięcia robaczycy u dzieci. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca programy odrobaczania dzieci, ale tylko w krajach rozwijających się, dotkniętych biedą. Warto również zaznaczyć, że nieuzasadnione stosowanie leków na robaki może doprowadzić do rozwoju pasożytów opornych na ich działanie, a także mieć negatywne skutki zdrowotne (działania niepożądane stosowanych leków, zaniechanie diagnostyki w kierunku innych chorób będących przyczyną objawów).

  1. Dziubek Z., Żarnowska-Prymek H., Choroby pasożytnicze człowieka, PZWL, Warszawa 1999.
  2. Knap J. P., Epidemiologia chorób pasożytniczych w Polsce, [w:] Pawłowski Z. S, Stefaniak J. (red.), Parazytologia w ujęciu wielodyscyplinarnym, PZWL, Warszawa 2004.
  3. Kadłubowski R., Kurnatowska A., Zarys parazytologii lekarskiej, PZWL, Warszawa 1999.
  4. Ryngajłło A., Czkwianianc E i in., Objawy ze strony przewodu pokarmowego – dominujący obraz kliniczny zarażenia Ascarisspecies u dzieci hospitalizowanych w Klinice Pediatrii i Gastroenterologii Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi, „Prz Pediatrycz.” 2011, nr 41(1), s. 22-27.
  5. Dent A. E., Kazura J. W., Enterobibiasis (Enterobius vermicularis), [w:] Berhman K., Stanton J., Nelson Textbook of Pediatrics, Saunders Elsevier, 2011.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból głowy u dziecka – co go powoduje? Co podawać dzieciom, gdy boli je głowa?

    Małe dziecko nie jest w stanie dokładnie określić, co mu dolega, ale niemal przy każdym pogorszeniu samopoczucia zaczyna się skarżyć na ból głowy. I właśnie ból głowy u dziecka to sygnał, którego rodzice nie powinni lekceważyć, bowiem może być pierwszym objawem wielu dolegliwości. Sprawdźmy, co może powodować ból głowy u dzieci i co warto robić, by go złagodzić. 

  • Choroba Kawasaki – przyczyny, objawy, leczenie choroby Kawasakiego. Choroba Kawasaki a koronawirus

    Choroba Kawasaki to choroba ogólnoustrojowa dotykająca głównie małe dzieci, powodująca stan zapalny ścian naczyń krwionośnych. Jej przebieg jest gwałtowny i ostry, pojawiają się takie objawy, jak: wysoka gorączka, stan zapalny gardła, zaczerwienienie spojówek, rozpulchniony, tzw. truskawkowy język, opuchlizna palców rąk i stóp. Jakie są przyczyny choroby Kawasakiego? Jak wygląda jej leczenie?

  • Witamina D dla dzieci – dawkowanie, objawy i skutki niedoboru

    Witamina D jest hormonem steroidowym, który kontroluje wiele istotnych dla organizmu procesów. Dostarczenie jej (poprzez syntezę skórną oraz wraz z pożywieniem) jest szczególnie ważne w przypadku najmłodszych. Witamina D wpływa na układ kostny dzieci poprzez regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, działa immunomodulująco, podnosząc odporność i obniżając poziom cytokin prozapalnych, ma również działanie antykancerogenne oraz neuro- i kardioprotekcyjne. Jaką dawkę witaminy D podawać dziecku? Witamina D dla dzieci w kroplach, kapsułkach twist-off, sprayu czy tabletkach?

  • Kolka u niemowlaka – przyczyny, objawy, leczenie kolki niemowlęcej

    Kolka niemowlęca to częsta dolegliwość pojawiająca się najczęściej już w pierwszym miesiącu życia dziecka i trwająca do ok. 3–4 miesiąca. Objawy kolki u niemowlaka to rozdrażnienie, napadowy, trudny do ukojenia płacz, podkurczanie nóżek i prężenie ciała. Jej przyczyny nie zostały do końca zidentyfikowane, najczęściej mówi się o niedojrzałości układu pokarmowego i nerwowego. Jak radzić sobie z kolką u dziecka? Przede wszystkim należy wykluczyć choroby organiczne. Aby złagodzić atak kolki, można próbować masować brzuszek, stosować ciepłe okłady, zazwyczaj ulgę maluszkowi przynosi też delikatne kołysanie. Jeżeli metody te zawodzą, w porozumieniu z pediatrą można włączyć leczenie farmakologiczne.

  • Ulewanie u noworodka i niemowlaka – kiedy powinno zaniepokoić?

    Ulewanie u noworodka i niemowlaka to mimowolne cofanie się treści żołądkowej do jamy ustnej dziecka. Regurgitację uznaje się za zjawisko fizjologiczne, które mija samoistnie, wynika ono bowiem z niedojrzałości układu pokarmowego malucha. Jeżeli ulewanie nie prowadzi do wystąpienia trudności z karmieniem czy zaburzeń wzrastania, nie ma potrzeby włączania leczenia. Jeśli natomiast pojawiają się wyraźne sygnały ze strony dziecka, że odczuwa ono dyskomfort bądź ból, a także gdy ulewanie ma charakter chlustający i trudno odróżnić je od wymiotów, należy pilnie skonsultować się z pediatrą.

  • PIMS-TS – objawy i leczenie zespołu pocovidowego u dzieci

    PIMS (wieloukładowy zespół zapalny u dzieci związany z COVID-19) to nowa jednostka chorobowa występująca u najmłodszych po przebytym zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Pierwsze przypadki w Polsce zanotowano w maju 2020 r. PIMS rozwija się w okresie 2-4 tygodni po przejściu infekcji, nawet bezobjawowo. Może być przyczyną groźnych powikłań u dzieci. Na jakie objawy należy zwrócić szczególną uwagę u dzieci? Czy możliwe jest całkowite wyleczenie PIMS? 

  • PFAPA (zespół gorączek nawracających) – przyczyny, diagnostyka, leczenie

    Gorączka u dziecka zawsze jest przyczyną niepokoju u opiekunów. Na szczęście za większość z nich odpowiadają banalne infekcje wirusowe, jednak zawsze warto zachować czujność w przypadku jej obecności. Czym jest tajemniczo brzmiący zespół PFAP? Jakie są jego przyczyny, diagnostyka i leczenie?

  • Dyschezja niemowlęca – przyczyny, objawy, diagnostyka

    Dyschezja, obok kolki jelitowej, zaparć, nadmiaru gazów oraz ulewania, jest najczęstszą przyczyną problemów z brzuszkiem u noworodków i niemowląt. O ile pojęcia kolki czy ulewania są doskonale znane rodzicom maluszków, „medycznie” brzmiący termin „dyschezja” budzi niepokój. Czy słusznie? Czym jest dyschezja jelitowa? 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij