Przegląd chorób autoimmunologicznych

Choroby autoimmunologiczne (inna nazwa to choroby z autoimmunizacji) to grupa chorób, do powstania których przyczynia się nieprawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego (czyli układu odpornościowego). Układ immunologiczny zaczyna produkować przeciwciała i limfocyty T, które są nieprawidłowo skierowane przeciwko własnym tkankom i komórkom w organizmie.

Do tej grupy chorób należy wiele jednostek chorobowych, które mogą obejmować różne narządy i układy w organizmie: przewód pokarmowy, układ nerwowy, tkankę łączną, skórę czy też gruczoły wydzielania wewnętrznego (między innymi tarczycę i nadnercza).

Nieswoiste zapalenia jelit

Do stosunkowo często występujących chorób autoimmunologicznych zalicza się nieswoiste zapalenia jelit, czyli chorobę Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Jakie są główne objawy choroby Leśniowskiego-Crohna? Zwykle pierwszym, mało swoistym objawem, jest długo trwająca biegunka, zazwyczaj bez domieszki krwi. Często jest ona nasilona, pacjent czuje się bardzo osłabiony. Pojawiają się także bardzo silne bóle brzucha, często zlokalizowane w okolicy prawego dołu biodrowego, dlatego też zdarza się, że początek choroby mylony jest z zapaleniem wyrostka robaczkowego. Niekiedy początkiem choroby jest gorączka i niedokrwistość niewiadomego pochodzenia. Choroba Leśniowskiego-Crohna przebiega w postaci zaostrzeń i remisji, w czasie których pacjent może w ogóle nie odczuwać dolegliwości. Jednak w fazie zaostrzenia samopoczucie chorego bardzo się pogarsza, nasila się biegunka i niedokrwistość, jelita przestają wchłaniać pokarm, co przyczynia się do powstania hipoproteinemii (obniżony poziom białka w organizmie), niedoborów witamin oraz zaburzeń elektrolitowych. W związku z tym może dojść do znacznego wyniszczenia organizmu. Ponieważ choroba Crohna może obejmować cały przewód pokarmowy, dość często w jej przebiegu pojawiają się także zmiany okołoodbytnicze - ropnie, przetoki, szczeliny odbytu. U niektórych pacjentów mogą też pojawić się objawy zupełnie niezwiązane z zajęciem przewodu pokarmowego - jest to tzw. pozajelitowa manifestacja choroby, w przebiegu której może dojść do zajęcia stawów (zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych), może pojawić się rumień guzowaty, łuszczyca, zapalenie spojówek, zapalenie naczyniówki, zmiany w wątrobie, osteoporoza, zmiany mogą też czasami dotyczyć jeszcze innych układów i narządów. Czy objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego są takie same? Nie do końca. W przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego również obecna jest długotrwale trwająca biegunka, jednak w stolcu obecna jest domieszka krwi, czego nie stwierdza się zazwyczaj w chorobie Leśniowskiego-Crohna. Pojawia się również ból brzucha, jednak zdecydowanie rzadziej niż w chorobie Leśniowskiego-Crohna dochodzi do pozajelitowej manifestacji choroby. Zdecydowanie częściej natomiast istnieje ryzyko rozwoju raka jelita grubego. Aby rozpoznać obydwie choroby, wykonuje się badania endoskopowe, przede wszystkim kolonoskopię, w czasie której pobierane są wycinki do badania histopatologicznego i na ich podstawie można ostatecznie postawić diagnozę. 

Choroby obejmujące tkankę łączną

Bardzo dużą grupą chorób autoimmunologicznych są choroby obejmujące tkankę łączną. Jedną z nich jest toczeń rumieniowaty układowy, w przebiegu którego pojawiają się charakterystyczne zmiany na skórze (rumień na twarzy w kształcie motyla, zmiany skórne rumieniowo-bliznowaciejące, czyli tzw, rumień krążkowy). Poza tym, typowa jest też nadwrażliwość na światło, pojawiają się owrzodzenia w jamie ustnej. Choroba zajmuje też nerki (typowy jest białkomocz), pojawia się zapalenie albo ból stawów, zapalenie opłucnej lub osierdzia oraz zaburzenia neuropsychiatryczne. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się zwykle zaburzenia w morfologii krwi oraz obecność charakterystycznych przeciwciał (między innymi przeciwciała przeciwjądrowe ANA) oraz komórek (komórki LE). Dość często rozpoznawaną chorobą z autoimmunizacji, która również dotyczy tkanki łącznej, jest reumatoidalne zapalenie stawów. Jej pierwszymi objawami są zazwyczaj uczucie ogólnego zmęczenia i rozbicia, stany podgorączkowe, mrowienie i drętwienie rąk czy utrata masy ciała. Następnie, pojawia się ból i obrzęk zajętych stawów, zazwyczaj są to stawy śródręczno-paliczkowe oraz międzypaliczkowe bliższe. Typowa jest sztywność poranna stawów, która ustępuje z biegiem dnia. Wraz z postępem choroby bolesność, obrzęk i ograniczenie ruchomości w stawach jest tak duże, że może ono upośledzać wykonywanie codziennych, prostych czynności. Inne choroby autoimmunologiczne, które także obejmują tkankę łączną, to między innymi twardzina, układowe zapalenie naczyń, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa czy też łuszczycowe zapalenie stawów.
Chorobami autoimmunologicznymi, które dotyczą układu nerwowego, są między innymi miastenia oraz stwardnienie rozsiane. Choroba Hashimoto i choroba Gravesa-Basedova to choroby z autoimmunizacji, które "dotykają" tarczycy, zaś choroba Addisona to autoimmunolgiczna choroba nadnerczy. Łuszczyca oraz łysienie plackowate z kolei dotyczą skóry.

Czy choroby autoimmunologiczne można wyleczyć?

Niestety nie. Nie wynaleziono jak dotąd skutecznego lekarstwa, które mogłoby wyleczyć choroby autoimmunologiczne. Zażywane przez pacjentów leki powodują tylko remisje w przebiegu choroby, jednak niestety pomimo ich stosowania mogą pojawiać się też zaostrzenia chorób, które zawsze wymagają modyfikacji leczenia, a czasami także hospitalizacji pacjenta.

Jakie leki wykorzystywane są do leczenia chorób autoimmunologicznych?

Przede wszystkim stosowane są leki działające przeciwzapalnie i przeciwbólowo: głównie są to niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz glikokortykosteroidy. Ponadto, stosowane są także leki immunosupresyjne oraz aminosalicylany. Dużą rolę odgrywają też tzw. leki biologiczne, które czasami (w zależności od rodzaju leku) podawane są pacjentowi na zasadzie badań klinicznych. W przypadku chorób autoimmunologicznych układu endokrynologicznego konieczna jest substytucja hormonów, zaś w przypadku chorób skóry konieczne jest często stosowanie między innymi fototerapii, a w przypadku chorób dotyczących przewodu pokarmowego, pacjent może wymagać leczenia chirurgicznego. 
Po stwierdzeniu choroby autoimmunologicznej, każdy pacjent musi znajdować się pod stałą opieką swojego lekarza prowadzącego. Pacjent musi ściśle przestrzegać jego zaleceń, dzięki temu jest szansa, że choroba przez dłuższy okres czasu będzie w remisji i rzadziej będą pojawiać się jej zaostrzenia.

Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus