Szkorbut – przyczyny, objawy

Szkorbut (inna nazwa to gnilec lub cynga) jest wielonarządową chorobą, która ma związek z niedoborem lub zupełnym brakiem w organizmie kwasu askorbinowego.

Czym jest kwas askorbinowy?

Kwas askorbinowy to nic innego jak powszechnie wszystkim znana witamina C. Nie wszyscy wiedzą, ale witamina C jest organicznym związkiem należącym do grupy alkoholi polihydroksylowych (jest to taka grupa alkoholi, która w swej cząsteczce posiada więcej niż jedną grupę hydroksylową -OH). Witamina C nie jest syntetyzowana w ludzkim organizmie, zatem musi być do niego dostarczana we właściwych ilościach w pożywieniu. Jej charakterystyczną właściwością jest to, że bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie.

Jaką funkcję w organizmie spełnia kwas askorbinowy?

Przede wszystkim udowodniono, że zażywanie dużych dawek witaminy C w okresie infekcji, zdecydowanie skraca czas trwania przeziębienia, zarówno u dzieci, młodzieży, jak i ludzi dorosłych. Ponadto witamina C jest również przeciwutleniaczem. Dodatkowo kwas askorbinowy bierze udział w syntezie glikokortykosteroidów kory nadnerczy oraz w przemianie niektórych aminokwasów, np. tyrozyny. Kwas askorbinowy jest także koenzymem dwóch enzymów (hydroksylazy prolinowej i lizynowej), które biorą udział w procesie powstawania kolagenu.

W jakich produktach znajduje się największa ilość witaminy C?

Duża ilość kwasu askorbinowego zawarta jest w aceroli oraz owocach dzikiej róży. Ponadto w znacznej ilości znajduje się ona w cytrusach, porzeczkach, papryczce chilli i zwykłej papryce oraz natce pietruszki. Mniejsza jej ilość zawarta jest oczywiście także w innych warzywach i owocach. Największą  ilość witaminy C w mięsie można odnaleźć w wątróbce wołowej.

Jakie jest dobowe zapotrzebowanie na witaminę C u dorosłego człowieka?

Dobowa ilość witaminy C rekomendowana dla dorosłych ludzi to 45-90 mg na dobę. Należy pamiętać, że najlepiej jest dostarczać organizmowi kwas askorbinowy w postaci naturalnej, suplementy diety powinny być jedynie "wspomagaczami" w uzupełnianiu ilości witaminy C. Stosując suplementy diety należy po nie sięgać z rozsądkiem, pamiętając o tym, ze co prawda kwas askorbinowy "to tylko witamina", ale nawet witamina dostarczana w zbyt dużej ilości może być szkodliwa dla organizmu i można przedawkować jej ilość.

Jakie są objawy nadmiaru witaminy C w organizmie?

Kwas askorbinowy przyjmowany w zbyt dużej ilości może wywoływać:

  • nudności,
  • wymioty,
  • biegunkę,
  • bóle brzucha,
  • wysypkę.

Stosowanie zbyt dużych ilości kwasu askorbinowego w ciąży może być też niebezpieczne dla płodu. U osób, które cierpią z powodu kamieni nerkowych, zaleca się spożywać witaminę C w ilości nie większej niż 500 mg na dobę.

Czy obecne są objawy związane z niedoborem kwasu askorbinowego?

Oczywiście. I właśnie chorobą związaną z brakiem witaminy C jest szkorbut (gnilec).

Jakie są główne objawy szkorbutu?

Główne objawy szkorbutu mają związek z upośledzoną syntezą kolagenu, w której bierze udział kwas askorbinowy. Niedobór lub brak witaminy C uniemożliwia bowiem prawidłową syntezę kolagenu, a co za tym idzie w przebiegu gnilca dominują objawy związane z jego brakiem. Pojawiają się zatem samoistne krwawienia - jest to efekt braku lub znacznie zmniejszonej ilości kolagenu w naczyniach krwionośnych. Ponadto bardzo typowy jest zapalny przerost dziąseł, chwianie się i wypadanie zębów. Dodatkowo w przebiegu szkorbutu obserwuje się utrudnione i przedłużone gojenie się ran, jak również bóle mięśni, stawów i kości oraz patologiczne złamania. Pacjent czuje się osłabiony, często pojawia się też niedokrwistość hemolityczna. Zdarza się, że pacjent cierpi z powodu depresji, często jest też ospały. Na skórze pojawiają się chropowate zmiany, częste są wybroczyny. Zdarza się, że chory odczuwa nadmierną suchość w ustach. W schyłkowej fazie może dojść do neuropatii, mogą pojawić się drgawki.

Czy w przeszłości szkorbut występował często?

Tak, kiedyś gnilec był "popularną" chorobą, głównie wśród marynarzy, którzy wypływali na dalekie rejsy. Działo się tak dlatego, iż na statku nie było możliwości codziennego jedzenia porcji świeżych warzyw i owoców (kiedy marynarze przebywali na morzu naprawdę długo, zabrane z portu warzywa i owoce po prostu po pewnym czasie gniły i nie nadawały się do jedzenia), jak również kiedyś nie było przecież aptecznych form witaminy C i mogła być ona dostarczana tylko ze świeżych produktów. Szkorbut pojawiał się też wśród więźniów łagrów radzieckich, gdzie więźniowie nie mieli możliwości spożywania owoców ani warzyw.

Czy obecnie szkorbut jest częstą chorobą?

W chwili obecnej szkorbut nie występuje praktycznie w ogóle. Ma to związek z tym, że w dzisiejszych czasach mamy łatwy dostęp do świeżych warzyw i owoców. Przez cały rok można kupować "świeże witaminy", które dostarczają nie tylko witaminy C, ale także innych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu witamin i pierwiastków. Poza tym, w aptekach dostępnych jest mnóstwo różnych preparatów zawierających w swym składzie rożne dawki witaminy C, którymi można suplementować kwas askorbinowy. Produkty w aptekach są przeznaczone dla różnych grup wiekowych, dlatego też nawet najmłodszym dzieciom (niemowlakom) łatwo jest dostarczyć właściwą dobową ilość witaminy C. Preparaty dla dorosłych zazwyczaj produkowane są w formie tradycyjnych tabletek lub mają postać tabletek musujących. Produkty dla najmłodszych dzieci to zazwyczaj krople. Dla starszych dzieci można zakupić preparaty w postaci syropu, pysznych żelek, które lubi każde dziecko, lizaków czy też tabletek, które rozpuszczają się w buzi. 

W dzisiejszych czasach szkorbut można spotkać w biednych krajach afrykańskich, które uzależnione są od dostaw świeżej żywności. Ponadto, zdarza się rozpoznać gnilec u osób z zaburzeniami psychicznymi, które cierpią z powodu anoreksji czy bulimii (osoby te nie dostarczają do organizmu właściwej ilości pożywienia lub "pozbywają się" jedzenia prowokując wymioty). Sporadycznie objawy szkorbutu można rozpoznać u osób, które stosują bardzo drastyczne diety i jedzą tylko wybrane produkty spożywcze. 

Witaminę C można suplementować za pomocą produktów dostępnych w aptekach, jednak najważniejsze, aby dostarczać dużą jej ilość w formie świeżych warzyw i owoców, które są przecież najzdrowsze. 

 

 

 

 


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus