Szkorbut – przyczyny, objawy i zapobieganie - portal DOZ.pl
Statek - miejsce, gdzie najczęściej rozwijał się szkorbut w przeszłości
Dominika Rynkiewicz

Szkorbut – przyczyny, objawy i zapobieganie

Szkorbut – choć kojarzy się głównie z osadzonymi w odległej historii opowieściami o przygodach marynarzy – stanowi nadal istniejące schorzenie. Gnilec, czyli inaczej właśnie szkorbut, to wielonarządowa choroba związana z niedoborem lub zupełnym brakiem w organizmie kwasu askorbinowego. Warto wiedzieć, w jaki sposób można jej uniknąć, a także co zrobić w przypadku zdiagnozowania szkorbutu. 

Czym jest kwas askorbinowy?

Kwas askorbinowy to nic innego jak powszechnie wszystkim znana witamina C. Nie wszyscy wiedzą, ale witamina C jest organicznym związkiem należącym do grupy alkoholi polihydroksylowych (jest to taka grupa alkoholi, która w swej cząsteczce posiada więcej niż jedną grupę hydroksylową -OH). Witamina C nie jest syntetyzowana w ludzkim organizmie, zatem musi być do niego dostarczana we właściwych ilościach w pożywieniu. Jej charakterystyczną właściwością jest to, że bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie.

Jaką funkcję w organizmie spełnia kwas askorbinowy?

Przede wszystkim udowodniono, że zażywanie dużych dawek witaminy C w okresie infekcji, zdecydowanie skraca czas trwania przeziębienia, zarówno u dzieci, młodzieży, jak i ludzi dorosłych. Ponadto witamina C jest również przeciwutleniaczem. Dodatkowo kwas askorbinowy bierze udział w syntezie glikokortykosteroidów kory nadnerczy oraz w przemianie niektórych aminokwasów, np. tyrozyny. Kwas askorbinowy jest także koenzymem dwóch enzymów (hydroksylazy prolinowej i lizynowej), które biorą udział w procesie powstawania kolagenu.

Polecane dla Ciebie

W jakich produktach znajduje się największa ilość witaminy C?

Duża ilość kwasu askorbinowego zawarta jest w aceroli oraz owocach dzikiej róży. Ponadto w znacznej ilości znajduje się ona w cytrusach, porzeczkach, papryczce chilli i zwykłej papryce oraz natce pietruszki. Mniejsza jej ilość zawarta jest oczywiście także w innych warzywach i owocach. Największą  ilość witaminy C w mięsie można odnaleźć w wątróbce wołowej.

Jakie jest dobowe zapotrzebowanie na witaminę C u dorosłego człowieka?

Dobowa ilość witaminy C rekomendowana dla dorosłych ludzi to 45-90 mg na dobę. Należy pamiętać, że najlepiej jest dostarczać organizmowi kwas askorbinowy w postaci naturalnej, suplementy diety powinny być jedynie "wspomagaczami" w uzupełnianiu ilości witaminy C. Stosując suplementy diety należy po nie sięgać z rozsądkiem, pamiętając o tym, ze co prawda kwas askorbinowy "to tylko witamina", ale nawet witamina dostarczana w zbyt dużej ilości może być szkodliwa dla organizmu i można przedawkować jej ilość.

Jakie są objawy nadmiaru witaminy C w organizmie?

Kwas askorbinowy przyjmowany w zbyt dużej ilości może wywoływać:

  • nudności,
  • wymioty,
  • biegunkę,
  • bóle brzucha,
  • wysypkę.

Stosowanie zbyt dużych ilości kwasu askorbinowego w ciąży może być też niebezpieczne dla płodu. U osób, które cierpią z powodu kamieni nerkowych, zaleca się spożywać witaminę C w ilości nie większej niż 500 mg na dobę.

Czy obecne są objawy związane z niedoborem kwasu askorbinowego?

Oczywiście. I właśnie chorobą związaną z brakiem witaminy C jest szkorbut (gnilec).

Jakie są główne objawy szkorbutu?

Główne objawy szkorbutu mają związek z upośledzoną syntezą kolagenu, w której bierze udział kwas askorbinowy. Niedobór lub brak witaminy C uniemożliwia bowiem prawidłową syntezę kolagenu, a co za tym idzie w przebiegu gnilca dominują objawy związane z jego brakiem. Pojawiają się zatem samoistne krwawienia - jest to efekt braku lub znacznie zmniejszonej ilości kolagenu w naczyniach krwionośnych. Ponadto bardzo typowy jest zapalny przerost dziąseł, chwianie się i wypadanie zębów. Dodatkowo w przebiegu szkorbutu obserwuje się utrudnione i przedłużone gojenie się ran, jak również bóle mięśni, stawów i kości oraz patologiczne złamania. Pacjent czuje się osłabiony, często pojawia się też niedokrwistość hemolityczna. Zdarza się, że pacjent cierpi z powodu depresji, często jest też ospały. Na skórze pojawiają się chropowate zmiany, częste są wybroczyny. Zdarza się, że chory odczuwa nadmierną suchość w ustach. W schyłkowej fazie może dojść do neuropatii, mogą pojawić się drgawki.

Czy w przeszłości szkorbut występował często?

Tak, kiedyś gnilec był "popularną" chorobą, głównie wśród marynarzy, którzy wypływali na dalekie rejsy. Działo się tak dlatego, iż na statku nie było możliwości codziennego jedzenia porcji świeżych warzyw i owoców (kiedy marynarze przebywali na morzu naprawdę długo, zabrane z portu warzywa i owoce po prostu po pewnym czasie gniły i nie nadawały się do jedzenia), jak również kiedyś nie było przecież aptecznych form witaminy C i mogła być ona dostarczana tylko ze świeżych produktów. Szkorbut pojawiał się też wśród więźniów łagrów radzieckich, gdzie więźniowie nie mieli możliwości spożywania owoców ani warzyw.

Czy obecnie szkorbut jest częstą chorobą?

W chwili obecnej szkorbut nie występuje praktycznie w ogóle. Ma to związek z tym, że w dzisiejszych czasach mamy łatwy dostęp do świeżych warzyw i owoców. Przez cały rok można kupować "świeże witaminy", które dostarczają nie tylko witaminy C, ale także innych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu witamin i pierwiastków. Poza tym, w aptekach dostępnych jest mnóstwo różnych preparatów zawierających w swym składzie rożne dawki witaminy C, którymi można suplementować kwas askorbinowy. Produkty w aptekach są przeznaczone dla różnych grup wiekowych, dlatego też nawet najmłodszym dzieciom (niemowlakom) łatwo jest dostarczyć właściwą dobową ilość witaminy C. Preparaty dla dorosłych zazwyczaj produkowane są w formie tradycyjnych tabletek lub mają postać tabletek musujących. Produkty dla najmłodszych dzieci to zazwyczaj krople. Dla starszych dzieci można zakupić preparaty w postaci syropu, pysznych żelek, które lubi każde dziecko, lizaków czy też tabletek, które rozpuszczają się w buzi. 

W dzisiejszych czasach szkorbut można spotkać w biednych krajach afrykańskich, które uzależnione są od dostaw świeżej żywności. Ponadto, zdarza się rozpoznać gnilec u osób z zaburzeniami psychicznymi, które cierpią z powodu anoreksji czy bulimii (osoby te nie dostarczają do organizmu właściwej ilości pożywienia lub "pozbywają się" jedzenia prowokując wymioty). Sporadycznie objawy szkorbutu można rozpoznać u osób, które stosują bardzo drastyczne diety i jedzą tylko wybrane produkty spożywcze. 

Witaminę C można suplementować za pomocą produktów dostępnych w aptekach, jednak najważniejsze, aby dostarczać dużą jej ilość w formie świeżych warzyw i owoców, które są przecież najzdrowsze. 
  1. First aid for the USMLE Step 1, pod red. T. Le I V. Bhushan, USA 2020.
  2. Jesse M. Olmedo MD, James A. Scurvy: a disease almost forgotten, International Journal of Dermatology” 45/8 2006.
  3. Choroby wewnętrzne tom 2, pod red. F Kokota, Warszawa 2006.
  4. Davidson's Principles and Practice of Medicine 23rd, pod red. S Ralston , 2018.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Bifidobakterie – czym są i jakie mają znaczenie dla odporności niemowlęcia?

    1000 pierwszych dni życia dziecka to kluczowy okres w rozwoju młodego organizmu. Narządy i układy, które kształtowały się jeszcze podczas życia płodowego, wciąż dojrzewają i doskonalą swoje funkcje. Fundamentalne znaczenie w tym procesie ma rozwój układu odpornościowego, który już od momentu porodu musi chronić niemowlę przed czynnikami zewnętrznymi. Jaki związek z odpornością mają jelita i zamieszkujące w nich Bifidobakterie?

  • Załupek – przyczyny, objawy, leczenie

    Załupek objawia się jako obrzęk żołędzi i napletka i jest spowodowany zsunięciem napletka poza żołądź. Dochodzi to tego, gdy napletek jest zbyt ciasny. Stan ten wywołuje ucisk, który utrudnia prawidłowy odpływ krwi. Gdy wspomniany ucisk jest duży i występują potężne lub długo utrzymujące się zaburzenia krążenia krwi, może dojść do tzw. martwicy żołędzi i skóry napletka. Jakie są objawy i sposoby leczenia załupka?

  • Pyłkowica – objawy i leczenie

    Pyłkowica, czyli uczulenie na pyłki spędza sen z powiek wielu milionom Polaków. Nasilenie objawów obserwuje się od wczesnej wiosny, aż do końca lata. Jakie są jej przyczyny? Jak wygląda leczenie alergii?

  • Alergia pokarmowa – przyczyny, objawy, leczenie

    Alergia pokarmowa to chorobliwa nadwrażliwość na spożywany pokarm, uwarunkowana swoistą odpowiedzią układu odpornościowego. Najczęściej objawia się ona u pacjenta objawami ogólnymi (np. dusznością) lub miejscowymi (np. wysypka skórna, bóle brzucha), aczkolwiek w przypadku swoistej tolerancji możemy mówić też o „uczuleniu bezobjawowym”. Wokół terminu alergii pokarmowej narosło wiele mitów oraz nieporozumień, często mylona jest z nietolerancją pokarmową lub traktowana jako synonim każdej reakcji nadwrażliwości na pokarmy. Tymczasem mamy z nią do czynienia tylko przy jednoznacznie udokumentowanym mechanizmie immunologicznym. Jakie objawy występują w przypadku alergii pokarmowej i jak się ją leczy? Jakie testy alergiczne wykonać? Co uczula?

  • Jak rozpoznać obrzęk limfatyczny? Przyczyny, objawy, rodzaje, leczenie

    Obrzęku limfatyczny to inaczej obrzęk tkanek, który spowodowany jest zastojem chłonki (limfy)wywołanej wadami wrodzonymi lub uszkodzeniem naczyń chłonnych. Wyróżnia się obrzęk limfatyczny pierwotny i wtórny. Przyczyną obrzęku limfatycznego pierwotnego są nieprawidłowo wykształcone węzły chłonne. Bardziej złożoną kwestią są przyczyny wtórnego obrzęku, do których zaliczono m.in. przewlekłą niewydolność żylną, leki, operacje i inne czynniki. Jak leczyć obrzęki limfatyczne, czy drenaż limfatyczny jest dobrą metodą oraz czym różni się cellulits od cellulitu?

  • Widzisz dziwne robaczki przed oczami? To męty w oku – czym są, skąd się biorą?

    Męty w oku, opisywane między innymi jako latające muszki pojawiające się przed oczami to częsty problem zgłaszany w gabinetach okulistycznych. Przyczyną ich powstawania jest nagromadzenie w ciele szklistym skupisk włókien kolagenowych. O czym świadczy ta przypadłość? Jak można się jej pozbyć?

  • Choroby cywilizacyjne – czym są? Jakie to choroby?

    Choroby cywilizacyjne to schorzenia, które pojawiają się w populacji na skutek gwałtownych przemian i rozwoju cywilizacyjnego, którym jako ludzkość podlegamy. W czasach współczesnych ludzie narażeni są przede wszystkim na hałas, zanieczyszczenia środowiska i stres. To wszystko może być przyczyną schorzeń, prowadzących do utraty zdrowia, a nawet życia.

  • Ropomocz – przyczyny, objawy, leczenie

    Ropomocz to schorzenie, które najczęściej wskazuje na zakażenie dróg moczowych, jak zapalenie cewki moczowej, zapalenie pęcherza czy odmiedniczkowe zapalenie nerek. Obecność ropy w moczu można potwierdzić poprzez wykonanie badania ogólnego moczu. Wskaże ono rodzaj bakterii, który wywołał infekcję, a ponadto w wyniku znajdzie się ilość białych krwinek, która także jest jednym z objawów ropomoczu. Jak się leczy ropomocz i czy jest to groźna choroba?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij