Pokrzywa zwyczajna — leczniczy chwast

Pokrzywa dawniej służyła też do wyrobu mocnej przędzy, z której produkowano tkaniny i sita. Używana bywa także w kuchni, a przyrządza się ją podobnie jak szpinak.

Spis treści

Pokrzywa zwyczajna – zastosowanie i wskazania

Pokrzywa zwyczajna wskazana jest przede wszystkim jako środek moczopędny. Roślinę często poleca się przy niedokrwistości i anemii oraz wraz z innymi ziołami - przy początkowych stadiach cukrzycy. Jest również stosowana w dermatologii i kosmetyce. Szczególnie przy pielęgnacji włosów - przeciw łojotokowi i przy łupieżu. Korzeń pokrzywy stosowany jest w I i II stadium łagodnego rozrostu stercza, którym mogą towarzyszyć zaburzenia w oddawaniu moczu, wynikające z rozrostu gruczołu krokowego. Liść pokrzywy stosuje się wewnętrznie w czasie zaburzeń oddawania moczu, a także w stanach zapalnych dróg moczowych i tak zwanym piasku nerkowym. Zewnętrznie jak i wewnętrznie liść pokrzywy może być stosowany w chorobie reumatycznej. Wskazany także w uzupełnieniu mikroelementów i witamin. W medycynie ludowej używano naparu z ziela pokrzywy do przemywania ran i wrzodów. Okładanie i biczowanie pokrzywami stosowano jako lek na choroby reumatyczne. Ziele pokrzywy stosowano też w celu usprawnienia czynności wydzielniczej trzustki. Używano także pokrzywy jako środka przy niedokrwistości, skazie limfatycznej, febrze, malarii, kamicy moczowej, podagrze, żylakach odbytu oraz jako środek wiatropędny. Pokrzywa znana była już w starożytności. Używano jej szczególnie do tamowania krwotoków. Te właściwości pokrzywy podkreślał już Dioskorydes i Pliniusz, a także inni uczeni antycznego świata. Młode ziele pokrzywy używane jest na surowo do sporządzenia wiosennych sałatek, wzmacniających i odmładzających. Wskazane jest również picie soku, wyciśniętego ze świeżej pokrzywy w okresie wczesnowiosennym. Pokrzywa jest także surowcem wyjściowym do produkcji wielu leków oraz cenną paszą. Używana jest zwykle w formie kiszonki lub dodatku do innych pasz. To także główny surowiec w produkcji chlorofilu oraz naturalnego zielonego barwnika spożywczego. Pokrzywa dawniej służyła też do wyrobu mocnej przędzy, z której produkowano tkaniny i sita. Używana bywa także w kuchni, a przyrządza się ją podobnie jak szpinak.

Pokrzywa zwyczajna – wygląd, pochodzenie, morfologia

Pokrzywa zwyczajna (łac. Urtica dioica L.) należy do rodziny pokrzywowatych (łac. Urticaceae). Roślina jest jednorocznym, pospolitym chwastem ogrodowym. Rośnie szczególnie chętnie na glebach żyznych, bogatych w azot. Występuje często jako chwast w ogródkach i na podwórzach. Należy do bylin rozmnażających się głównie wegetatywnie, przez rozłogi podziemne, a także przez nasiona. Łodygi posiada wzniesione, czterokanciaste, do 150 cm wysokości. Liście ogonkowe rozmieszczone są na łodydze naprzeciwlegle. Kształt ich u nasady jest sercowaty, a na końcu zaostrzony. Brzeg liścia jest lekko ząbkowany. Blaszka liściowa długości około do 15 centymetrów. Górna i dolna powierzchnia blaszki liściowej ciemnozielona i owłosiona. Cała część nadziemna pokryta jest gruczołowatymi włoskami, wydzielającymi parzącą ciecz. Pokrzywa kwitnie od połowy czerwca do późnej jesieni. Kwiatostany tworzą się w kątach górnych liści. Kwiaty są zielonkawe, rozdzielnopłciowe i wiatropylne. Owocem jest orzeszek. Pokrzywa jest rośliną leczniczą, a także paszową. Dla celów leczniczych zbiera się korzenie, całe ziele lub tylko liście. Ziele ścina się w jednym sezonie wegetacyjnym trzykrotnie. Pierwszy raz tuż przed kwitnieniem, a potem gdy odrośnie na wysokość około od 20 cm do 30 cm. Przy zbiorze należy używać rękawic, aby się nie poparzyć. Trzeba przy tym uważać, żeby nie zbierać jej w miejscach gdzie odbywały się opryski na rośliny uprawne lub w pobliżu szos i autostrad. Suszy się rozkładając cienką warstwą, by liście nie zaparzały się i nie ciemniały. Proces odbywa się najczęściej w warunkach naturalnych lub w podwyższonej temperaturze nie przekraczającej 400C. Smak i zapach ziela jest swoisty, a sproszkowany surowiec ma barwę ciemnozieloną.

Pokrzywa zwyczajna – działanie, właściwości, skład

Korzeń pokrzywy bogaty jest w takie składniki jak: kwasy tłuszczowe (linolowy), lektyny, polisacharydy kwaśne oraz obojętne, a także fitosterole (beta-sitosterol, stigmasterol). W surowcu można odnaleźć również lignany (neooliwil), ceramidy i kumaryny (skopoletyna). Dodatkowo w skład korzenia wchodzą monoterpeny i triterpeny (kwas oleanolowy, ursolowy), fenyloetanoidy (alkohol homowanililowy i jego glukozyd), a także związki mineralne wraz z rozpuszczalną krzemionką. Surowiec prawdopodobnie działa przeciwzapalnie poprzez hamowanie cyklooksygenazy (COX), lipooksygenazy (LOX) oraz elastazy leukocytów. Hamuje także aromatazę, a słabo blokuje 5-alfa-reduktazę. Działa immunostymulująco. Korzeń pokrzywy działa diuretycznie, czyli zwiększa ilość wydalanego moczu. Ziele pokrzywy zawiera z kolei kwasy organiczne (kwas mrówkowy, octowy, jabłkowy, cytrynowy, szczawiowy, bursztynowy, chinowy, glikolowy) w tym kwasy fenolowe i ich estry (kwas kawowy, chlorogenowy, neochlorogenowy) i kwasy nieorganiczne (fosforowy). Dodatkowo surowiec bogaty jest w flawonoidy (kemferol, izoramnetyna, kwercetyna), witaminy (K1, B, C, E, kwas foliowy), a także chlorofil i karotenoidy (beta-karoten i ksantofile). W skład ziela wchodzą również związki mineralne (Mg, Ca, K, Na i sole krzemu) oraz aminy biogenne (acetylocholina, serotonina, histamina, betaina), wolne aminokwasy, białka, kumaryny (skopoletyna), garbniki, triterpeny, fitosterole oraz lecytyna. Ziele pokrzywy działa moczopędnie i saluretycznie. Pobudza również wydzielanie soku żołądkowego i zmniejsza stany zapalne w przewodzie pokarmowym. Sprzyja dobrej przemianie materii. Działa także przeciwkrwotocznie, obniża poziom cukru we krwi, a wyciągi z surowca wzmacniają mieszki włosowe i mają właściwości przeciwłojotokowe i przeciwpotne.

Pokrzywa zwyczajna – stosowanie i dawkowanie

Wyciąg wodny z pokrzywy sporządza się zalewając jedną łyżkę rozdrobnionego ziela jedną szklanką wody i gotuje kilka minut. Pije się po 1/2 szklanki trzy razy dziennie. Według Farmakopei Polskiej liść pokrzywy stosowany jako środek moczopędny powinien być jednorazowo przygotowany z od 2 do 3 gram surowca. Dawka dobowa wynosi od 8 do 12 gram liści. Z kolei maksymalna doustna dawka dobowa naparu z korzenia pokrzywy powinna być sporządzona z ilości nie większej niż od 4 do 6 gram surowca. Napar powinien być zawsze świeżo sporządzony. Maksymalny czas stosowania pokrzywy zwyczajnej nie powinien przekraczać 4 tygodni.

Pokrzywa zwyczajna – interakcje z lekami i ziołami

Pokrzywa zwyczajna jako roślinny diuretyk może wchodzić w interakcję z syntetycznymi lekami moczopędnymi. W wyniku tego może powodować wzrost wydalania jonów potasu i prowadzić do hipokaliemii. Liść pokrzywy ze względu na zawartość witaminy K wchodzi w interakcję z antykoagulantami. W związku z tym natomiast, że ma właściwości obniżające poziom glukozy i ciśnienie krwi działa addycyjnie z analogicznie działającymi lekami syntetycznymi.

Pokrzywa zwyczajna – skutki uboczne, przedawkowanie

Ziela pokrzywy nie powinno się spożywać w zbyt dużych ilościach. Roślina może bowiem wypłukiwać nadmiernie sole mineralne z organizmu, ze względu na swoje działanie diuretyczne. Z kolei osoby chore na cukrzycę nie powinny jej spożywać bez wiedzy lekarza. Pokrzywa zwyczajna może nadmiernie obniżyć poziom cukru we krwi. Przeciwskazaniem do stosowania surowca są również choroby narządów rodnych (krwawienia, mięśniaki, polipy, cysty, nowotwory macicy i jej przydatków). Szczególną ostrożność należy także zachować przy przyjmowaniu pokrzywy przez chorych na nerki lub serce. Nie zaleca się także stosowania surowca u dzieci poniżej 12 roku życia oraz przez kobiety w ciąży i karmiące piersią. W wyniku przedawkowania mogą wystąpić zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunki) oraz reakcje alergiczne (pokrzywka, wysypka, świąd). Częstość ich występowania nie jest znana.

Leki zawierające pokrzywę zwyczajną

Suplementy i wyroby medyczne zawierające pokrzywę zwyczajną

Kosmetyki zawierające pokrzywę zwyczajną

Działanie

  • łagodzi objawy przerostu prostaty (gruczołu krokowego)
  • moczopędne (diuretyczne) (zwiększa objętość wydalanego moczu)
  • przeciwcukrzycowe (hipoglikemizujące; zmniejsza stężenie glukozy we krwi)
  • przeciwkrwotoczne
  • przeciwłojotokowe (zmniejsza czynność gruczołów łojowych)
  • przeciwpotne (łagodzi nadmierne pocenie, łagodzi hiperhydrozę)
  • przeciwzapalne
  • sodopędnie (saluretyczne, zwiększa wydalanie sodu)
  • reguluje przemianę materii
  • detoksykujące

Postacie i formy

  • susz
  • napar
  • odwar
  • nalewka
  • wyciąg
  • sok
  • syrop
  • tabletka
  • kapsułka
  • płyn doustny
  • szampony i odżywki do włosów
  • żel na skórę
  • pastylki do ssania
  • żelki

Substancje aktywne

  • kwas foliowy
  • witamina C
  • fitosterole
  • kwasy organiczne
  • polisacharydy
  • triterpeny
  • związki mineralne
  • kumaryny
  • Aminokwasy
  • karotenoidy
  • fenyloetanoidy
  • aminy
  • kwasy tłuszczowe
  • witamina E
  • witamina K
  • lignany
  • lektyny
  • chlorofil

Surowiec

  • liść
  • korzeń
  • ziele
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij