Bezsenność – przyczyny, leczenie, domowe sposoby na problemy ze snem
Justyna Wysieńska

Bezsenność – przyczyny, leczenie, domowe sposoby na problemy ze snem

Nie ma chyba człowieka, który chociaż raz nie doświadczyłby problemów ze spaniem. Większość z nas ma je sporadycznie, duża część cierpi z ich powodu okresowo, a niektórzy stale borykają się z zaburzeniami snu. Są też tacy, którzy sami ograniczają ilość snu nie zdając sobie sprawy, jak poważne konsekwencje zdrowotne powoduje jego niedostateczna ilość i jakość.

Prawidłowy sen jest jednym z najważniejszych warunków zachowania zdrowia, dobrego samopoczucia i prawidłowego funkcjonowania. Każdy z nas ma własny rytm biologiczny, który w naturalnych warunkach ulega modyfikacjom głównie ze względu na wiek. Noworodki i niemowlęta zazwyczaj śpią kilkanaście godzin na dobę, dziesięciolatkowi już z reguły wystarcza 10 godzin, a dorosłemu średnio 8 godzin. Rytm biologiczny dotyczący snu może różnić się pod względem pory zasypiania i budzenia. Niektórzy lubią kłaść się już o 20:00 a wstawać o 5:00. Takich ludzi nazywamy skowronkami, sowy zaś zdecydowanie wolą spać np. między 3:00 a 12:00. Pomiędzy tymi skrajnościami obraz rytmu może być nakreślony różnorodnie, indywidualnie dla każdego człowieka.

Ciągła bezsenność to choroba! 

Kiedy można mówić o bezsenności (insomnii)? Jeśli kłopoty pojawiają się co najmniej trzy razy w tygodniu i jeśli nasze samopoczucie i funkcjonowanie z tego powodu pogarsza się, to można już mówić o bezsenności w sensie medycznym. Pogorszenie samopoczucia i funkcjonowania może objawiać się zmęczeniem, drażliwością, sennością, zaburzeniami koncentracji, co przekłada się na gorsze wyniki w pracy, szkole i powstawanie konfliktów. Bezsenność może przybrać formę jakościową i ilościową.

Przy bezsenności w formie jakościowej najczęściej skarżymy się na: płytki sen, niedający poczucia zregenerowania, odpoczynku, wyspania. Wtedy też mogą występować częste wybudzenia, niekiedy z nieprzyjemnym uczuciem niepokoju, szybkiego bicia serca albo duszności. Niekiedy ma się wrażenie, że była to tylko drzemka, a nie głęboki sen. Ilość snu może ulec skróceniu w każdej jego fazie. Najczęściej pojawiają się problemy z zasypianiem. Prawidłowy czas od momentu udania się na spoczynek do zaśnięcia jest różny w zależności od wieku. Niemowlęta, i małe dzieci, jeśli są zdrowe, zasypiają w ciągu kilku-kilkunastu minut. Zasypianie w ciągu 30 minut u dorosłych i 45 minut u osób w wieku podeszłym uznawane jest za normę. Przekroczenie tego czasu uważa się za patologię. Ilość snu może też ulec skróceniu w wyniku zbyt wczesnego budzenia się albo jeśli przerwa w jego trwaniu następuje w ciągu nocy. Często jest tak, że u jednej osoby mogą wystąpić jakościowe i ilościowe zaburzenia snu w różnej konfiguracji.

Problem bezsenności może być niewielki i przybiera wtedy formę tzw. bezsenności przygodnej, która trwa kilka dni i powstaje np. wskutek pracy zmianowej, szybkiego przekraczania stref czasu, nagłego stresu, np. przed egzaminem. Jeśli bezsenność trwa do 3 tygodni, nazywamy ją krótkotrwałą. Taka postać może towarzyszyć np. żałobie albo pojawiającej się nagle chorobie somatycznej. Przewlekłą postać bezsenności (insomni) rozpoznajemy, jeśli trwa powyżej miesiąca. W skrajnych przypadkach bezsenność może trwać miesiącami, latami.

Przyczyny bezsenności 

Jakie mogą być przyczyny bezsenności? Najczęściej przypadłość ta towarzyszy innym zaburzeniom i chorobom. Na pierwszym miejscu należy wymienić depresję. W schizofrenii, w zaburzeniach lękowych (nerwicowych), w zespole stresu pourazowego (PTSD), w otępieniu (demencji), w uzależnieniach od substancji psychoaktywnych bezsenność jest także częstym, ważnym i zazwyczaj bardzo dokuczliwym objawem.

Wśród chorób oraz zaburzeń dotyczących innych narządów i układów, które mogą wywoływać bezsenność, należą:
•    zespół niespokojnych nóg,
•    refluks żołądkowo-przełykowy,
•    powiększenie prostaty,
•    choroba Parkinsona,
•    stwardnienie rozsiane,
•    niedoczynność tarczycy,
•    zaburzenia rytmu serca,
•    laryngologiczne problemy powodujące pogorszenie przepływu przez drogi oddechowe, niekiedy powodujące tzw. obturacyjny bezdech senny (powiększone małżowiny nosowe, przerost migdałka gardłowego),
•    astma, alergie (pokarmowe i wziewne),
•    wszelkie zaburzenia przebiegające z bólem (reumatoidalne zapalenie stawów,
•    choroba nowotworowa, ból po urazach, zabiegach), klimakterium i wiele innych.

Bezsenność, poza medycznymi przyczynami, może być spowodowana wydarzeniami stresogennymi (utrata pracy, zdrada małżonka, żałoba, sesja egzaminacyjna). Kolejną przyczyną bezsenności może być zażywanie niektórych leków, używek, zmiana stref czasowych, praca zmianowa, zmiana pogody wśród meteopatów, hałas, zbyt wysoka i niska temperatura, a także spanie latem w obszarze koła podbiegunowego (za duża stymulacja światłem zaburza wydzielanie melatoniny). Często ludzie sami przyczyniają się do wystąpienia kłopotów ze snem poprzez swoje złe nawyki albo wtedy, gdy nie przestrzegają zasad prawidłowej higieny snu. Często jest tak, że przyczyn bezsenności może być kilka. Bywa też tak, że nie można stwierdzić, jaka jest przyczyna problemów ze snem i wtedy rozpoznawana jest bezsenność pierwotna. 

Leczenie bezsenności – do kogo udać się z problemem?

Jeśli stwierdzamy bezsenność, która trwa długo i z powodu której cierpimy, należy udać się do lekarza. Wybór lekarza odpowiedniej specjalności czasem może okazać się bardzo trudny, gdyż często jest to problem interdyscyplinarny i tak też powinien być traktowany. Najczęściej jednak bezsennością zajmują się lekarze psychiatrzy. W każdym przypadku zaburzeń snu lekarz, niezależnie od specjalizacji, powinien niezwykle starannie zebrać wywiad dotyczący skarg związanych ze snem, samopoczucia w ciągu dnia, rozpoznanych chorób, przyjmowanych leków, używek, nawyków, stresogennych wydarzeń, a także - co niezwykle istotne - wszelkich objawów chorób mogących być przyczyną bezsenności bądź towarzyszących temu zaburzeniu. Wywiad zebrany od pacjenta dobrze jest uzupełnić informacjami uzyskanymi od bliskich osób, gdyż są one po prostu obiektywnymi obserwatorami. Samemu „trudno się obserwować” i można np. nie wiedzieć, że w nocy się chrapie albo o której godzinie zasnęliśmy. Po zebraniu wywiadu lekarz powinien zbadać pacjenta i może polecić wykonanie badań dodatkowych albo skierować go do innego specjalisty. Zakres badania lekarskiego i zaleconych dodatkowych badań będzie zależał od specjalności lekarza i od wstępnego rozpoznania bądź innych dodatkowych objawów, np. chrapanie, niespokojne ruchy kończyn, zaburzenia pamięci, biegunki, tachykardia.

Leczenie bezsenności – popularne metody

Niezależnie od tego, czy bezsenność jest wtórna, czy pierwotna, należy ją leczyć. Nieleczona bezsenność może spowodować wiele negatywnych konsekwencji. Skutkami bezsenności mogą być powstające inne zaburzenia, jak depresja, zaburzenia nerwicowe, uzależnienia, otyłość, choroby układu krążenia, np. nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, udary, otępienie. Poza tym skutkami bezsenności są najczęściej: mniejsza efektywność pracy, większa absencja, częstsze występowanie wypadków w pracy, wypadki drogowe.

Leczenie bezsenności może być przyczynowe i objawowe. Może być też taka sytuacja, że będą stosowane obydwie metody. Dobór sposobu terapii będzie zależał od schorzenia je wywołującego i nasilenia zaburzeń snu. W przypadku bezsenności pierwotnej leczenie objawowe może być farmakologiczne bądź może obejmować różne metody niefarmakologiczne. Od tych drugich należy zacząć terapię. Bardzo ważna jest edukacja dotycząca higieny snu. Należy kłaść się i wstawać o tej samej porze, spać w pomieszczeniu o odpowiedniej temperaturze, w ciszy, pokój powinien być wywietrzony. Łóżko, w którym śpimy, ma być wygodne i może nam służyć tylko do spania i życia seksualnego. Nie powinniśmy w nim jeść, pracować czy oglądać telewizji. Poza tym ważne jest, żebyśmy przed snem nie wykonywali zbyt intensywnego wysiłku fizycznego, intelektualnego czy emocjonalnego. Dodatkowo dobrze jest w niektórych przypadkach przed snem nie stosować zbyt intensywnego światła (zakłóca naturalne wydzielanie melatoniny) pochodzącego z oświetlenia pomieszczenia czy monitorów komputera, ekranów telewizyjnych. Istotne jest też unikanie drzemek w ciągu dnia i abstynencja od alkoholu, kofeiny, nikotyny, guarany. Oprócz higieny snu ważną rolę w leczeniu bezsenności odgrywa psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT).

Do metod behawioralnych CBT w leczeniu bezsenności należą: kontrola bodźców i ograniczenie snu. Pierwsza metoda polega na nauczeniu się kojarzenia łóżka ze snem, a nie z aktywnością. Do łóżka można położyć się tylko wtedy, gdy pojawi się senność. Jeśli pacjent nie może zasnąć w ciągu dziesięciu minut, powinien udać się do innego pomieszczenia i położyć się ponownie, gdy znowu pojawi się senność. Metoda ograniczenia snu polega na przebywaniu w łóżku tylko tyle czasu, ile - według chorego - trwa sen (jednak nie krócej niż 4,5 godziny). Jak się okazuje, zazwyczaj czas snu jest zaniżany, częściowe pozbawienie snu skutkuje jego pogłębieniem kolejnej nocy. Metody poznawcze CBT w leczeniu bezsenności mają na celu zmianę przekonań, myśli dotyczących nie tylko kłopotów ze snem, ale ogólnie związanych z codziennym samopoczuciem i funkcjonowaniem. Praca taka może dotyczyć np. myśli związanych z obawą przed porażką, czarnowidztwem, perfekcjonizmem i związanych z tym negatywnych emocji, jak złość, niepokój. Pomocną metodą w leczeniu bezsenności może być także relaksacja (np. autogenny trening Schulza), która pozwoli zmniejszyć objawy napięcia psychofizycznego. W niektórych przypadkach bezsenności, w zależności od długości trwania i nasilenia objawów, stosowane są leki i preparaty nasenne albo leki z innych grup, które oprócz np. działania przeciwdepresyjnego wykazują dodatkowo tzw. działanie promujące sen. W niektórych przypadkach skutecznym środkiem może się okazać melatonina. Doborem leku, określeniem dawki i długości leczenia powinien zająć się specjalista psychiatra. Jest to niezmiernie ważne, gdyż najczęstszym powikłaniem nieprawidłowo prowadzonego leczenia jest uzależnienie od leków nasennych.

Jak widać, bezsenność jest niezwykle ważkim problemem, którego absolutnie nie można lekceważyć. I nie oznacza tylko bycia niewyspanym, zmęczonym czy poirytowanym.

Bezsenność może być przyczyną, objawem albo skutkiem wielu chorób.

Insomnia także pociąga za sobą istotne konsekwencje społeczne w postaci wypadków drogowych, absencji w pracy czy negatywnego wpływu na relacje międzyludzkie.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pieczenie, upławy i swędzenie kobiecych okolic intymnych? – to może być infekcja pochwy. Jak zabiegać i leczyć stany zapalne?

    Upławy, pieczenie i swędzenie okolic intymnych to nie tylko uporczywe i często nawracające przypadłości, ale także objawy infekcji, która jeśli jest zaniedbana, może doprowadzić do niepłodności. Infekcje okolic intymnych mogą przydarzyć się kobiecie w każdym wieku, przed porodem, w trakcie ciąży i w połogu. Czy istnieje jedna uniwersalna odpowiedź na pytanie – jak skutecznie wyleczyć i zapobiegać zakażeniom pochwy? Otóż nie, nie istnieje. Można jednak postępować zgodnie z pewnymi wskazówkami, dzięki którym nawet w oparciu o domowe sposoby na infekcje intymne możliwe jest złagodzenie tych najbardziej dokuczliwych objawów. Więcej infmacji na ten temat znajduje się w niniejszym artykule.

  • Suche utonięcia – czym są? W jaki sposób objawia się zespół post-immersyjny?

    Z pozoru niegroźne zachłyśnięcie się płynem, może być niezwykle niebezpieczne, czego potwierdzeniem mogą być dane statystyczne, które wskazują, że około 15% wszystkich utonięć stanowią tzw. suche utonięcia, do których wystarczy naprawdę niewielka ilość wody. Dry drowning definiowane jest jako problem z oddychaniem, występujący po dostaniu się wody do dróg oddechowych. Jak chronić dziecko przed groźnym obrzękiem płuc oraz co robić, kiedy po zabawie w wodzie zauważymy, że nasze dziecko jest wyjątkowo apatyczne i osłabione? Odpowiedzi znajdują się w poniższym artykule.

  • Sparaliżowany po udarze mężczyzna „przemówił” dzięki nowatorskiej neuroprotezie mowy

    Problemy z mową i komunikacją po udarze występują często w przypadku tego urazu mózgu. Anartria, czyli zespół zaburzeń oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych występujący właśnie w tym przypadku jest wywołany uszkodzeniami ośrodków i/lub dróg unerwiających aparat mowy. Przez wiele lat problem ten był nierozwiązywalny, a metody komunikacji osoby chorej opierały się jedynie na literowaniu. Obecne rozwiązanie polega na generowaniu płynnych komunikatów, które pozwalają na tworzenie całych zdań w oparciu o 50 słów. Na czym polega nowatorska metoda  z wykorzystaniem neuroprotezy? Odpowiedź znajduje się w artykule.

  • Czym jest zespół Ushera? Badanie niemieckich naukowców daje nowe spojrzenie na patologię choroby

    Zespół Ushera to choroba dziedziczona genetycznie od obojga rodziców. Oznacza to, że zarówno matka, jak i ojciec przekazują dziecku po jednej kopii wadliwego genu, co tylko w takiej konfiguracji będzie skutkowało wystąpieniem tzw. głuchoto-ślepoty. Obecny stan wiedzy nie pozwala na doraźne leczenie tej choroby z użyciem środków farmakologicznych, a jedynie kompensacje wady słuchu z użyciem implantu ślimakowego. Najnowsze wyniki badań naukowych pozwalają jednak dostrzec światełko w tunelu, ponieważ jak donoszą niemieccy naukowcy, właśnie odkryto patologiczny mechanizm molekularny, prowadzący do rozwoju choroby, a to w przyszłości może pozwolić na opracowanie skutecznej metody leczenia zespołu Ushera, z wykorzystaniem np. terapii genowej.

  • Jakie choroby mogą wywołać bakterie Salmonella? W jaki sposób dochodzi do zakażenia?

    Salmonella to rodzaj bakterii gram-ujemnych, należących do rodziny Enterobacteriaceae, które żyją w jelitach ludzi i zwierząt. Są najczęstszą przyczyną biegunek, ale też wielu innych dotkliwych dolegliwości. Głównym źródłem infekcji jest skażona wydalinami żywność i woda, ale można zarazić się nimi też przez bezpośredni kontakt z nosicielem. Dowiedz się, jakie są objawy salmonellozy. W jaki sposób dochodzi do zakażenia? Jak można temu zapobiec?

  • Liszajec zakaźny – przyczyny, objawy, leczenie. Jak można zapobiec zarażeniu?

    Liszajec zakaźny jest bakteryjną chorobą skóry wywoływaną przez zakażenie paciorkowcami lub gronkowcami. Cechuje się wysoką zakaźnością dla otoczenia. Charakterystycznym objawem liszajca zakaźnego jest obecność pęcherzyków oraz żółtawych, miodowych strupów. Jak się go leczy? 

  • Czy „latające kleszcze” mogą zagrażać ludziom? W jaki sposób się przed nimi chronić?

    Strzyżaki sarnie obecne w polskich lasach, potocznie zwane „latającymi kleszczami”, to pasożyty, które żerują głównie na dzikich zwierzętach, ale zdarza się, że tymczasowo, także ludziach. Podobnie jak kleszcze, żywią się krwią, nie są jednak pajęczakami. Ukąszenia strzyżyków są wyjątkowo bolesne i mogą być niebezpieczne dla alergików. Te stawonogi mogą być wektorem, który przenosi różne chorobotwórcze drobnoustroje.

  • Cytyzyna – pogromca nałogu nikotynowego ukryty w tabletkach na rzucenie palenia? Jak działa, skutki uboczne, przeciwwskazania

    Cytyzyna to alkaloid (ma pochodzenie roślinne) pobudzający układ nerwowy w sposób podobny do nikotyny. Występuję w nasionach łac. Laburnum anagyroides, czyli złotokapu. Od wielu lat jest wykorzystywana jako substancja czynna w preparatach na rzucenie palenia. Działa podobnie jak nikotyna, niemniej tworzy silniejsze niż ona połączenia z receptorami nikotynowymi w mózgu. Liczne badania kliniczne nad cytyzyną potwierdziły, że pomaga ona rzucić palenie osobom decydującym się na ten krok, którym towarzyszy również wysoki poziom motywacji. Czy kobiety w ciąży i mamy karmiące mogą brać tabletki na rzucenie palenia z cytyzyną, czy terapię można zakończyć wcześniej i czy cytyzyna jest bardziej skuteczna od żywicy nikotynowej? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij