Ciąża pozamaciczna - objawy i leczenie

Ciąża pozamaciczna (lub inaczej ciąża ektopowa) jest następstwem zagnieżdżenia się zapłodnionej komórki jajowej poza błoną śluzową (czyli poza endometrium) jamy trzonu macicy.

Gdzie najczęściej w przebiegu ciąży pozamacicznej dochodzi do zagnieżdżenia się zapłodnionej komórki jajowej?

W przypadku ciąży ektopowej najczęściej zapłodniona komórka jajowa zagnieżdża się w bańce jajowodu (jest to aż 90% wszystkich ciąż pozamacicznych). Zdecydowanie rzadziej ciąża ektopowa rozwija się w obrębie jajnika, innej części jajowodu, szyjki macicy i otrzewnej. Najbardziej niebezpieczna dla zdrowia i życia kobiety lokalizacja to ciąża brzuszna lub szyjkowa, ale na szczęście zdarzają się one bardzo rzadko.

Czy ciąża pozamaciczna zdarza się często?

Nie. Ciąża ektopowa nie jest częsta, szacuje się, że ciąża pozamaciczna stanowi około 2% wszystkich ciąż na świecie. Należy pamiętać, że niekiedy ciąża pozamaciczna może być jednak dla kobiety bardzo groźna i może stanowić realne zagrożenie jej zdrowia, a czasami nawet życia. 

Jakie są najczęstsze przyczyny rozwoju ciąży pozamacicznej?

Przyczyny nieprawidłowego zagnieżdżenia się komórki jajowej mogą być bardzo różne. Do rozwoju ciąży ektopowej najczęściej przyczynia się obecność zrostów w obrębie jajowodów, które zwykle powstają na skutek przebytego wcześniej przez kobietę zapalenia narządów miednicy mniejszej (zwłaszcza może do tego przyczynić się zakażenie chlamydiami) oraz na skutek endometriozy. Do powstania zrostów może też dojść na skutek przebytych wcześniej przez kobietę operacji brzusznych, zwłaszcza operacji jajowodów. Ryzyko rozwoju ciąży pozamacicznej rośnie też z powodu czynnościowych zaburzeń narządów płciowych oraz nieprawidłowej budowy jajowodów. Dlatego też zaburzona perystaltyka jajowodów, nieprawidłowe środowisko anatomiczne oraz hormonalne (miedzy innymi nieprawidłowe stosunki miedzy stężeniem estrogenów i progesteronu) mogą powodować zagnieżdżenie się zapłodnionej komórki jajowej w niewłaściwym miejscu. Ponadto ryzyko ciąży pozamacicznej rośnie też u kobiet, u których stosowano techniki wspomaganego rozrodu oraz u których ciąże pozamaciczne występowały już w przeszłości. Jednak przyczyn może być znacznie więcej i tak naprawdę większość z nich nie została do końca poznana.

Jakie są objawy ciąży pozamacicznej?

Zwykle pierwszym objawem ciąży pozamacicznej, tak samo jak w przypadku prawidłowo rozwijającej się ciąży, jest zatrzymanie się u kobiety krwawienia miesięcznego. Dlatego też na samym początku kobieta nie wie, że ciąża rozwija się nieprawidłowo i że może stanowić zagrożenie dla jej zdrowia lub nawet życia. Jednak po pewnym czasie, zaczynają się też pojawiać inne, niepokojące objawy. Przede wszystkim kobieta zaczyna odczuwać ból brzucha, zwłaszcza w okolicy podbrzusza, czasami ból ten może promieniować do barków, jak również do okolicy obojczyka. Poza tym, zwykle w drugim tygodniu od zatrzymania się krwawienia miesięcznego, zaczyna się również krwawienie z dróg rodnych, które czasami może być naprawdę bardzo obfite. Ponadto w sytuacji, kiedy kobieta zgłasza się do lekarza, czasami można wyczuć jednostronny guz w rzucie przydatków. Zdarza się też, że kobieta jest tak bardzo osłabiona, że pojawiają się omdlenia oraz przyspieszenie czynności serca (tachykardia) oraz stany podgorączkowe. Może pojawić się też czucie niepełnego wypróżnienia.

Ciąża pozamaciczna może być groźna dla zdrowia, a nawet życia kobiety. Może bowiem zdarzyć się, że rosnący i rozwijający się zarodek może doprowadzić do rozerwania banki jajowodu lub jajnika, w którym się rozwija, co z kolei powoduje rozwój objawów ostrego brzucha i zapalenia otrzewnej oraz wstrząsu. Taki stan wymaga niezwłocznej interwencji chirurgicznej. 

W jaki sposób rozwija się ciąża pozamaciczna?

W zależności od lokalizacji zagnieżdżonej zapłodnionej komórki jajowej, ciąża ektopowa może rozwijać się w sposób ostry lub przewlekły. W ostrym przebiegu dochodzi zwykle do zapalenia otrzewnej oraz objawów wstrząsu na skutek utraty przez kobietę dużej ilości krwi w wyniku obfitego krwawienia spowodowanego pęknięciem jajowodu, kobieta od razu jest operowana. W przypadku przewlekłego przebiegu ciąży pozamacicznej obecne są mało charakterystyczne objawy wynikające z obecności ciąży oraz przewlekłego niewielkiego krwawienia do jamy otrzewnej. Postać przewlekła ciąży pozamacicznej często zatem jest trudna do szybkiego rozpoznania i dlatego zabieg operacyjny może odwlekać się w czasie. 

Z czym należy różnicować ciąże pozamaciczną?

W rozpoznaniu różnicowym zawsze należy brać pod uwagę wszystkie choroby przebiegające z bólami brzucha oraz z nieprawidłowym krwawieniem z dróg rodnych. Dlatego też ciąże ekotopową zawsze należy różnicować z zapaleniem przydatków, z poronieniem wewnątrzmacicznym  oraz z prawidłowo rozwijającą się ciążą wewnątrzmaciczną. Dodatkowo w różnicowaniu zawsze też należy uwzględnić skręt torbieli jajnika, pęknięcie torbieli jajnika, endometriozę, jak również zapalenie wyrostka robaczkowego. 

W jaki sposób rozpoznaje się ciąże pozamaciczną?

Pierwszym objawem ciąży pozamacicznej jest zwykle zatrzymanie krwawienia miesiączkowego, jednak ponieważ jest to też zazwyczaj pierwszy objaw prawidłowej ciąży wewnątrzmacicznej, dlatego nikt początkowo nie podejrzewa, że ciąża może rozwijać się w nieprawidłowy sposób. Wątpliwości zaczynają się pojawiać, kiedy kobieta zaczyna odczuwać niepokojące bóle brzucha oraz zaczyna plamić lub krwawić z dróg rodnych. Wtedy lekarz ginekologa wykonuje usg jamy brzusznej i narządu rodnego, w którym stwierdza, że w jamie macicy nie można znaleźć zagnieżdżonego jaja płodowego, które znajduje się w innym miejscu ( jajnik, jajowód, szyjka macicy). 

Czasami należy wykonać też oznaczenie hormonu beta-HCG bardzo czułą metodą radioimmunologiczną. Jeśli wynik oznaczany metodą radioimmunologiczną jest dodatni, a nie stwierdza się ciąży wewnątrzmacicznej, wtedy prawie na pewno można myśleć o ciąży ektopowej.

Jak wygląda postępowanie w przypadku stwierdzenia ciąży pozamacicznej? Czy jest szansa, aby kobieta donosiła taką ciąże?

Niestety nie. W przypadku stwierdzenia ciąży pozamacicznej nie jest możliwe, aby kobieta donosiła ją do końca i urodziła dziecko. Zwykle, w przypadku zdiagnozowania przez lekarza ginekologa ciąży ektopowej, kobieta musi zostać poddana zabiegowi operacyjnemu. Jeśli dojdzie do pęknięcia jajowodu lub jajnika na skutek rozwijającego się w nim zarodka, wtedy kobieta wymaga operacji w trybie nagłym. Jeśli natomiast ciąża pozamaciczna jest stwierdzona w wykonywanym przez lekarza usg i nie ma objawów ostrego brzucha albo też wstrząsu, wtedy kobieta poddawana jest zabiegowi operacyjnemu w trybie planowym. Zabieg operacyjny zwykle polega na usunięciu jaja płodowego oraz zmienionego jajowodu (zwykle tylko jego fragmentu) lub jajnika, operacje można wykonać metodą klasyczną (klasyczne "otworzenie brzucha" pacjentki, czyli laparotomia) lub też metodą laparoskopową. W sytuacjach, kiedy ciąża pozamaciczna jest jeszcze bardzo mała i jej wielkość nie przekracza 3 cm średnicy, jak również jeśli u kobiety nie stwierdza się mocno nasilonych objawów klinicznych, a poziom betaHCG w surowicy krwi nie jest wysoki, kobieta może też otrzymać zastrzyki z metotreksatu, który uniemożliwi dalszy rozwój ciąży pozamacicznej. 

Należy pamiętać o tym, że zbyt późno wykryta ciąża ektopowa oraz zbagatelizowanie niepokojących objawów może być groźne dla kobiety. Dochodzi bowiem do wydalenia zarodka, który nie może się prawidłowo rozwijać, a to z kolei  wywołuje krwawienie do jamy brzusznej, które w porę niezdiagnozowane może doprowadzić nawet do śmierci kobiety.

Jakie jest rokowanie w przebiegu ciąży pozamacicznej?

Na szczęście rokowanie w przebiegu ciąży ektopowej jest dobre, bowiem śmiertelność z jej powodu jest naprawdę mała i wynosi poniżej 0,5 % wszystkich pacjentek. Niestety, konsekwencją ciąży pozamacicznej może być zmniejszona płodność pacjentki. 


Podziel się: