Zakaz sprzedaży energetyków osobom niepełnoletnim. Czym są te napoje?

W krajach europejskich spożycie energetyków przez dzieci jest powszechne pomimo wyraźnych ostrzeżeń znajdujących się na etykietach. Tego rodzaju napoje mogą powodować u najmłodszych m.in. bóle głowy, kołatanie serca, wzrost ciśnienia krwi czy kłopoty ze snem. Z tego powodu w Polsce wprowadzono zakaz sprzedaży energetyków niepełnoletnim – od 1 stycznia 2024 roku osoby poniżej 18. roku życia nie kupią już napojów energetyzujących.

1. Dzieci i młodzież nie kupią już energetyków
2. Czym dokładnie jest napój energetyczny? Co zawiera?
3. Dlaczego młodzi ludzie nie mogą spożywać energetyków? Jak wpływają na ich zdrowie?

Dzieci i młodzież nie kupią już energetyków

1 stycznia 2024 roku weszły w życie przepisy (Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 roku o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw, opublikowana 28 sierpnia) zakazujące sprzedaży napojów energetyzujących – nazywanych popularnie energetykami lub energy drinkami – osobom, które nie ukończyły 18. roku życia. Wspomniana ustawa zakazuje również ich sprzedaży na terenie szkół oraz innych jednostek oświatowych, a także w automatach z napojami.

Obowiązujące od stycznia prawo nakłada na producentów i importerów energetyków obowiązek umieszczenia na opakowaniu jednostkowym widocznej, czytelnej etykiety oraz nieusuwalnej informacji o treści „napój energetyzujący” lub „napój energetyczny”. Jeżeli producent nie zastosuje się do wymogów zawartych w nowelizacji, może zostać nałożona na niego kara grzywny w wysokości do 200 000 zł albo kara ograniczenia wolności (bądź obie te kary łącznie). Z kolei sklep lub kierownik lokalu gastronomicznego sprzedającego napoje energetyczne osobom niepełnoletnim, w placówkach oświatowych lub automatach może otrzymać karę grzywny do 2000 zł.

Czym dokładnie jest napój energetyczny? Co zawiera?

Energetyki to gazowane napoje bezalkoholowe mające działanie pobudzające – w krótkim czasie zwiększają koncentrację i sprawność psychofizyczną. Ustawa z dnia 17 sierpnia 2023 roku podkreśla, że za taki produkt uznaje się napój z dodatkiem kofeiny lub tauryny.

Kofeina jest jednym z bioaktywnych składników nasion kawy, naturalnie występuje także w liściach herbaty, owocach guarany oraz w liściach ostrokrzewu paragwajskiego (yerba mate). Działa pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy, blokując działanie neuroprzekaźnika – adenozyny. Adenozyna reguluje m.in. pracę serca i jest neurotransmiterem informacji o zmęczeniu. Działanie psychostymulujące kofeiny zależy od płci, wieku czy masy ciała osoby, która ją spożywa. Specjaliści przyjmują jednak, że bezpieczna dzienna dawka kofeiny dla zdrowych dorosłych osób wynosi 300–400 mg. W przypadku dzieci spożycie kofeiny nie powinno być wyższe niż 2,5 mg na kilogram masy ciała na dobę.

Drugi z najczęstszych składników energetyków – tauryna – jest aminokwasem biogennym, występującym w komórkach ludzkiego organizmu. Choć działanie tauryny nie jest tak silnie pobudzające jak kofeiny, to substancja ta potęguje oddziaływanie kofeiny na organizm. Według zaleceń dzienne spożycie tauryny z diety i suplementacji u dzieci nie powinno przekraczać 100–200 mg.

Ogólnie zalecana dzienna dawka tauryny dla dzieci wygląda następująco:

• niemowlęta (0–6 miesięcy): 25–50 mg,
• dzieci od 7 miesięcy do 4 lat: 50–100 mg,
• dzieci w wieku 5–12 lat: 100–200 mg.

Przyjmuje się, że w jednym energetyku o pojemności 250 ml znajduje się 500–1000 mg tauryny.

Do pozostałych składników energetyków zaliczono:

• inozytol („witamina B8", związek o właściwościach słodzących, jak erytrytol, ksylitol, i sorbitol)
• cukry proste,
• witaminy z grupy B,
• aromaty,
• dwutlenek węgla,
• konserwanty,
• regulatory kwasowości.

Dlaczego młodzi ludzie nie mogą spożywać energetyków? Jak wpływają na ich zdrowie?

Dane opublikowane przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) pokazują, że co piąte dziecko w wieku 6–10 lat spożyło napój energetyczny co najmniej raz w ciągu roku. Ponadto 56% dzieci deklaruje picie minimum 1 szklanki tygodniowo, 24% – 2 szklanek, a 7% – ponad 4 szklanek tygodniowo. U młodzieży wartości te są jeszcze wyższe.

Według badań 19–29% młodych ludzi po spożyciu energetyków odczuwa objawy, takie jak: kołatanie serca, ból głowy, poczucie silnego rozbicia. Ponadto napoje energetyczne mogą powodować:

• nienaturalne pobudzenie,
• wahania nastroju,
• rozdrażnienie, niepokój,
• wzrost ciśnienia tętniczego krwi,
• zaburzenia gospodarki wapniowej (zaburzenia wzrostu kości),
• zaburzenia snu.