Ostropest plamisty — na wątrobę, trawienie i piekną skórę

Olej pozyskiwany z owoców ostropestu plamistego stanowi cenne źródło łatwo wchłanianej przez naskórek witaminy E, a także kwasów tłuszczowych i fitosteroli. Składniki te odżywiają skórę i łagodzą podrażnienia.

Spis treści

Ostropest plamisty – wygląd, pochodzenie, morfologia

Ostropest plamisty Sylibum marianum to roślina lecznicza należąca do rodziny Asteraceae. Naturalnym obszarem jego występowania są rejony Europy Południowej, Afryki Północnej, Azji Środkowo- Zachodniej, Madery oraz Wysp Kanaryjskich skąd roślina uległa rozprzestrzenieniu na inne kontynenty. W Polsce prowadzi się uprawy Sylibum marianum aby uzyskać cenny surowiec farmaceutyczny i kosmetyczny jakim są owoce ostropestu Fructus silybi mariani. Roślina wymaga dobrze nasłonecznionego stanowiska wzrostu oraz żyznej i przepuszczalnej gleby. W formie zdziczałej porasta nieużytki oraz ugory, możemy ją także spotkać w przydomowych ogrodach. Ostropest plamisty często porównywany jest do ostu ze względu na podobieństwo budowy. Roślina posiada palowy system korzeniowy (korzeń główny od którego odchodzą korzenie boczne). Ma prostą, wznoszącą się łodygę która w sprzyjających warunkach klimatycznych osiąga nawet 2 metry wysokości. W górnej części łodygi znajdują się rozgałęzienia. Liście ostropestu są bezogonkowe, w kolorze ciemnozielonym. Charakteryzują się występowaniem marmurkowego wzoru na swojej powierzchni oraz kolczastym brzegiem. Kształt liści określany jest jako szerokoeliptyczny bądź odwrotnie jajowaty. Roślina kwitnie w miesiącach wakacyjnych (lipiec- sierpień). Kwiaty ostropestu plamistego są zebrane w kwiatostany o typie koszyczków. Kwiaty są rurkowate i posiadają purpurowo- różowy kolor. Wielkość koszyczków to około 4- 5 cm. Wokół kwiatostanów umieszczone są kolczaste łuski okrywy. Owocem ostropestu jest owalna i spłaszczona, ciemna, szarobrązowa niełupka zaopatrzona w puch kielichowy w kolorze żółtoszarym (długość owocu to 5- 7 mm). 

Nazwa łacińska Sylibum marianum ma swoje korzenie w legendzie o Matce Boskiej uciekającej przed królem Herodem z małym Jezusem. Według legendy, podczas karmienia piersią mleko Maryi poplamiło przydrożny oset, który zamienił się w ostropest z białym wzorem na swoich liściach. 

Ostropest plamisty – zastosowanie i wskazania

Ostropest plamisty Sylibum marianum to ceniona roślina lecznicza wykorzystywana w farmakologii, dermatologii oraz kosmetyce. Surowcem farmaceutycznym ostropestu są dojrzałe owoce rośliny pozbawione puchu kielichowego- Silybi mariani fructus (inaczej Cardui mariae fructus). W Polsce uprawy ostropestu plamistego rozpoczęły się w latach 70. XX wieku. Ekstrakty z owoców ostropestu znajdują się w wielu produktach dostępnych na rynku farmaceutycznym: lekach, suplementach diety oraz kosmetykach. Produkty lecznicze z Silybi mariani fructus występują w postaci tabletek, drażetek, kapsułek, płynu doustnego oraz kropli. Wskazaniami do ich stosowania są stany rekonwalescencji po toksyczno- metabolicznych uszkodzeniach wątroby, przewlekłe stany zapalne wątroby, marskość wątroby, wspomaganie pracy narządu po przebyciu zatruć ostrych i chorobach wątroby, a także niestrawność objawiająca się odbijaniem i wzdęciami. Pomocniczo niektóre z leków są zarejestrowane jako środki obniżające poziom trójglicerydów i cholesterolu we krwi (prewencja chorób układu krążenia), w zespole jelita drażliwego oraz w niedostatecznym wydzielaniu soku żołądkowego i żółci jako środki ułatwiające trawienie. Na rynku farmaceutycznym istnieje również wiele suplementów diety bazujących na ekstrakcie z Sylibum marianum. Przede wszystkim są to środki poprawiające funkcjonowanie wątroby oraz trawienie. Ostropest stanowi również składnik suplementów diety na prawidłowe funkcjonowanie stawów czy środków dietetycznych wspomagających zdrowie kobiet karmiących piersią (utrzymanie zdrowych kości, zmniejszenie uczucia zmęczenia i znużenia). Ostropest plamisty znajdziemy w składzie licznych kosmetyków m.in. w kremach i emulsjach przeciwstarzeniowych do twarzy, kremach pod oczy, preparatach na zaczerwienienia twarzy, kosmetykach przeciwtrądzikowych, szamponach, odżywkach i maskach do włosów, żelach pod prysznic oraz emulsjach do higieny intymnej, olejkach do ciała, pomadkach ochronnych i balsamach do ust. Substancje czynne Sylibum marianum działają silnie antyoksydacyjnie niwelując wolne rodniki odpowiedzialne za starzenie się skóry, dlatego często stanowią składniki kremów anti- aging. Roślina wykazuje działanie przeciwzapalne oraz przeciwbakteryjne, stąd uzasadniony jest jej dodatek we wszelakich kosmetykach do skóry trądzikowej (kremy, koncentraty przeciwko niedoskonałościom, żele do mycia twarzy). Olej pozyskiwany z owoców ostropestu plamistego stanowi cenne źródło łatwo wchłanianej przez naskórek witaminy E, a także kwasów tłuszczowych i fitosteroli. Składniki te odżywiają skórę i łagodzą podrażnienia. Flawonolignany zawarte w owocach ostropestu plamistego chronią skórę przed szkodliwym wpływem UV i przyspieszają regenerację uszkodzonego naskórka. Producenci dodają więc ostropest do kremów z filtrami UV, podkładów kosmetycznych oraz środków na przebarwienia posłoneczne. W preparatach do włosów wykorzystuje się wzmacniające działanie ostropestu na cebulki włosowe oraz zdolność rośliny do regulacji pracy gruczołów łojowych. Są to więc kosmetyki przydatne w walce z wypadaniem włosów oraz nadmiernym przetłuszczaniem się skóry głowy. Emulsje do higieny intymnej wzbogacone Silybum Marianum Extract nawilżają, koją i chronią błonę śluzową. 

Sylimaryna jest substancją słabo rozpuszczalną w wodzie, stąd skuteczniejsze w terapii ziołowej są wyciągi alkoholowe z ostropestu plamistego. Przykładowe przepisy:

  • nalewka: sproszkowane owoce ostropestu zalewamy alkoholem 40% w proporcji 1:10, a następnie zostawiamy na około 20 dni regularnie wstrząsając; po upływie 3 tygodni całość należy przefiltrować; przyjęte dawkowanie: 3 razy dziennie 15-25 kropli w zaburzeniach trawienia.
  • odwar: 1 łyżeczkę sproszkowanych owoców ostropestu (3-5 g) zalewamy szklanką wody i całość gotujemy około 10 minut; po tym czasie zestawiamy z ognia i pozostawiamy na kwadrans; całość należy przecedzić; przykładowe dawkowanie w przypadku schorzeń wątroby: 3 razy dziennie szklanka odwaru.

Ostropest plamisty – działanie, właściwości, skład

Surowcem farmaceutycznym ostropestu plamistego są dojrzałe owoce pozbawione puchu kielichowego- Silybi mariani fructus. Niełupki ostropestu stanowią bogactwo licznych związków biologicznie czynnych. Do głównych substancji czynnych zaliczamy flawonolignany zwyczajowo nazywane sylimaryną. Należą tu sylibina zwana także flawobiną (1,31–1,78%), izosylibina A i B (0,27–0,39%), sylidianina (0,69–0,99%), sylikrystyna oraz taksyfolina (0,26–0,36%). Pozostałe składniki owoców to fitosterole (kampesterol, beta-sitosterol, lanosterol, stigmasterol), flawony (apigenina, luteolina, chrysoeriol, eriodykcjol), flawonole (kemferol, kwercetyna), flawanony (toksyfolina), glikozydy fenolowe, witaminy (E, F, C,K), garbniki, substancje śluzowe, kwasy organiczne oraz związki mineralne.

Flawonolignany zawarte w Silybi mariani fructus wykazują działanie hepatoprotekcyjne. Chronią komórki wątrobowe przed działaniem substancji uszkadzających (toksycznych) oraz wspomagają regenerację już uszkodzonego narządu. Wynika to z ich aktywności przeciwutleniającej, przeciwzapalnej i przeciwwirusowej. Sylimaryna ma zdolność hamowania wnikania ksenobiotyków i substancji toksycznych do komórek wątrobowych poprzez wzmocnienie struktury błony komórkowej hepatocytów (m.in. etanolu, paracetamolu, mikotoksyn np. toksyny ze sromotnika i α-amanityny z zielonych części Amanita phalloides, chloroformu, eteru, czterochlorku węgla). Spowalnia także procesy włóknienia komórek narządu poprzez zmniejszenie odkładania kolagenu (także w obrębie nerek i mięśnia sercowego). Sylimaryna niweluje wolne rodniki tlenowe oraz hamuje procesy utleniania fosfolipidów komórek wątrobowych przez wpływ na poziom glutationu wewnątrzkomórkowego. Działanie przeciwzapalne sylimaryny wynika z blokowania enzymu lipooksygenazy, a także hamującego wpływu na procesy tworzenia się prostaglandyn i prozapalnych leukotrienów. Flawonolignany usprawniają procesy trawienne poprzez pobudzenie procesu syntezy i uwalniania żółci (właściwości żółciotwórcze i żółciopędne) oraz regulacji pasażu jelitowego (duże dawki sylimaryny mogą powodować biegunki). Zapobiegają także tworzeniu się złogów i kamieni żółciowych. Wykazano skuteczność przeciwwirusową sylimaryny wobec wirusa zapalenia wątroby typu C (HCV). Sylimaryna pobudza syntezę protein rybosomalnych hepatocytów poprzez stymulujący wpływ na jąderkową polimerazę A. Powoduje to zwiększenie zdolności regeneracyjnych komórek wątrobowych.

Flawonolignany zawarte w ostropeście plamistym hamują reakcje zapalne i mogą być wykorzystane zarówno w terapii zewnętrznej (choroby skóry, stany zapalne jamy ustnej, choroby przyzębia, rany i oparzenia), jak i wewnętrznie w celu poprawy funkcjonowania stawów. 

Badania z wykorzystaniem zwierząt laboratoryjnych wykazały, że ekstrakt z owoców ostropestu plamistego ma działanie immunomodelujące. Roślina powodowała wzrost odporności gryzoni, która wynikała ze zwiększenia liczby limfocytów grasicozależnych T oraz interleukin przy jednoczesnym spadku liczby wszystkich typów immunoglobulin.

Obecnie wiele przeprowadzanych badań koncentruje się na właściwościach przeciwnowotworowych flawonolignanów ostropestu plamistego. Jak udowodniono, sylimaryna blokuje procesy angiogenezy czyli tworzenia się naczyń krwionośnych w przypadku rozwoju zmiany nowotworowej, działa antyproliferacyjne w stosunku do linii komórkowej raka jelita grubego, zwiększa siłę działania niektórych chemioterapeutyków (m.in. doksorubicyny, cisplatyny i karboplatyny), indukuje apoptozę komórek nowotworowych raka jamy ustnej oraz nowotworu prostaty. 

Sylimaryna zawarta w Silybi mariani fructus wykazuje działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Siła działania przeciwko drobnoustrojom jest zależna od stężenia ekstraktów z  owoców ostropestu plamistego. Wykazano skuteczność flawonolignanów wobec bakterii gram- dodatnich i gram- ujemnych oraz metycylinoopornych szczepów gronkowca złocistego Staphylococcus aureus. Do bakterii wobec których ekstrakty z ostropestu okazały się być skuteczne należą m.in. Bacillus subtilis, Bacillus cereus, Escherichia coli, Enterococcus faecalis oraz Pseudomonas aeruginosa. Udokumentowano działanie przeciwgrzybiczne sylimaryny wobec grzybów pleśniowych (rodzaj Aspergillus i Penicillium) oraz drożdżoidalnych (Geotericum candidum).

Nowe aspekty wykorzystania ostropestu plamistego obejmują jego działanie nefroochronne, neuroprotekcyjne, przeciwcukrzycowe i przeciwastmatyczne rośliny. Sylimaryna podawana podczas chemioterapii ograniczała uszkodzenia komórek nerkowych oraz zmniejszała już powstałe uszkodzenia struktur nefronów (badania przedkliniczne). Jej właściwości ochronne zauważono także podczas radioterapii tego narządu. Badania kliniczne wykazały zdolność sylimaryny do zmniejszania insulinooporności tkankowej, zapobiegania neuropatii i retinopatii. Trwają badania nad wykorzystaniem substancji czynnych Silybi mariani fructus w terapii choroby Alzheimera i stwardnienia rozsianego.

Olej pozyskiwany z owoców ostropestu plamistego jest szeroko wykorzystywany w dermatologii oraz kosmetyce. Jego właściwości wynikają z obecności w oleju takich substancji jak naturalna, dobrze wchłaniana przez naskórek witamina E, fitosteroli roślinnych oraz kwasów tłuszczowych (42– 54% kwasu linolowego oraz 21–36% kwasu oleinowego). Sylimaryna reguluje proces rogowacenia gruczołów łojowych co może być wykorzystane w leczeniu łuszczycy i innych chorób skórnych. 

Ostropest plamisty – stosowanie i dawkowanie

Dawkowanie produktów leczniczych zawierających ekstrakt z owoców ostropestu plamistego:

  • Sylimarol- tradycyjny produkt leczniczy zawierający wyciąg suchy z łusek ostropestu (Silybi mariani fructus extractum siccum) w ilości 50 mg (Sylimarol 35), 100 mg (Sylimarol 70) bądź 214,3 mg (Sylimarol Vita 150); wskazaniami do jego stosowania są stany rekonwalescencji po toksyczno- metabolicznych uszkodzeniach wątroby spowodowanych m.in. czynnikami toksycznymi (np. alkohol, środki ochrony roślin) oraz niestrawność; jako lek wspomagający po przebytych ciężkich zatruciach organu bądź innych schorzeniach wątroby; zalecana jest terapia trwająca od 2- 4 tygodni do 6 miesięcy; zakres dawek powinien mieścić się w przedziale dziennym od 200 do 400 mg sylimaryny; tabletki przyjmuje się 3 razy dziennie, w regularnych odstępach czasowych; długość kuracji i dawkowanie powinno być skonsultowane z lekarzem prowadzącym; lek nie jest wskazany dla dzieci, kobiet ciężarnych i matek karmiących ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa.
  • Sylicynar- połączenie wyciągu suchego z łuski ostropestu (Silybi mariani fructus extractum siccum) w ilości 28,6 mg oraz wyciągu suchego z karczocha; lek doustny w postaci tabletek którego skuteczność opiera się na długim okresie stosowania i doświadczeniu; tabletki przyjmuje się 3 razy dziennie w określonych wskazaniach tj. stany po toksyczno- metabolicznych uszkodzeniach wątroby, zaburzenia czynności wątroby i podwyższone stężenie lipidów w surowicy krwi; przeciwwskazaniem dla leku jest niedrożność dróg żółciowych;  lek nie jest wskazany dla dzieci, kobiet ciężarnych i matek karmiących ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa.
  • Legalon 140- kapsułki zawierające wyciąg suchy z łuski ostropestu w ilości  173- 186,7 mg (Silybi mariani fructus extractum siccum); lek ordynowany jest w przypadku uszkodzenia wątroby na skutek działania substancji toksycznych, w przypadku marskości wątroby oraz przewlekłych schorzeniach zapalnych narządu; czas trwania terapii ustala lekarz; kapsułki przyjmuje się zwyczajowo 3 razy na dobę, a następnie dawki są zmniejszane do dawek podtrzymujących; lek nie jest wskazany dla dzieci, kobiet ciężarnych i matek karmiących ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa.
  • Lagosa- tabletki drażowane zawierające suchy ekstrakt z owoców ostropestu plamistego w ilości 240 mg (Silybi mariani fructus extractum siccum); wskazania do stosowania leku to przewlekłe stany zapalne wątroby oraz uszkodzenia narządu po działaniu substancji toksycznych; dawkowanie to jedna tabletka drażowana dwa razy w ciągu doby; lek nie jest wskazany dla dzieci, kobiet ciężarnych i matek karmiących ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa.

Ważne jest aby podczas terapii preparatami zawierającymi ostropest plamisty unikać stosowania substancji obciążających wątrobę (np. picia alkoholu).

Na rynku dostępne są także ziołowe płyny doustne oraz krople usprawniające trawienie, które w swoim składzie zawierają wyciągi z owoców ostropestu. Stosuje się je doraźnie, podczas posiłku lub bezpośrednio po nim, często rozcieńczając lek w niewielkiej ilości wody. Ze względu na obecność alkoholu nie są one wskazane dla dzieci poniżej 6- 7 roku życia. Jeżeli w trakcie stosowania preparatów z ostropestem pojawia się objawy polekowego uszkodzenia wątroby (zażółcenie skóry, zażółcenie białek oczu, ciemny mocz, odbarwiony stolec, ból w nadbrzuszu) kuracja musi zostać przerwana i konieczny jest natychmiastowy kontakt z lekarzem.

Ostropest plamisty – interakcje z lekami i ziołami

Flawonolignany zawarte w owocach ostropestu plamistego wzmacniają działanie niektórych chemioterapeutyków stosowanych w terapii antynowotworowej. Udowodniono ten fakt łącząc podawanie doksorubicyny, cisplatyny i karboplatyny z ekstraktem z Silybi mariani fructus. Ponad to w przeprowadzonych badaniach wykazano, że połączenie sylimaryny i kurkuminy pochodzącej z ostryżu długiego silniej hamowało komórki nowotworowe niż każdy z tych składników podawany osobno (synergizm działania). 

Ostropest plamisty – skutki uboczne, przedawkowanie

Najczęściej opisywane działania niepożądane leków zawierających ekstrakty z owoców ostropestu plamistego to łagodne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (nudności, biegunka) oraz reakcje alergiczne (wysypki skórne, duszności). W literaturze opisano przypadki polekowego uszkodzenia wątroby w przypadku kuracji preparatami zawierającymi Silybi mariani fructus. Objawami uszkodzenia narządu jest zażółcenie skóry i białek ocznych, ciemne zabarwienie moczu, odbarwienie mas kałowych, bóle brzucha. Nie znane są objawy przedawkowania leków z ostropestem plamistym.

Leki zawierające ostropest plamisty

Suplementy i wyroby medyczne zawierające ostropest plamisty

Kosmetyki zawierające ostropest plamisty

Działanie

  • przeciwbakteryjne
  • przeciwcukrzycowe (hipoglikemizujące; zmniejsza stężenie glukozy we krwi)
  • przeciwgrzybicze
  • przeciwutleniające (antyoksydacyjne)
  • przeciwwirusowe
  • przeciwzapalne
  • przyspiesza wątrobowe procesy odtruwania
  • hepatoprotekcyjne
  • przeciwnowotworowe
  • nefroochronne

Postacie i formy

  • napar
  • odwar
  • nalewka
  • sok
  • krople
  • tabletka
  • kapsułka
  • wyciąg olejowy
  • krem
  • płyn doustny
  • szampony i odżywki do włosów
  • żel na skórę
  • sól
  • nasiona

Substancje aktywne

  • witamina F
  • fitosterole
  • kemferol
  • kwercetyna
  • garbniki
  • luteolina
  • apigenina
  • kampesterol
  • substancje śluzowe
  • składniki mineralne
  • glikozydy fenolowe
  • flawony
  • flawanony
  • witamina E
  • olejki lotne
  • stigmasterol
  • chrysoeriol
  • eriodykcjol
  • toksyfolina
  • beta-sitosterol
  • sylibina
  • izosylibina
  • sylikrystyna
  • sylidianina
  • sylimaryna
  • lanosterol
  • flawonolignany

Surowiec

  • owoc
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij