Encyklopedia leków

Karbamazepina, Carbamazepine, Carbamazepinum - zastosowanie, działanie, opis

Podstawowe informacje o karbamazepinie

Rok wprowadzenia na rynek
1968
Substancje aktywne
karbamazepina
Działanie karbamazepiny
przeciwmaniakalnie, przeciwneuralgiczne (leczenie nerwobólu), przeciwpadaczkowe, wspomaga leczenie przewlekłego bólu
Postacie karbamazepiny
minitabletki o przedłużonym uwalnianiu, tabletki, zawiesina doustna
Układy narządowe
układ nerwowy i narządy zmysłów
Specjalności medyczne
Neurologia, Neurologia dziecięca, Psychiatria, Psychiatria dzieci i młodzieży
Rys historyczny karbamazepiny

Karbamazepina została zsyntetyzowana w 1953 roku przez Waltera Schindlera. Dekadę później, w Szwajcarii, cząsteczka została wprowadzona pod nazwą handlową Tegretol. W 1968 koncern Novartis otrzymał zgodę od FDA na wprowadzenie leku na rynek amerykański.

Wzór sumaryczny karbamazepiny

C15H12N2O

Spis treści

Wybrane produkty lecznicze dopuszczone do obrotu w RP zawierające karbamazepinę

Wskazania do stosowania karbamazepiny

Karbamazepina jest substancją przeciwpadaczkową blokującą kanały sodowe.

Lek stosowany jest w terapii padaczki przebiegającej z napadami prostymi lub złożonymi oraz z napadami uogólnionymi kloniczno-tonicznymi bądź postaci mieszanej. Substancja nie jest skuteczna w leczeniu napadów petit mal (przebiegających z utratą świadomości) oraz w napadach mioklonicznych.

Karbamazepina wykorzystywana jest  w leczeniu bólu, w przebiegu neuropatii cukrzycowej czy neuralgii nerwu trójdzielnego pochodzenia idiopatycznego lub spowodowanego przez stwardnienie rozsiane. Substancja znalazła także zastosowanie w łagodzeniu objawów alkoholowego zespołu abstynencyjnego. Cząsteczkę stosuje się również w manii choroby afektywnej dwubiegunowej oraz w celu zapobiegania jej nawrotom.

Dawkowanie karbamazepiny

Karbamazepinę stosuje się niezależnie od posiłku. Dawkę leku zwiększa się stopniowo do uzyskania optymalnego efektu klinicznego, w przypadku terapii padaczki substancji nie należy nagle przerywać leczenia (dawki zmniejsza się stopniowo).

Stosowane dawki karbamazepiny zależą od jednostki chorobowej, wieku chorego oraz ogólnego stanu chorego.

Zwykle stosowane dawki dobowe dorośli: od 200 mg do 1200 mg. Stosowane dawki nie powinny przekraczać 2000 mg. U młodzieży od 12 do 15 roku życia maksymalna dawka dobowa wynosi 1000 mg, a dla osób poniżej 15 lat wartość dawki dobowej jest równa 1200 mg.

Zwykle stosowane dawki dobowe u dzieci poniżej 6 roku życia: od 10 mg/ kg m.c. do 35 mg/kg m.c.

Przeciwskazania do stosowania karbamazepiny

Przeciwwskazaniem do terapii karbamazepiną jest nadwrażliwość na  substancję oraz na trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne.

Leku nie należy stosować również w przypadku występowania:

  • bloku przedsionkowo-komorowego;
  • zaburzeń czynności szpiku kostnego;
  • porfirii wątrobowej.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania karbamazepiny

Przed rozpoczęciem leczenia pacjentów należy dokładnie przebadać pod kątem występowania chorób wątroby, nerek oraz serca czy też zaburzeń hematologicznych. Podczas samej terapii osoby stosujące karbamazepinę powinny być pod ścisłą kontrolą lekarską. W przypadku pojawienia się bólu gardła, owrzodenia jamy ustnej, gorączki siniaczenia oraz wybroczyn należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Lek może wpływać toksycznie na układ krwiotwórczy, podczas stosowania substancji istnieje ryzyko pojawienia się agranulocytozy oraz anemii aplastycznej, a także innych mniej groźnych zaburzeń w prowadzących do zmiany ilości czynników morfotycznych krwi (małopłytkowość leukopenia, leukocytoza). Przed rozpoczęciem leczenia należy wykonać morfologię krwi wraz z oznaczeniem żelaza oraz retikulocytów, aby oszacować ryzyko wystąpienia zaburzeń hematologicznych. W razie wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu krwionośnego należy zgłosić się do lekarza oraz dokładnie monitorować wartości parametrów morfotycznych krwi.

Karbamazepina może uszkadzać wątrobę, przed rozpoczęciem leczenia powinno się przeprowadzić badania oceniające czynność tego narządu. Jeśli podczas terapii pojawią się objawy toksycznego działania na wątrobę, leczenie należy przerwać.

Zaleca się oznaczenie mocznika we krwi oraz przeprowadzenie pełnego badania moczu i czynności nerek przed wdrożeniem leczenia karbamazepiną, gdyż lek może toksycznie wpływać na nerki.

Podczas terapii lekiem istnieje ryzyko pojawienia się ciężkich reakcji nadwrażliwości, które dotyczą nie tylko powłok skórnych, ale mogą być także wielonarządowe. W przypadku wystąpienia ciężkich reakcji nadwrażliwości leczenie powinno być natychmiast przerwane. Należy również poinformować pacjentów u których wystąpiła nadwrażliwość na lek, że istnieje około 30% prawdopodobieństwo pojawienia się tej reakcji podczas terapii okskarbamazepinę oraz, że możliwe jest pojawienie się nadwrażliwości krzyżowej pomiędzy karbamazepiną, a fenytoiną.

Substancja może powodować ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona, zespół DRESS, martwica toksyczno-rozpływna nasórka czy wysypka plamisto-grudkowa, powyższe działania niepożądane stanowią zagrożenie dla życia i wymagają hospitalizacji. Uważa się że występowanie allelu HLA-A*3101 ma związek z występowaniem ciężkich reakcji dermatologicznych w czasie leczenia karbamazepiną. Dlatego przed rozpoczęciem terapii zaleca się przeprowadzenie badań na obecność tego allelu, w populacjach w których występuje on częściej (Japończycy, rdzenni mieszkańcy obu Ameryk, rasa kaukaska). Jeśli wyniki na obecność allelu okażą się pozytywne, nie zaleca się leczenia karbamazepiną, chyba że nie istnieje bezpieczniejsza alternatywa. Dodatkowo obecność allelu HLA-B*1502 częściej spotykana w populacji azjatyckiej również sprzyja wystąpieniu reakcji Stevensa-Johnsona oraz martwicy toksyczno-rozpływnej naskórka, w przypadku nosicieli tego allelu, także należy unikać terapii karbamazepiną. 

W trakcie leczenia mogą pojawić się również inne mniej nasilone zmiany skórne, które nie stanowią zagrożenia dla zdrowia i życia pacjentów, najczęściej zanikają samoistnie w kilka dni lub tygodni po rozpoczęciu terapii karbamazepiną. Jeśli jednak zmiany te zaczną się nasilać zaleca się kontakt z lekarzem w celu oceny ryzyka rozwinięcia się dermatologicznych reakcji nadwrażliwości.

Stosowanie leku u osób cierpiących na napady padaczkowe przebiegających ze stanami nieświadomości, gdyż karbamazepina może zaostrzać przebieg powyższych rodzajów objawów padaczkowych.

Nagłe zakończenie leczenia substancją może skutkować wystąpieniem napadów padaczkowych, lek należy odstawiać stopniowo, w przypadku zmiany terapii u pacjentów z padaczką odstawianie karbamazepiny powinno odbywać się „pod osłoną" innego leku przeciwpadaczkowego.

W niektórych przypadkach, (ciąża, karmienie piersią, wielolekowa terapia padaczki, zaostrzenie napadów padaczki) zaleca się przeprowadzanie oznaczeń stężenia substancji w osoczu, aby ocenić czy karbamazepina jest odpowiednio stosowana.

Stosowanie leku może przyczynić się do pojawienia się myśli i zachowań samobójczych, Ryzyko wystąpienia tych objawów jest niewielkie, jednakże należy obserwować pacjentów pod kątem wystąpienia oznak powyższych działań karbamazepiny. W razie pojawienia się tego typu objawów zaleca się jak najszybszy kontakt z lekarzem.

Podczas terapii karbamazepiną, zwłaszcza u osób starszych może dojść do uaktywnienia się psychozy. Ta grupa wiekowa, ze względu na częstą polifarmakoterapię jest narażona na występowanie farmakokinetycznych interakcji lekowych. Lek jest silnym induktorem enzymów wątrobowych i może zmniejszać skuteczność leczenia wielu grup substancji. Karbamazepina wpływa na aktywność pozostałych leków przeciwpadaczkowych, co jest również bardzo istotne w doborze odpowiedniego leczenia dla osób cierpiących na padaczkę.

Substancja zmniejsza tolerancję na alkohol, co jest pomocne w terapii alkoholowego zespołu abstynencyjnego.

Karbamazepina wykazuje działanie cholinolityczne, należy zatem stosować ją ostrożnie u pacjentów chorujących na jaskrę.

Karbamazepia, ze względu na indukcję enzymatyczną może obniżać skuteczność antykoncepcji hormonalnej zawierającej progesteron lub estrogeny. W związku z powyższym działaniem oraz możliwością szkodliwego wpływu substancji na płód pacjentki w wieku rozrodczym powinny stosować dodatkową formę antykoncepcji mechanicznej.

Przeciwwskazania karbamazepiny do łączenia z innymi substancjami czynnymi

Karmamazepiny nie należy stosować w trakcie jednoczesnej terapii inhibitorami monoaminooksydazy oraz przez 14 dni od zakończenia terapii tymi lekami.

Interakcje karbamazepiny z innymi substancjami czynnymi

Wzrost toksycznego działania na wątrobę.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Izoniazyd (Isoniazid) substancje stosowane w leczeniu gruźlicy
Wzrost toksyczności karbamazepiny.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Lewetiracetam (Lewetyracetam) (Levetiracetame) leki przeciwpadaczkowe - blokery kanałów wapniowych
Możliwość wystąpienia hiponatremii,
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Chlorotalidon (Chlorthalidone) leki moczopędne, diuretyk - tiazydy i tiazydopodobne
Furosemid (Furosemide) leki moczopędne, diuretyk - pętlowe
Hydrochlorotiazyd (Hydrochlorothiazide) leki moczopędne, diuretyk - tiazydy i tiazydopodobne
Indapamid (Indapamide) sulfonamidy
Klopamid (Clopamide) leki moczopędne, diuretyk - tiazydy i tiazydopodobne
Torasemid (Torasemide) leki moczopędne, diuretyk - pętlowe
Obniżenie skuteczności działania środków zwiotczających mięśnie.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Cisatrakurium (Cisatracurium) leki zwiotczające mięśnie o działaniu obwodowym - inne
Pankuronium (Pancuronium) leki zwiotczające mięśnie o działaniu obwodowym - czwartorzędowe aminy
Pipekuronium (Pipecuronium) leki zwiotczające mięśnie o działaniu obwodowym - czwartorzędowe aminy
Rokuronium (Rocuronium, rocuronium bromide) leki zwiotczające mięśnie o działaniu obwodowym - czwartorzędowe aminy
Wekuronium (Vecuronium) leki zwiotczające mięśnie o działaniu obwodowym - czwartorzędowe aminy
Nasilenie neurologicznych działań niepożądanych.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Amisulpryd (Amisulpride) neuroleptyki atypowe
Arypiprazol (Aripiprazol) (Aripiprazole) neuroleptyki atypowe
Chlorpromazyna (Chlorpromazine) neuroleptyki klasyczne - pochodne fenotiazyny
Chlorprotiksen (Chlorprothixene) neuroleptyki klasyczne - pochodne tioksantenu
Flupentiksol (Flupentixol) neuroleptyki klasyczne - pochodne tioksantenu
Klozapina (Clozapine) neuroleptyki atypowe
Kwetiapina (Quetiapine) neuroleptyki atypowe
Lewomepromazyna (Levomepromazine) neuroleptyki klasyczne - pochodne fenotiazyny
Metoklopramid (Metoclopramide) prokinetyki o zróżnicowanym mechanizmie działania
Olanzapina (Olanzapine) neuroleptyki atypowe
Sertindol (Sertindole) neuroleptyki atypowe
Tiapryd (Tiapride) neuroleptyki atypowe
Węglan litu (Lithium carbonate) neuroleptyki atypowe
Zuklopentyksol (Zuclopenthixol) neuroleptyki klasyczne - pochodne tioksantenu
Zyprazydon (Ziprasidone) neuroleptyki atypowe
Haloperidol (Haloperidol) neuroleptyki klasyczne - pochodne butyrofenonu
Nasilenie działania karbamazepiny, wzrost ryzyka pojawienia się działań niepożądanych.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Azytromycyna (Azithromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Ciprofloksacyna (Ciprofloxacin) fluorochinolony
Danazol (Danazol) testosteron i pochodne
Diltiazem (Diltiazem) leki blokujące kanały wapniowe - działające na mięsień sercowy
Erytromycyna (Erythromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Flukonazol (Fluconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Fluoksetyna (Fluoxetine) SSRI - selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny
Fluwoksamina (Fluvoxamine) SSRI - selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny
Ibuprofen (Ibuprofen) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
Indynawir (Indinavir) inhibitory proteazy HIV
Itrakonazol (Itraconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Izawukonazol (Isavuconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Izokonazol (Isoconazole) przeciwgrzybicze pochodne imidazolu
Ketokonazol (Ketoconazole) przeciwgrzybicze pochodne imidazolu
Klarytromycyna (Clarithromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Loratadyna (Loratadine) antagoniści receptorów histaminowych H1 bez działania ośrodkowego
Witamina B3 (Nikotynamid, amid kwasu nikotynowego, niacyna, witamina PP) (Nicotinamide) witaminy z grupy B
Omeprazol (Omeprazole) IPP - inhibitory pompy protonowej
Paroksetyna (Paroxetine) SSRI - selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny
Roksytromycyna (Roxithromycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Rytonawir (Ritonavir) inhibitory proteazy HIV
Sakwinawir (Saquinavir) przeciwwirusowe nukleozydy i nukleotydy
Spiramycyna (Spiramycin) antybiotyki makrolidowe - makrolidy
Styrypentol (Stiripentol) inne leki przeciwpadaczkowe
Tiklopidyna (Ticlopidine) leki przeciwzakrzepowe - inhibitory agregacji płytek
Trazodon (Trazodone) SARI - selektyne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, dodatkowo blokujące receptor dla serotoniny
Werapamil (Verapamil) leki blokujące kanały wapniowe - działające na mięsień sercowy
Worykonazol (Voriconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Wigabatryna (Vigabatrin) leki przeciwpadaczkowe - analogi GABA
Obniżenie skuteczności leczenia karbamazepiną.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Cisplatyna (Cisplatin) inne leki przeciwnowotworowe
Doksorubicyna (Doxorubicin) antybiotyki cytostatyczne
Fenobarbital (Luminal) (Phenobarbital) inne leki przeciwpadaczkowe
Fenytoina (Phenytoin) leki przeciwpadaczkowe - blokujące kanały sodowe i stabilizujące błony neuronów
Izotretynoina (Izotretinoina) (Isotretinoin) retinoidy i pochodne
Klonazepam (Clonazepam) leki przeciwpadaczkowe - analogi GABA
Okskarbazepina (Oxcarbazepine) leki przeciwpadaczkowe - blokujące kanały sodowe i stabilizujące błony neuronów
Prymidon (Primidone) barbiturany i pochodne
Ryfampicyna (Rifampicin (rifampin)) antybiotyki - INNE
Teofilina (Theophylline) metyloksantyny - blokery adenozyny i fosfodiesterazy
Obniżenie skuteczności antykoncepcji hormonalnej.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Cyproteron (Cyproterone acetate) inne leki hormonalne
Dezogestrel (Desogestrel) progestageny
Dienogest (Dienogest) progestageny
Dydrogesteron (Dydrogesterone) progesteron i gestageny
Estriol (Estriol) estrogeny naturalne i syntetyczne
Etynyloestradiol (Ethinylestradiol) estrogeny naturalne i syntetyczne
Medroksyprogesteron (Medroxyprogesterone) progestageny
Noretysteron (Norethisterone) progestageny
Progesteron (Progesterone) progesteron i gestageny
Osłabienie działania leków podczas jednoczesnego stosowania karbamazepiny.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Acenokumarol (Acenocoumarol) leki przeciwzakrzepowe - antagoniści witaminy K
Alprazolam (Alprazolam) BZD - benzodiazepiny
Amitryptylina (Amitriptyline) TLPD - trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Amlodypina (Amlodipine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Aprepitant (Aprepitant) antagoniści receptorów neurokiniowych 1 - NK1
Arypiprazol (Aripiprazol) (Aripiprazole) neuroleptyki atypowe
Buprenorfina (Buprenorphine) substancje o działaniu agonistyczno-antagonistycznym na receptory opioidowe
Bupropion (Bupropion) NDRI - inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy
Citalopram (Citalopram) SSRI - selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny
Cyklofosfamid (Cyclophosphamide) cytostatyki alkilujące
Cyklosporyna (Cyclosporine) inhibitory kalcyneuryny
Digoksyna (Digoxin) glikozydy nasercowe
Doksycyklina (Doxycycline) antybiotyki tetracyklinowe - tetracykliny
Etosuksymid (Ethosuximide) leki przeciwpadaczkowe - blokery kanałów wapniowych
Ewerolimus (Everolimus) inhibitory kinazy białkowej
Felodypina (Felodipine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Imatynib (Imatinib) inhibitory kinazy białkowej
Indynawir (Indinavir) inhibitory proteazy HIV
Isradypina (Isradypine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Itrakonazol (Itraconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
Klobazam (Clobazam) BZD - benzodiazepiny
Klomipramina (Clomipramine) TLPD - trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Klonazepam (Clonazepam) leki przeciwpadaczkowe - analogi GABA
Klozapina (Clozapine) neuroleptyki atypowe
Kwas walproinowy (Valproic acid) inne leki przeciwpadaczkowe
Kwetiapina (Quetiapine) neuroleptyki atypowe
Lacydypina (Lacidipine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Lamotrygina (Lamotrigine) leki przeciwpadaczkowe - blokujące kanały sodowe i stabilizujące błony neuronów
Lapatynib (Lapatinib) inne leki przeciwnowotworowe
Lerkanidypina (Lercanidipine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Lewotyroksyna (Levothyroxine (sodium)) hormony tarczycy
Metadon (Methadone) agoniści receptora opioidowego
Midazolam (Midazolam) BZD - benzodiazepiny
Nimodypina (Nimodipine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Nitrendypina (Nitrendipine) leki blokujące kanały wapniowe - działające na naczynia krwionośne
Okskarbazepina (Oxcarbazepine) leki przeciwpadaczkowe - blokujące kanały sodowe i stabilizujące błony neuronów
Olanzapina (Olanzapine) neuroleptyki atypowe
Paracetamol (Paracetamol (acetaminophen)) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
Prymidon (Primidone) barbiturany i pochodne
Rysperydon (Risperidone) neuroleptyki atypowe
Rytonawir (Ritonavir) inhibitory proteazy HIV
Sakwinawir (Saquinavir) przeciwwirusowe nukleozydy i nukleotydy
Syrolimus (Sirolimus) selektywne leki immunosupresyjne
Tadalafil (Tadalafil) inhibitory fosfodieasterazy V - PDE5
Takrolimus (Tacrolimus) inhibitory kalcyneuryny
Temsyrolimus (Temsirolimus) inne leki przeciwnowotworowe
Teofilina (Theophylline) metyloksantyny - blokery adenozyny i fosfodiesterazy
Tiagabina (Tiagabine) inne leki przeciwpadaczkowe
Topiramat (Topiramate) inne leki przeciwpadaczkowe
Tramadol agoniści receptora opioidowego
Trazodon (Trazodone) SARI - selektyne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, dodatkowo blokujące receptor dla serotoniny
Warfaryna (Warfarin) leki przeciwzakrzepowe - antagoniści witaminy K
Zonisamid (Zonisamide) inne leki przeciwpadaczkowe
Zyprazydon (Ziprasidone) neuroleptyki atypowe
Albendazol (Albendazole) substancje przeciwpasożytnicze do użytku ogólnego
Haloperidol (Haloperidol) neuroleptyki klasyczne - pochodne butyrofenonu
Wahania stężeń fenytoiny w osoczu podczas nasilenie bądź osłabienie działania.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Fenytoina (Phenytoin) leki przeciwpadaczkowe - blokujące kanały sodowe i stabilizujące błony neuronów

Interakcje karbamazepiny z pożywieniem

Sok z limonki oraz sok grejpfrutowy hamują metabolizm karbamazepiny przez inhibicję izoformy CYP3A4 cytochromu p-450. Działanie to zwiększa ryzyko pojawienia się działań niepożądanych leku takich jak zawroty głowy czy obrzęki. Podczas terapii należy unikać bądź zrezygnować ze spożycia soku grejpfrutowego oraz limonkowego.

Interakcje karbamazepiny z alkoholem

Alkohol spożywany podczas terapii karbamazepiną może nasilać działanie sedatywne leku, zwiększając ryzyko pojawienia się senności czy zawrotów głowy.

U osób nadużywających alkoholu (będących również w stanie abstynencji), metabolizm karbamazepiny może być przyśpieszony. W tej grupie pacjentów lek może być mniej skuteczny co wiąże się z ryzykiem wystąpienia drgawek.

Wpływ karbamazepiny na prowadzenie pojazdów

Podczas terapii karbamazepiną mogą wystąpić zaburzenia psychomotoryczne, senność czy zawroty głowy szczególnie w początkowej fazie leczenia. Istnieje możliwość negatywnego wpływu leku na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Inne rodzaje interakcji

Jednoczesne stosowanie preparatów z zielem dziurawca, który indukuje enzymy wątrobowe, zwiększa szybkość metabolizmu karbamazepiny i może obniżyć skuteczność terapii lekiem.

Karbamazepina może zaniżać wartości wyników dotyczących czynności tarczycy oraz wpływać na wyniki testów ciążowych.

Wpływ karbamazepiny na ciążę

Dzieci kobiet chorujących na padaczkę są obarczone zwiększonym ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych (efekt ten obserwowany jest także kiedy kobiety te nie przyjmują leków przeciwpadaczkowych). 

Karbamazepina przenika przez łożysko i gromadzi się w narządach płodu. Przyjmowanie leku podczas ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem poronienia (szczególnie w I trymestrze ciąży) oraz występowaniem malformacji u płodu obejmujących rozszczep kręgosłupa, wady twarzoczaszki oraz zaburzenia układu sercowo-naczyniowego. Uważa się, że ryzyko negatywnego wpływu leku na płód zwiększa się, gdy karbamazepina łączona jest z innymi lekami przeciwpadaczkowymi. U noworodków natomiast obserwowano objawy świadczące o pojawieniu się zespołu odstawiennego. Symptomy te obejmowały wystąpienie napadów padaczkowych, zmniejszony pobór pokarmu, nudności i wymioty oraz depresję oddechową.

Kobiety w wieku rozrodczym powinny zostać poinformowane o negatywnym wpływie karbamazepiny na płód. Natomiast kobiety ciężarne stosujące lek, należy leczyć najmniejszą skuteczną dawką substancji oraz zalecić stosowanie odpowiednich ilości kwasu foliowego, które zmniejszą ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej. Przed porodem, przyszłym matkom, zaleca się stosowanie witaminy K1, związek ten powinien być również podawany ich potomstwu zaraz po urodzeniu.

Wpływ karbamazepiny na laktację

Karbamazepina przenika do mleka matki. Lek uważa się za dozwolony do stosowania podczas karmienia piersią, natomiast dziecko powinno być wnikliwie obserwowane pod kątem pojawienia się działań niepożądanych karbamazepiny (wysypki, nadmiernej senności). Dotychczas zaraportowano dwa przypadki uszkodzeń wątroby dzieci matek karmiących piersią podczas terapii substancją, jednakże kobiety te przyjmowały lek również w trakcie ciąży.

Decyzję o stosowaniu karbamazepiny podczas laktacji podejmuje lekarz.

Wpływ karbamazepiny na płodność

Podczas terapii karbamazepiną mogą wystąpić zaburzenia seksualne w tym impotencja. Ponadto istnieje możliwość zaburzenia spermatogenezy u mężczyzn. Działania te występują bardzo rzadko, jednakże wywierają negatywny wpływ na płodność.

Skutki uboczne (podanie doustne)

zawroty głowy
Bardzo często
alergiczne odczyny skóry
Bardzo często
senność
Bardzo często
wymioty
Bardzo często
leukopenia
Bardzo często
zaburzenia koordynacji
Bardzo często
zmęczenie
Bardzo często
nudności
Bardzo często
pokrzywka
Bardzo często
ból głowy
Często
suchość w ustach
Często
eozynofilia
Często
hiponatremia
Często
podwójne widzenie
Często
małopłytkowość
Często
zaburzenia widzenia
Często
zwiększenie masy ciała
Często
obrzęki
Często
skąpomocz
Często
stan splątania
Często
biegunka
Rzadko
drgawki
Rzadko
drżenie
Rzadko
oczopląs
Rzadko
erytrodemia
Rzadko
zaparcia
Rzadko
agresja
Niezbyt często
obrzęk węzłów chłonnych
Niezbyt często
depresja
Niezbyt często
zapalenie nerwów obwodowych
Niezbyt często
leukocytoza
Niezbyt często
bóle stawów
Niezbyt często
wahania ciśnienia krwi
Niezbyt często
niepokój
Niezbyt często
zmniejszenie apetytu
Niezbyt często
omamy
Niezbyt często
zaburzenia w przewodnictwie impulsów w mięśniu sercowym
Niezbyt często
parestezje
Niezbyt często
niedobór kwasu foliowego
Niezbyt często
objawy imitujące toczeń rumieniowaty
Niezbyt często
paraliż
Niezbyt często
opóźnione reakcje alergiczne
Niezbyt często
zaburzenia ruchowe w obrębie twarzy oraz jamy ustnej
Niezbyt często
żółtaczka
Niezbyt często
osłabienie mięśni
Niezbyt często
ostre zaburzenia czynności wątroby
Niezbyt często
ból brzucha
Niezbyt często
arytmia
Bardzo rzadko
ginekomastia
Bardzo rzadko
mlekotok
Bardzo rzadko
wzrost ilości krwinek czerwonych
Bardzo rzadko
obrzęk naczynioruchowy
Bardzo rzadko
impotencja
Bardzo rzadko
porfiria
Bardzo rzadko
psychoza
Bardzo rzadko
wielomocz
Bardzo rzadko
zaburzenia smaku
Bardzo rzadko
zapalenie spojówek
Bardzo rzadko
zespół Stevensa-Johnsona
Bardzo rzadko
spadek gęstości kości
Bardzo rzadko
zaburzenia słuchu
Bardzo rzadko
zapalenie żył
Bardzo rzadko
jalowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Bardzo rzadko
zapalenie płuc
Bardzo rzadko
zapalenie języka
Bardzo rzadko
nadmierne pocenie się
Bardzo rzadko
wzrost stężenia cholesterolu HDL i trójglicerydów
Bardzo rzadko
zaburzone wyniki badań czynności tarczycy
Bardzo rzadko
martwica toksyczno-rozpływna naskórka
Bardzo rzadko
zapalenie nerek
Bardzo rzadko
nadwrażliwość na światło słoneczne
Bardzo rzadko
gorączka
Bardzo rzadko
utrata włosów
Bardzo rzadko
trudności w oddychaniu
Bardzo rzadko
zapalenie trzustki
Bardzo rzadko
zaburzenia seksualne
Bardzo rzadko
zapalenie błony śluzowej jamy ustnej
Bardzo rzadko
mimowolne skurcze mięśni
Bardzo rzadko
bradykardia
Bardzo rzadko
niewydolność nerek
Bardzo rzadko
trądzik
Bardzo rzadko
niedrożność żył
Bardzo rzadko
nadmierny wzrost włosów
Bardzo rzadko
dysuria
Bardzo rzadko
zmętnienie soczewki
Bardzo rzadko
myśli samobójcze
Częstotliwość nieznana
wzrost aktywności enzymów wątrobowych w surowicy krwi
Częstotliwość nieznana
zapalenie wątroby
Częstotliwość nieznana
zachowania samobójcze
Częstotliwość nieznana

Działa niepożądane zostały podzielone ze względu na częstotliwość występowania u pacjentów. (Klasyfikacja MdDRA)

Bardzo często
(≥1/10)
Często
(≥1/100 do <1/10)
Niezbyt często
(≥1/1000 do <1/100)
Rzadko
(≥1/10 000 do < 1/1000)
Bardzo rzadko
(<1/10 000)
Częstość nieznana
Nie można ocenić na podstawie dostępnych danych

Objawy przedawkowania karbamazepiny

Objawy przedawkowania karbamazepiny są wielonarządowe i niespecyficzne. Oprócz ketonurii, cukromoczu czy wahań liczby leukocytów występują zaburzenia kardiologiczne, neurologiczne, nefrologiczne oraz ze strony układu oddechowego i pokarmowego.

Wśród objawów przedawkowania leku można wyróżnić:

  • depresję oddechową;
  • obrzęk ciała oraz płuc;
  • wymioty;
  • zmniejszenie perystaltyki przewodu pokarmowego;
  • wahania ciśnienia krwi oraz arytmie;
  • skąpomocz lub bezmocz;
  • niewyraźna mowa i zaburzenia psychomotoryczne;
  • dezorientacja, senność, omamy oraz drgawki.

Mechanizm działania karbamazepiny

Karbamazepina jest przedstawicielem leków przeciwpadaczkowych, stosowanym do leczenia napadów uogólnionych oraz częściowych prostych i złożonych.

Mechanizm działania karbamazepiny nie został do końca poznany. Uważa się jednak, że jej aktywność tonizująca ośrodkowy układ nerwowy wynika przede wszystkim z blokowania kanałów sodowych. Fizjologicznie napływ cząsteczek sodu do neuronu powoduje wzrost potencjału wewnątrzkomórkowego, wywołując depolaryzację komórek nerwowych. Lek, przez blokadę kanałów odpowiadających za napływ powyższych jonów, hamuje depolaryzację neuronalną co prowadzi do zatrzymania przewodzenia impulsów nerwowych i wyciszenia ognisk padaczkowych. Należy pamiętać, że karbamazepina nie działa wybiórczo  i może inhibować inne kanały jonowe. Z kolei zastosowanie substancji w fazie manii choroby dwubiegunowej w głównej mierze wynika ze zmniejszania obrotu noradrenaliny oraz dopaminy, a w zamian nasilenia przekaźnictwa GABAergicznego. 

Ze względu na wielokierunkowy zakres działania karbamazepina dodatkowo stosowana jest w terapii:

  • bólu neuropatycznego;
  • alkoholowego zespołu abstynencyjnego;
  • zespołu niespokojnych nóg.

Warto nadmienić, że około 30% populacji pacjentów cierpiących na padaczkę przejawia oporność na leczenie karbamazepiną. U tych osób występują odmienności w metabolizowaniu substancji wynikające ze społecznych różnic genotypowych.

Substancje czynne o tym samym mechanizmie działania

  • Eslikarbazepina
  • Lakozamid
  • Rufinamid

Wchłanianie karbamazepiny

Karbamazepina jest dobrze wchłaniana z przewodu pokarmowego, natomiast jest to proces powolny. Po podaniu zawiesiny stężenie maksymalne jest osiągane szybciej, niż w przypadku zwykłych tabletek, z kolei formy o przedłużonym uwalnianiu, osiągają Cmax po najdłuższym czasie. Dla zawiesiny stężenie maksymalne w osoczu obserwowane jest średnio po 2 godzinach od podania, dla tabletek w ciągu 4-5 godzin, a przy powtarzalnym podawaniu postaci o przedłużonym uwalnianiu po 6 godzinach od zastosowania leku.

Pokarm nie wpływa na wchłanianie żadnej z form karbamazepiny. Stan stacjonarny dla substancji osiągany jest zwykle po 1-2 tygodniach od rozpoczęcia terapii.

Dystrybucja karbamazepiny

Karbamazepina przenika przez łożysko, do mleka kobiecego oraz przez barierę krew-mózg. Substancja wiąże się z białkami osocza w około 70-80%.

Metabolizm karbamazepiny

Metabolizm karbamazepiny odbywa się w wątrobie. Jej aktywnym metabolitem jest 10,11-epoksyd karbamazepiny, który wykazuje działanie przeciwneuralgiczne. W przemiany leku, w głównej mierze, zaangażowana jest izoforma CYP3A4 cytochromu p-450, dlatego podczas terapii substancją należy unikać stosowania leków będącymi inhibitorami lub induktorami tego enzymu. Sama karbamazepina zaś podlega autoindukcji, nasilenie tego procesu jest zmienne w populacji. Innymi enzymami wątrobowymi biorącymi udział w metabolizmie leku są izoformy CYP2C8, CYP3A5 oraz CYP2B6. Karbamazepina podlega także wątrobowej glukouronidacji przez UGT2B7.

Wydalanie karbamazepiny

Okres półtrwania substancji po jednorazowym podaniu wynosi około 36 godzin, przy podaniu wielokrotnym, w wyniku procesu autoindukcji i skraca się nawet do 16 godzin. W przypadku dodatkowego stosowania innych induktorów izoformy CYP3A4 okres półtrwania może wynosić nawet 9 godzin. Karbamazepina i jej metabolity wydalane są wraz z moczem w około 72%, reszta usuwana jest wraz z kałem.

Okres półtrwania aktywnego metabolitu, 10,11-epoksydu karbamazepiny po podaniu jednorazowym wynosi około 6 godzin.

U dzieci proces eliminacji karbamazepiny może przebiegać szybciej i dlatego w tej grupie wiekowej może istnieć konieczność podawania wyższych dawek leku.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij