Zdrowe i piękne włosy

Niekorzystny stan włosów związany jest m.in. z faktem, iż bardzo często poddawane są one rozmaitym, mniej lub bardziej agresywnym zabiegom upiększającym, takim jak farbowanie, rozjaśnianie, trwała ondulacja. Równocześnie, podobnie jak skóra twarzy i rąk, stale są one narażone na działanie szkodliwych czynników zewnętrznych.

Włosy nie lubią nadmiaru słońca

Spośród przyczyn szczególnie im zagrażających trzeba wymienić zanieczyszczone środowisko, jak również – z czego na szczęście coraz częściej zdajemy sobie sprawę – także działanie promieni słonecznych. Nasze babki nie przez przypadek nosiły latem na głowach kapelusze, które nie tylko osłaniały im twarze, ale także skutecznie zabezpieczały włosy przed działaniem słońca. Światło słoneczne powoduje bowiem w ich strukturze wiele niekorzystnych zmian. Promieniowanie z zakresu UV B odpowiada za tzw. fotodegradację włókna włosowego, objawiającą się właśnie ich nadmiernym wysuszeniem, łamliwością czy skłonnością do wypadania. Nie są obojętne dla nich także promienie z zakresu UV A, które powodują blaknięcie koloru.

Szczególnie po lecie problem ten ulega znaczącemu nasileniu. Gdy włosy rosną stosunkowo wolno, a ich część stanowiąca o wyglądzie fryzury jest tworem martwym, który nie ulega samoregeneracji, jedynym wyjściem staje się ich odpowiednia pielęgnacja. Nie dziwi zatem fakt, iż produkty przeznaczone do tego celu stają się bardzo dynamicznie rozwijającą się grupą kosmetyków.

Zabiegi pielęgnacyjne

Podstawowym celem stosowanych zabiegów pielęgnacyjnych na włosach jest nadanie odpowiedniego wyglądu fryzurze. Zamierzony cel można osiągnąć poprzez stosowanie różnorodnych środków kosmetycznych. Pielęgnacja włosów jest pojęciem szerokim i obejmuje ich kondycjonowanie, regenerację, ochronę.

Kondycjonowanie

Poprzez kondycjonowanie rozumiemy doraźne maskowanie wad, uszkodzeń pojawiających się we włóknie włosowym. Środki z tego segmentu powinny nadawać fryzurze połysk, ułatwiać rozczesywanie włosów zarówno na mokro, jak i na sucho, niwelować ładunki elektrostatyczne. Preparaty kondycjonujące zapewniają szybki, ale krótkotrwały efekt działania, dlatego zabiegi z ich użyciem powtarzane są praktycznie po każdym myciu.

Regeneracyjne

Drugą grupę środków pielęgnacyjnych do włosów stanowią tzw. wyroby regeneracyjne, które działają stosunkowo wolno. Ich działanie uwidacznia się dopiero po dłuższym, systematycznym okresie stosowania kosmetyków. Uzyskane przy ich pomocy efekty wizualne są podobne do poprzednich, jednak są od nich znacznie bardziej trwałe i nie są znoszone po kolejnym myciu głowy. Wiąże się to z faktem, iż układy tego typu na ogół efektywnie odbudowują i nawilżają włókno włosowe, a także zwiększają jego wytrzymałość mechaniczną. Na powierzchni włosa pojawia się warstewka ochronna z substancji pielęgnacyjnych zawartych w preparacie, która zmniejsza tarcie włosów i ogranicza zdolność penetracji do jego wnętrza składników szkodliwych.

Stymulujące

Ważną grupę preparatów do włosów stanowią także kosmetyki o działaniu stymulacyjnym. Układy tego typu wpływają korzystnie na proces odnowy naskórka, przyspieszają porost oraz hamują wypadanie włosów. Działają one na mieszki włosowe i skórę głowy, zmniejszają łojotok, łupież. Jednak ze względu na swoje fizjologiczne działanie produkty te powinny być stosowane pod nadzorem lekarza dermatologa.

Spłukiwać czy nie?

Ocena produktów do pielęgnacji włosów wymaga wiedzy na temat właściwego postrzegania ich stanu. W chwili obecnej jest ona oparta głównie na trzech parametrach:

• odbiciu światła,
• łatwości przemieszczania włókna włosowego oraz
• jego chwycie.

Odnoszą się do złego stanu włosów takie określenia jak:

• matowe,
• suche,
• tępe,
• cienkie,
• tłuste,
• lepiące się.

Pozytywne zaś ich postrzeganie wyrażamy za pomocą słów:

• jedwabiste,
• puszyste,
• miękkie,
• błyszczące,
• dające się łatwo układać.

Środki pielęgnacyjne do włosów można pozostawiać po aplikacji na powierzchni włókna włosowego, ale oferowane są one także w formie spłukiwanej. Wśród wielu konsumentów panuje przekonanie, że środek niespłukiwany, pozostający na włosach powoduje dłuższy kontakt oraz lepszą penetrację substancji w nim zawartych, a w konsekwencji zapewnia skuteczniejsze działanie preparatu.

W twierdzeniu tym jest tylko część prawdy. W przypadku kosmetyków niespłukiwanych ich czas kontaktu ze skórą głowy i włosami jest faktycznie dłuższy, nie oznacza to jednak wcale jego efektywniejszego działania. Surowce stosowane w preparatach pielęgnacyjnych, niezależnie od ich przeznaczenia, wykazują powinowactwo do włókna włosowego, które określa skłonność ich przylegania do włosa. Cecha ta powoduje osadzanie środków kondycjonujących na jego powierzchni w ilości, która w dużej mierze zależy od rodzaju i stanu włosów. W preparatach niespłukiwanych zastosowanie dużej ilości środków czynnych mogłoby powodować nadmierne ich osadzanie, a w konsekwencji nadmierne obciążenie włókna włosowego. Z tego też powodu kosmetyki tego typu są mocno rozcieńczone, zawierają stosunkowo małe ilości surowców pielęgnacyjnych i przeznaczone są do włosów stosunkowo mało zniszczonych.

Tymczasem receptury produktów do spłukiwania włosów bogate są w substancje pielęgnacyjne. Na ogół są to bardziej skoncentrowane odżywki do spłukiwania adresowane do osób o włosach mocno zniszczonych.

Pianki, odżywki, balsamy i płukanki

Kosmetyki do pielęgnacji włosów oferowane są na rynku kosmetycznym pod różnymi nazwami płukanek, pianek, odżywek czy też balsamów. Niezależnie jednak od nazwy muszą one poprawiać stan włókna włosowego. Jest to szczególnie istotne w przypadku włosów suchych, gdyż są one bardzo podatne na uszkodzenia nawet podczas rozczesywania i układania. Najważniejsze w pielęgnacji tego typu włosów jest wygładzenie ich powierzchni i ochrona przed dalszym przesuszeniem.

W ostatnich latach niezwykle popularną, chętnie wykorzystywaną formę preparatów pielęgnacyjnych stanowią pianki. Są to na ogół bardzo lekkie emulsje, najczęściej typu O/W, silnie spienione pod działaniem sprężonego gazu bezpośrednio w trakcie dozowania w dyszy wylotowej opakowania. Preparaty w postaci pianki są na ogół wygodniejsze w użyciu niż inne wyroby tego typu, ponieważ dzięki lekkiej konsystencji i sporej objętości, dają się łatwo i równomiernie rozprowadzić.

W tej formule często oferowane są niespłukiwane, środki kondycjonujące, dla których istotą działania jest właśnie równomierność ich rozprowadzenia po powierzchni włosów. Natomiast w przypadku bardziej zniszczonych włosów godne polecenia są maseczki lub odżywki pielęgnacyjne, które nakłada się na kilka minut, a następnie spłukuje. Można je także stosować jako kilkuminutowe ciepłe kompresy.

Co i dlaczego lubią nasze włosy

Podstawową grupę surowców wykazujących działanie kondycjonujące stanowią sole amoniowe. Związki tego typu posiadają dużą łatwość przylegania do powierzchni włókna włosowego, zmieniając przez to jego własności. Nadają one włosom miękkość, ułatwiają ich czesanie i układanie, działają antystatycznie, zapewniają przyjemne odczucia sensoryczne. Do grupy tej zaliczamy czwartorzędowe sole amoniowe o łańcuchach alkilowych. Ich działanie zależy od budowy chemicznej związku, układu recepturalnego oraz sposobu stosowania samego preparatu. Oferowane są one zarówno w postaci wyrobów, które pozostawia się na włosach, jak i tzw. preparatów do spłukiwania. Obok niskocząsteczkowych związków czwartorzędowych pewną rolę w osiągnięciu efektów kondycjonujących odgrywają także ich połączenia polimeryczne. Przedstawicielem tej grupy substancji jest Cosmedia Guar C, kationowa pochodna guarany. Jest to polisacharyd otrzymywany z nasion brazylijskiej liany Paullinia Cupana modyfikowany chemicznie czwartorzędowymi grupami amoniowymi umieszczanymi przy co drugim łańcuchu bocznym surowca. Układy tego typu są przeznaczone do stosowania głównie w szamponach kondycjonujących typu 2 w 1, które zapewniają przy użyciu jednego preparatu zarówno mycie, jak i kondycjonowanie włosów. Wprawdzie poprawa ich stanu w przypadku traktowania szamponem jest niższa niż po zastosowaniu odpowiedniego środka pielęgnacyjnego, jednak skuteczność ta jest wyraźnie zachowana. Siła działania szamponu nie powinna być wysoka, gdyż kosmetyki tego typu są stosunkowo często stosowane i zbyt duży efekt kondycjonujący mógłby być dla włosów znacznym obciążeniem.

Ważną grupę substancji kosmetycznych do pielęgnacji włosów stanowią również pozyskiwane ze skorupiaków morskich, z ich okrywy chitynowej, tzw. glikoproteiny. Do grupy tej zaliczamy takie związki jak chityna czy też chitozan.

Chityna

Chityna to wielocukier stanowiący główny składnik organiczny szkieletu skorupiaków oraz błony komórkowej drożdży i grzybów. Jest to polimer zbudowany z cząstek N-acetyloglukozoaminy, połączonych wiązaniami b-1,4-glikozydowymi. Wraz z rozwijającym się przetwórstwem skorupiaków między innymi krewetek czy krabów pojawiło się niemal niewyczerpalne źródło tego surowca.

Chitozan

Stąd większe zainteresowanie chitozanem otrzymywanym na drodze deacetylacji chityny. Związek ten zachowuje się jak pierwszorzędowa amina alifatyczna, która reagując z różnorodnymi związkami chemicznymi tworzy cały szereg pochodnych różniących się rozpuszczalnością, lepkością roztworów, reaktywnością chemiczną oraz właściwościami sorbcyjnymi. Praktyczne zastosowanie w kosmetyce znalazły sole chitozanu z kwasami octowym i mlekowym. Stosowane w preparatach w stężeniu od 0,5 do 6 procent tworzą twardą, niekleistą powłokę, podobną do keratyny, niezmieniającą się w warunkach dużej wilgotności powietrza lub zwiększonego pocenia się skóry głowy. Włosy poddane działaniu preparatu zawierającego sole chitozanu dobrze się układają, mniej elektryzują przy rozczesywaniu, nabierają połysku.

Proteiny

Do surowców o działaniu kondycjonującym zaliczamy także proteiny, które są substantywne do włókna włosowego, przy czym substantywność ta zależy zarówno od stężenia substancji aktywnej jak również od stanu samych włosów. Im bardziej zniszczone włókno włosowe tym lepiej przyswaja sobie potrzebne do jego regeneracji surowce.

Na szczególną uwagę zasługuje tu kolagen, który charakteryzuje się dobrymi własnościami błonotwórczymi. Można go znaleźć w szamponach, balsamach, odżywkach przeznaczonych do pielęgnacji włosów przesuszonych z zakłóconą równowagą wodno-tłuszczową. Jest on także stosowany jako czynnik ochronny w środkach do trwałej ondulacji.

Kolejny surowiec tego segmentu, odgrywający istotną rolę w pielęgnacji włosów, stanowi keratyna, białko, które ze względu na obecność w strukturze atomu siarki tworzy z włóknem włosowym trwałe wiązanie siarczkowe, gwarantujące ich efektywne zabezpieczenie i trwałe kondycjonowanie.

W recepturach preparatów pielęgnacyjnych pojawia się także kazeina. Na szczególną uwagę zasługują otrzymywane z niej hydrolizaty, które działają zarówno na zewnątrz, tworząc powłoki ochronne, jak również w ich wnętrzu, regenerując włosy o naruszonej strukturze.

Wykorzystywane są tu także białka jedwabiu czy też proteiny roślinne.

Do surowców o działaniu kondycjonującym możemy także zaliczyć witaminy. Swoje miejsce znalazły tu zarówno związki rozpuszczalne w wodzie jak i w tłuszczach.

Szczególnie chętnie w tego typu preparatach wykorzystywany jest D-pantenol, czyli prowitamina witaminy B5. Związek ten odgrywa istotną rolę w pielęgnacji włókna włosowego. Stosowany w preparatach do pielęgnacji włosów wykazuje wysokie powinowactwo do keratyny włókna włosowego. Dzięki temu tworzy on na jego powierzchni równomierną błonkę, chroniącą przed zewnętrznymi czynnikami atmosferycznymi. Efektywnie nawilża on włókno włosowe, zmniejsza skłonność włosów do rozdwajania, poprawia stan uszkodzonych włókien, pogrubia je.

Często w kosmetykach do włosów pojawia się także kwas askorbinowy, czyli witamina C. Wpływa ona na kwaśny odczyn preparatu kosmetycznego. Kosmetyki o pH w granicach 4,0 – 5,5 powodują zamknięcie osłonki włókna włosowego, zapewniając efekt zadbanych włosów. Witamina C chroni włosy przed przetłuszczeniem, zapewnia im puszystość i połysk, ułatwia ich układanie.

Ważną grupę związków preparatów pielęgnacyjnych, przeznaczonych szczególnie do włosów suchych, zniszczonych stanowią tzw. środki zwrotnego natłuszczania, utrzymujące naturalną równowagę wodno-tłuszczową włosów. Zapobiegają one zbyt silnemu ich odłuszczeniu podczas mycia, co korzystnie wpływa na właściwości włókna włosowego. Dzięki ich obecności zmniejsza się także ilość ładunków elektrostatycznych. Spośród najczęściej spotykanych w recepturach surowców tego typu można wymienić oleje roślinne, alkohole i kwasy tłuszczowe, lanolinę i jej pochodne, lecytynę, ceramidy, estry kwasów tłuszczowych.

Na szczególną uwagę zasługuje pojawiający się coraz częściej w recepturach preparatów kosmetycznych przeznaczonych do pielęgnacji włosów olej rycynowy. W powszechnej opinii przypisuje mu się właściwości pobudzania ich wzrostu oraz poprawy wyglądu. Już staropolskie receptury kosmetyczne zalecały stosowanie maseczek na włosy zawierających go jak główny składnik. Obecnie olej rycynowy jest stosowany przez wielu producentów odżywek i szamponów do włosów, gdyż wzmacnia je i odżywia, przywracając im miękkość i elastyczność, a także stymulując ich wzrost.

W recepturach preparatów do pielęgnacji włosów wykorzystywane są także silikony, które pojawiają się bardzo często, szczególnie w szamponach 2 w 1, gdzie zapewniają doskonałe efekty pielęgnacyjne. Związki te są substantywne w stosunku do włókna włosowego, zapobiegają splątywaniu się włosów, ułatwiają ich rozczesywanie. Nadają im także ładny połysk i lekkie, jedwabiste odczucia.

W preparatach pielęgnacyjnych przeznaczonych do włosów coraz częściej pojawiają się także środki posiadające zdolność pochłaniania promieni UV, czyli tzw. filtry promieniochronne. Pełnią one rolę czynników ograniczających negatywne skutki zachodzące we włóknie włosowym pod wpływem promieni słonecznych. Związki te w pewnym sensie zastępują kapelusz naszych babek, który przez bardzo długi okres był jedyną pewną formą zabezpieczenia włosów.