Centuria pospolita — lecznicza gorycz

Nazwa centuria ma swoje wyjaśnienie w mitologii, w której oznacza "ziele centaura", ziele odkryte przez centaura Chejrona, który wyleczył tą rośliną swoje rany zadane mu przez Herkulesa. 

Spis treści

Centuria pospolita – zastosowanie i wskazania

Centuria pospolita może być stosowana w zaburzeniach żołądkowo-jelitowych, jako środek tonizujący, przeciwrobaczy oraz poprawiający trawienie i apetyt. Jest polecana rekonwalescentom, osobom starszym i po przebyciu ciężkich chorób jako środek wzmacniający organizm. Centuria pozwala obniżyć wysokie ciśnienie tętnicze krwi i poprawia pracę serca. Jest skuteczna w przypadku cukrzycy, zakażeń dróg moczowych, gorączki, atopowego zapalenia skóry, zapalenia płuc i astmy. Istnieją doniesienia o stosowaniu rośliny w katarze i w hemoroidach. Centuria stosowana zewnętrznie działa na skórę nawilżająco, zmiękczająco i poprawia jej koloryt. Jest wykorzystywana w kosmetykach do cery wrażliwej i pozbawionej elastyczności. Praktykowane są kąpiele z dodatkiem odwaru centurii w celach relaksacyjnych. Tradycyjnie wykorzystywana jest w celu oczyszczania krwi i nerek, wspomagająco w reumatyzmie, w żółtaczce oraz w przypadku ran i owrzodzeń. W przeszłości centuria była stosowana praktycznie na wszystkie dolegliwości z wyjątkiem biegunki. W średniowieczu stanowiła składnik słynnej mikstury złożonej z kilkudziesięciu ziół (teriak). Wierzono, że jest to odtrutka na wszelkie schorzenia.

Centuria pospolita – wygląd, pochodzenie, morfologia

Centuria pospolita, inaczej tysiącznik lub goryczka czerwona (łac. Centaurium erythraea) to roślina z rodziny goryczkowatych (Gentianaceae) występująca naturalnie na terenie Europy, Azji i Ameryki Północnej. Centuria zajmuje przede wszystkim suche tereny, łąki, pastwiska i zarośla. W Polsce objęta jest częściową ochroną prawną. Nazwa ma swoje wyjaśnienie w mitologii, w której oznacza "ziele centaura", ziele odkryte przez centaura Chejrona, który wyleczył tą rośliną swoje rany zadane mu przez Herkulesa. Nazwa pochodzi od słów łac. centum- "mnóstwo, sto, duża liczba" oraz aurum- "złoto". Wśród nazw ludowych znane są: czerwieniec, żółć ziemna, goryczka czerwona. Centuria pospolita może osiągnąć wysokość do 50 cm. Łodygi są sztywne, podłużnie prążkowane i przeważnie rozgałęzione. Posiada drobne, różowe, wierzchołkowe i pięciopłatkowe kwiaty. Tuż przy podłożu wyrastają liście tworzące rozetkę, natomiast liście łodygowe są rozłożone parami. Blaszka liści jest owalna lub lancetowa o długości około 3 cm. Zielone lub brunatnawozielone liście są obustronnie nagie (pozbawione włosków). Owoc centurii stanowią wielonasiennne torebki, które są wąskie i podłużne, wypełnione licznymi, nieregularnie kulistymi, brązowymi nasionami.

Centuria pospolita – działanie, właściwości, skład

Za działanie lecznicze centurii odpowiadają przede wszystkim glikozydy sekoirydoidowe (m.in. gencjopikrozyd, swerozyd, swertiamaryna) oraz ksantonoidy (dihydroksydimetoksyksanton). Obecność związków goryczowych (gencjopykryna, erytauryna, amarogentyna) warunkuje gorzki smak rośliny, wytwarzanie soków trawiennych żołądka i żółci oraz pobudza wydzielanie śliny i aktywność trzustki. Olejki eteryczne zawarte w centurii wykazują m.in. aktywność przeciwbakteryjną, przeciwutleniającą i przeciwgrzybiczą. Główne identyfikowane terpenoidy to karwakrol, mentol i trikozan, a wśród kwasów tłuszczowych ważne miejsce zajmuje kwas palmitynowy i linolowy. Analiza fitochemiczna wykazała obecność glikozydów flawonoidowych (kwercetyna, kemferol i ich pochodne) oraz innych związków należących do alkaloidów, irydoidów i steroidów. Aktywność przeciwgrzybicza związana jest z obecnością glikozydów sekoirydoidowych (monoterpeny) i fenoli, w tym flawonoidów i ksantonoidów. Najwyższą aktywność przeciwutleniającą wykazuje ekstrakt wodny, a w drugiej kolejności nalewka. Działanie przeciwcukrzycowe wynika z hamowania α-glikozydazy i α-amylazy. Efektem jest obniżenie stężenia glukozy we krwi i hemoglobiny glikowanej, zwiększenie poziomu insuliny i poprawa profilu lipidowego. Centuria pospolita posiada właściwości przeciwzapalne wynikające z hamowania aktywności 5-lipooksygenazy, hamuje powstawanie wysięku i zmniejsza obrzęk. Roślina wykazuje silne działanie antyproliferacyjne przeciwko ludzkim komórkom nowotworowym. Ekstrakt wodny jako środek moczopędny działa bezpośrednio lub pośrednio na szybkość filtracji kłębuszkowej. Centuria hamuje pozakomórkowy napływ wapnia, przez co wykazuje działanie spazmolityczne. Działanie gastroprotekcyjne wynika m.in. z potencjału antyoksydacyjnego. Olejki eteryczne zawarte w centurii istotnie hamują aktywność tyrozynazy (enzym uczestniczący w przemianach melaniny), co jest wykorzystywane w opracowywaniu preparatów chroniących skórę. Centuria zawiera związki, które hamują przebudowę ścian układu sercowo-naczyniowego. Kwercetyna, izoramnetyna, jak również kwas p-kumarowy i kawowy są znane z działania wazorelaksacyjnego i antyoksydacyjnego. Ekstrakty wykazują dobrą aktywność przeciwko pasożytom i owadom. 

Centuria pospolita – stosowanie i dawkowanie

Ziela nie należy stosować u dzieci poniżej 12 roku życia, u osób z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy oraz u kobiet w okresie ciąży i laktacji.
W celu sporządzenia naparu należy 1 łyżeczkę ziela zalać 1 szklanką wrzątku i parzyć przez 15 minut pod przykryciem. Po tym czasie należy odcedzić napar i spożywać go do 4 razy dziennie, najlepiej przed posiłkami.
Odwar sporządza się poprzez zalanie 1 łyżeczki ziela 1 szklanką letniej wody i gotowanie pod przykryciem przez 2 minuty. Po odczekaniu 15 minut i odcedzeniu można spożywać świeżo przygotowany odwar w ilości 1 łyżka 2-3 razy dziennie przed posiłkiem.
Nalewkę sporządza się poprzez zalanie 1/2 szklanki ziela 400 ml spirytusu i odstawienie w ciemne miejsce na 14 dni. Po tym czasie całość należy przecedzić i przelać do butelki z ciemnego szkła. Zaleca się stosować 1 łyżeczkę nalewki 2-3 razy dziennie.
Kuracja nie powinna trwać dłużej niż 7 dni.
Odwar centurii można wykorzystać jako dodatek do kąpieli.

Centuria pospolita – skutki uboczne, przedawkowanie

W przypadku przedawkowania centurii mogą wystąpić zaburzenia żołądkowo-jelitowe (ból brzucha, nudności, wymioty).

Leki zawierające Centurię pospolitą

Suplementy i wyroby medyczne zawierające Centurię pospolitą

Działanie

  • moczopędne (diuretyczne) (zwiększa objętość wydalanego moczu)
  • przeciwbakteryjne
  • przeciwbólowe (bez opioidów)
  • przeciwgorączkowe
  • przeciwgrzybicze
  • przeciwnowotworowe (cytostatyczne, cytotoksyczne)
  • przeciwutleniające (antyoksydacyjne)
  • przeciwzapalne
  • spazmolityczne (rozkurcza i zmniejsza napięcie mięśni gładkich)
  • zwiększa łaknienie (apetyt)
  • żółciopędne
  • hepatoprotekcyjne
  • neuroprotekcyjne
  • przeciwdrobnoustrojowe

Postacie i formy

  • napar
  • odwar
  • nalewka
  • krople
  • tabletka
  • płyn doustny

Substancje aktywne

  • flawonoidy
  • olejki eteryczne
  • fenolokwasy
  • kwasy organiczne
  • triterpeny
  • kumaryny
  • Sole mineralne
  • alkaloidy
  • glikozydy sekoirydoidowe
  • pochodne ksantonu

Surowiec

  • ziele
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij