Encyklopedia leków

Tetracyklina, Tetracyline, Tetracyclinum - zastosowanie, działanie, opis

Podstawowe informacje o tetracyklinie

Rok wprowadzenia na rynek
31.12.1952
Substancje aktywne
chlorowodorek tetracykliny, tetracyklina
Działanie tetracykliny
bakteriobójcze, bakteriostatyczne, przeciwbakteryjne
Postacie tetracykliny
aerozol, kapsułki twarde, maść, tabletki powlekane
Układy narządowe
powłoka wspólna (skóra i błony śluzowe), układ pokarmowy (trawienny)
Specjalności medyczne
Dermatologia i wenerologia, Gastroenterologia
Rys historyczny tetracykliny

Tetracyklina należy do grupy antybiotyków tetracyklinowych, jest produkowana przez gatunek Streptomyces. Została dopuszczona do obrotu w 1953 roku, przez liczne podmioty odpowiedzialne, po dopuszczeniu przez FDA w Stanach Zjednoczonych.

Wzór sumaryczny tetracykliny

C22H24N2O8

Spis treści

Wybrane produkty lecznicze dopuszczone do obrotu w RP zawierające tetracyklinę

Wskazania do stosowania tetracykliny

Tetracyklina należy do antybiotyków o szerokim spektrum działania co pozwala na wykorzystanie jej głównie w leczeniu trądziku.
W terapii trądziku pospolitego antybiotyk występuje w postaci maści oraz tabletek powlekanych. Tetracyklina w maści jest również wykorzystywana w łagodzeniu ropnych zakażeń skórnych spowodowanych przez bakterie.

Tetracyklina występuję również w preparacie łączonym z triamcynolonem w postaci aerozolu. Został on zarejestrowany w leczeniu takich stanów jak:

  • oparzenia skórny I stopnia;
  • odmrożenia I stopnia;
  • owrzodzenia skóry podudzi;
  • stany chorobowe skóry z towarzyszącym zakażeniem bakteryjnym.

Tetracyklina występuje również w preparacie przeznaczonym do eradykacji Helicobacter pylori, zapobiegania nawrotom wrzodów żołądka.

Dawkowanie tetracykliny

Tetracyklina występuję w postaci tabletek powlekanych, maści oraz aerozolu (preparat łączony).

Maksymalna dawka dobowa tetracykliny podanej doustnie wynosi 1.5 g, powinna być przyjmowana dwie godziny po spożytym posiłku lub godzinę przed nim.

Dawkowanie tetracykliny zależy przede wszystkim od jednostki chorobowej, wagi, wieku a także stanu organizmu pacjenta.

Tetracyklina występuje również w preparacie łączonym z metronidazolem i zasadowym cytrynianem bizmutu (do leczenia  infekcji H. pylori). Terapia tym preparatem wynosi 10 dni, a dawka dobowa chlorowodorku tetracykliny w tym wypadku to 1.5 g. Podczas przyjmowania kapsułek należy zachować pozycję stojącą lub siedzącą w celu zmniejszenia działań niepożądanych tetracykliny. W porze nocnej lek należy zażywać bezpośrednio po posiłku popijając dużą ilością wody.

Tetracyklina jest również stosowana miejscowo jako maść oraz aerozol w preparacie połączonym z triamcynolonem.
Maść należy nakładać cienką warstwą na zmienione chorobowo miejsce a terapia tetracykliną, jeśli jest to konieczne, trwa nawet do dwunastu tygodni.
Aerozol stosujemy na miejsca zmienione chorobowo kilka razy na dobę w równych odstępach czasu. W trakcie stosowania preparatu należy chronić oczy i nie wdychać gazu nośnego.

Przeciwskazania do stosowania tetracykliny

Stosowanie tetracykliny w postaci tabletek jest przeciwwskazane u osób poniżej 12 roku życia i z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek, a także u kobiet w ciąży.

Przeciwwskazaniem do stosowania jest również nadwrażliwość na substancję czynną.

Tetracykliny w postaci aerozolu (preparat łączony) nie należy używać na skórę odbytu oraz narządów płciowych oraz  w przypadku:

  • występowania trądziku różowatego i zwykłego;
  • grzybiczych lub wirusowych zakażeń skóry;
  • współistniejącego zapalenia okołoustnego;
  • stanów nowotworowych skóry;
  • poniżej trzeciego roku życia.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania tetracykliny

W przypadku stosowania tetracykliny na skórę, z powodu ryzyka fotodermatoz, nie należy nadmiernie eksponować jej na słońce. Ostrożność należy zachować również w przypadku rozległych ran oraz długotrwałego stosowania na dużej powierzchni skóry ze względu na ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowego działania tetracykliny.
Powierzchni skóry pokrytej preparatem nie należy opatrywać bandażem ani stosować opatrunków okluzyjnych ze względu na ryzyko przeniknięcia tetracykliny do krwi. Tetracyklina w tej postaci nie jest przeznaczona do stosowania na błony śluzowe.

Leku nie należy stosować u dzieci poniżej 3 roku życia, ponieważ występuje ryzyko działania ogólnoustrojowego tetracykliny. 

Podczas doustnego stosowania tetracykliny istnieje ryzyko przenikania substancji do tkanki kostnej, dlatego nie należy jej stosować u dzieci do dwunastego roku życia i w trzecim trymestrze ciąży, czyli w trakcie rozwoju kośćca.
W przypadku doustnego podania tetracykliny należy zachować ostrożność z powodu ryzyka wystąpienia owrzodzenia przełyku. Lek należy popić dużą ilością wody.


Tetracyklina jak każdy antybiotyk może doprowadzić do powstania nadkażeń związanych z rozwojem grzybów lub opornych na tetracyklinę bakterii, które mogą wymagać leczenia farmakologicznego. Nieleczone zakażenia mogą skutkować wystąpieniem rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego spowodowanym przez namnożenie pałeczki Clostridium difficile.


Podawanie tetracykliny może wywołać również lekkie nadciśnienie wewnątrzczaszkowe nazywane guzem rzekomym mózgu. Objawy takie jak zaburzenia widzenia i zawroty głowy zwykle przemijają po odstawieniu leku.
Leku nie należy stosować u pacjentów z współistniejącą miastenią oraz z układowym toczniem rumieniowatym ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów.

Pacjenci z niewydolnością nerek i zaburzeniami czynności wątroby mogą wymagać dostosowania dawki tetracykliny, zalecane jest również monitorowanie czynności wyżej wymienionych organów.

Tetracykliny nie powinno stosować jednocześnie z metoksyfluranem, raportowano przypadki śmierci z powodu ostrej niewydolności nerek.

Przeciwwskazania tetracykliny do łączenia z innymi substancjami czynnymi

Tetracyklina dobrze wchłania się po podaniu do ustnym, jednak niektóre produkty jak sole glinu, magnezu wapnia, żelaza oraz produkty mleczne mogą zmniejszać wchłanianie leku z przewodu pokarmowego.

Interakcje tetracykliny z innymi substancjami czynnymi

Nasilenie toksyczności i ryzyka działań niepożądanych.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Cyklosporyna (Cyclosporine) inhibitory kalcyneuryny
Metotreksat (Methotrexate) antymetaboilty kwasu foliowego (inhibitory reduktazy kwasu dihydrofoliowego)
Osłabienie przeciwbakteryjnego działania penicylin.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Benzylopenicylina benzatynowa (Benzathine benzylpenicillin) penicyliny wrażliwe na beta-laktamazę
Benzylopenicylina potasowa (Benzylpenicillin potassium) penicyliny wrażliwe na beta-laktamazę
Benzylopenicylina prokainowa (Procaine benzylpenicillin) penicyliny wrażliwe na beta-laktamazę
Fenoksymetylopenicylina (penicylina fenoksymetylowa) (Phenoxymethylpenicillin) penicyliny wrażliwe na beta-laktamazę
Wzrost ryzyka wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Teofilina (Theophylline) metyloksantyny - blokery adenozyny i fosfodiesterazy
Nasilenie działania leków przeciwzakrzepowych i przeciwcukrzycowych moze wymagać zmniejszenia dawek tetracykliny.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Acenokumarol (Acenocoumarol) leki przeciwzakrzepowe - antagoniści witaminy K
Warfaryna (Warfarin) leki przeciwzakrzepowe - antagoniści witaminy K
Spadek skuteczności antykoncepcji.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Etynyloestradiol (Ethinylestradiol) estrogeny naturalne i syntetyczne
Progesteron (Progesterone) progesteron i gestageny
Zmniejszenie siły działania przeciwbakteryjnego amoksycyliny.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Amoksycylina (Amoxicillin) penicyliny wrażliwe na beta-laktamazę
Kloksacylina (Cloxacillin) penicyliny oporne na beta-laktamazę
Wzrost ryzyka działań niepożądanych iwabradyny.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Iwabradyna (Ivabradine) inne leki nasercowe
Spadek wchłaniania mykofenolanu metylu.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Kwas mykofenolowy (Mycophenolic acid) inne leki immunosupresyjne
Nasilenie działania leku co może spowodować wystąpienie działań niepożądanych.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Aksytynib (Axitinib) inhibitory kinazy białkowej
Digoksyna (Digoxin) glikozydy nasercowe
Eliglustat (Eliglustat) VARIA / INNE
Ergotamina (Ergotamine) alkaloidy sporyszu
Kobimetynib (Cobimetinib) inhibitory kinazy białkowej
Tofacytynib (Tofacitinib) selektywne leki immunosupresyjne
Ryzyko pojawienia się mocznicy z powodu upośledzenia pracy nerek.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Hydrochlorotiazyd (Hydrochlorothiazide) leki moczopędne, diuretyk - tiazydy i tiazydopodobne
Nasilenie działania leków przeciwcukrzycowych. Ryzyko spadku glukozy we krwi (hipoglikemii).
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Gliklazyd (Gliclazide) doustne leki przeciwcukrzycowe - pochodne sulfonylomocznika
Glikwidon (Gliquidone) doustne leki przeciwcukrzycowe - pochodne sulfonylomocznika
Glimepiryd (Glimepiride) doustne leki przeciwcukrzycowe - pochodne sulfonylomocznika
Glipizyd (Glipizide) doustne leki przeciwcukrzycowe - pochodne sulfonylomocznika
Glibenklamid (Glibenclamide) doustne leki przeciwcukrzycowe - pochodne sulfonylomocznika
Tetracykliny nie powinno stosować się równolegle ze związkami wapnia, glinu, żelaza i magnezu oraz z węglem aktywnym i cholestyraminą z powodu spadku wchłaniania z przewodu pokarmowego substancji leczniczej.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Chlorek wapnia (Calcium chloride) związki wapnia
Glukonian żelaza (Ferrous gluconate) związki żelaza
Węgiel aktywny (Węgiel leczniczy) (Activated charcoal) antidota - odtrutki i środki chelatujące
Chlorek magnezu (Magnesium chloride) związki magnezu
Cytrynian magnezu (Magnesium citrate) związki magnezu
Mleczan magnezu (Magnesium lactate) związki magnezu
Tlenek magnezu (Magnesium oxide) związki magnezu
Węglan magnezu (Magnesium carbonate) związki magnezu

Interakcje tetracykliny z pożywieniem

Przyjmowanie tetracykliny z pożywieniem może prowadzić do zmniejszenia jej wchłaniania z przewodu pokarmowego.
Szczególnie należy unikać jej łączenia z:

  • produktami mlecznymi zawierającymi znaczne ilości wapnia;
  • pożywieniem zawierającym znaczne ilości żelaza takimi jak niektóre rodzaje mięs (wątróbka).

Wpływ tetracykliny na prowadzenie pojazdów

Tetracyklina nie powinna zaburzać obsługi maszyn i pojazdów, jednak u niektórych wrażliwych pacjentów może dojść do wystąpienia zaburzeń widzenia i zawrotów głowy z powodu lekkiego wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego. W przypadku takich pacjentów należy najpierw ocenić reakcję na substancję leczniczą.

Inne rodzaje interakcji

Tetracyklina może zaburzać wyniki badań:

  • glukozy;
  • urobilinogenu;
  • katecholamin.

Wpływ tetracykliny na ciążę

Stosowanie chlorowodorku tetracykliny w okresie ciąży jest dopuszczalne jedynie przy rozważeniu stosunku korzyści płynących z terapii dla matki a ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u płodu. Ze względu na istnienie wielu bezpieczniejszych alternatyw tetracyklina nie jest zalecana podczas ciąży. Powodem jest możliwość przenikania przez barierę łożyskową i gromadzenie się substancji w szybko rozwijających się tkankach płodu. Potwierdzono przypadki opóźnienia rozwoju układu kostnego i przebarwień szkliwa u noworodków po terapii tetracykliną przeprowadzoną u matki podczas ciąży.

Wpływ tetracykliny na laktację

Tetracyklina przenika do mleka matki, z tego powodu terapia podczas karmienia nie jest zalecana. Najnowsze badania wskazują jednak na niewielkie stężenie w osoczu oseska. Prawdopodobnie wynika to z obecności dużych ilości wapnia w mleku i osłabienia wchłaniania leku z jelita noworodka. Ze względu na ryzyko wystąpienia wpływu na układ kostny noworodka należy rozważyć zastosowanie bezpieczniejszych antybiotyków podczas karmienia.

Wpływ tetracykliny na płodność

Przeprowadzone badania wskazują na zmniejszenie płodności u samców szczurów podczas stosowania preparatu połączonego z metronidazolem i cytrynianem bizmutu.
W przypadku podania doustnego tetracykliny u samic nie zaobserwowano spadku płodności u samic.

Skutki uboczne

biegunka
Bardzo często
nudności
Bardzo często
zaburzenia smaku
Bardzo często
nietypowy stolec
Bardzo często
zawroty głowy
Często
ból głowy
Często
wymioty
Często
wysypka ze świądem
Często
wzdęcia
Często
zmniejszenie łaknienia
Często
niestrawność
Często
wysypka plamkowo-grudkowa
Często
zakażenia pochwy
Często
ból brzucha
Często
zaparcia
Często
senność
Często
suchość w ustach
Często
stany asteniczne
Często
Przebarwienie moczu
Często
wzrost stężenia aminotransferazy asparaginowej
Często
wzrost stężenia aminotransferazy alaninowej
Często
brak łaknienia
Często
parestezje
Rzadko
pokrzywka
Rzadko
świąd
Rzadko
wzdęcia brzucha
Rzadko
zapalenie jamy ustnej
Rzadko
niepokój
Rzadko
odbijanie
Rzadko
zaburzenia czucia
Rzadko
dyskomfort w klatce piersiowej
Rzadko
kandydoza (jama ustna)
Rzadko
bezsenność
Rzadko
ból w klatce piersiowej
Rzadko
depresja
Rzadko
drżenie
Rzadko
niewyraźne widzenie
Rzadko
owrzodzenie jamy ustnej
Rzadko
Kandydoza
Rzadko
kandydoza pochwy
Rzadko
nadwrażliwość na lek
Rzadko
utrata pamięci
Rzadko
obrzęk języka
Rzadko
przebarwienie języka
Rzadko
ostra niewydolność nerek
Niezbyt często
nadwrażliwość na światło
Bardzo rzadko
aseptyczne zapalenie opon mózgowych
Częstotliwość nieznana
rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego
Częstotliwość nieznana
reakcja polekowa z eozynofilią i objawami uogólnionymi (DRESS)
Częstotliwość nieznana
zespół Stevensa-Johnsona
Częstotliwość nieznana
zespół lyella – toksyczna nekroliza naskórka
Częstotliwość nieznana
pęcherze
Częstotliwość nieznana
łuszczenie się skóry
Częstotliwość nieznana
neuropatia obwodowa
Częstotliwość nieznana

Działa niepożądane zostały podzielone ze względu na częstotliwość występowania u pacjentów. (Klasyfikacja MdDRA)

Bardzo często
(≥1/10)
Często
(≥1/100 do <1/10)
Niezbyt często
(≥1/1000 do <1/100)
Rzadko
(≥1/10 000 do < 1/1000)
Bardzo rzadko
(<1/10 000)
Częstość nieznana
Nie można ocenić na podstawie dostępnych danych

Inne możliwe skutki uboczne

Po miejscowym stosowaniu tetracykliny istnieje ryzyko wystąpienia:

  • fotodermatoz;
  • lokalnego podrażnienia skóry;
  • reakcji alergicznych;
  • namnożenia opornych szczepów bakterii lub grzybów.

Objawy przedawkowania tetracykliny

Tetracyklina stosowana miejscowo na duże powierzchnie skóry może wykazywać działanie ogólnoustrojowe z powodu przenikania do krwioobiegu.

Po przedawkowaniu tetracykliny mogą częściej wystąpić typowe dla niej działania niepożądane jak nadciśnienie śródczaszkowe, hipoplazja szkliwa, niewydolność nerek, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem w celu usunięcia tetracykliny z organizmu.

Mechanizm działania tetracykliny

Tetracyklina jest antybiotykiem o szerokim spektrum działania. Mechanizm działania polega na blokowaniu produkcji białek na poziomie translacji, dochodzi do połączenia się cząsteczki leku z podjednostką 30S rybosomu bakteryjnego, co uniemożliwia proces produkcji białek lub prowadzi do powstania protein o nieprawidłowej budowie.

Przeprowadzone badania in-vitro wskazują na aktywność tetracykliny zarówno w grupie bakterii Gram-dodatnich jak i Gram-ujemnych. Wśród pierwszej grupy wyróżniamy głównie paciorkowce do których należą:

  • Streptococcus pneumoniae;
  • Grupę A paciorkowców zieleniących;
  • Streptococcus pyogenes;
  • Streptococcus faecalis;
  • Streptococcus faecium.

Z kolei do wrażliwych na tetracyklinę bakterii Gram-ujemnych należą:

  • Rodzaj Bacteroides;
  • Haemophilus ducreyi;
  • Haemophilus influenzae;
  • Yersinia pestis;
  • Francisella tularensis;
  • Vibrio cholerae;
  • Bartonella bacilliformis;
  • Escherichia coli;
  • Enterobacter aerogenes;
  • Calymmatobacterium granulomatis;
  • Neisseria gonorrhoeae;
  • Rodzaj Klebsiella;
  • Rodzaj Shigella;
  • Rodzaj Mima;
  • Rodzaj Herellea.

Niewątpliwą zaletą tetracykliny jest również wpływ na inne rodzaje drobnoustrojów takie jak

  • Rickettsia;
  • Ureaplasma urealyticum;
  • Borrelia recurrentis;
  • Chlamydia trachomatis;
  • Chlamydia psittaci;
  • Fusobacterium fusiforme;
  • Plasmodium falciparum;
  • Balantidium coli;
  • Bacillus anthracis;
  • Propionibacterium acnes;
  • Treponema pallidum;
  • Treponema pertenue;
  • Mycoplasma pneumoniae;
  • Rodzaj Clostridium;
  • Rodzaj Actinomyces;
  • Rodzaj Entamoeba.

Niektóre szczepy bakterii Gram-dodatnich jak Streptococcus pneumoniae mogą wykazywać oporność na tetracyklinę. Mechanizm oporności polega na zmniejszeniu przenikania substancji leczniczej przez błonę komórkową bakterii, biorą w niej udział plazmidy zawierające labilne geny oporności. Szczepy oporne na tetracyklinę wykazują tzw. oporność krzyżową i nie reagują również na leczenie penicylinami oraz makrolidami.

Substancje czynne o tym samym mechanizmie działania

  • Chlorotetracyklina
  • Doksycyklina
  • Limecyklina
  • Oksytetracyklina
  • Tygecyklina

Wchłanianie tetracykliny

Tetracyklina po podaniu doustnym wchłania się na poziomie 60-80 procent podanej dawki. Produkty mleczne i pożywienie mogą znacznie ograniczyć wchłanianie substancji leczniczej.

Po podaniu domięśniowym stężenia w osoczu sięgały 40 procent zastosowanej dawki. 

Dystrybucja tetracykliny

Tetracyklina szybko wchłania się z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Maksymalne stężenie w osoczu osiąga po około 3 godzinach od podania i wynosi ono 3,5 μg/ml.

Substancja ta w średnim stopniu wiąże się z białkami, od 20 do 67 procent dawki występowało w połączeniu z albuminami osocza.

Tetracyklina w dobrym stopniu przenika do tkanek i narządów, a także przez łożysko i do mleka matki.

Metabolizm tetracykliny

Nie ulega metabolizmowi. Część zastosowanej dawki ulega połączeniu z żółcią.

Wydalanie tetracykliny

Tetracyklina jest wydalana w postaci czynnej z moczem i kałem. Około 60 procent dawki ulega związaniu z żółcią i w tej postaci jest wydalana. Okres półtrwania tetracykliny u zdrowej osoby wynosi około 8 godzin.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij