Przerost migdałków, powiększony trzeci migdał – przyczyny, objawy i leczenie

Przerost migdałków to częsty problem wieku dziecięcego, który może prowadzić do nawracających infekcji, utrudniać oddychanie, pogarszać jakość snu, a nawet wpływać na słuch i rozwój dziecka. Choć migdałki stanowią ważny element układu odpornościowego, czasami ulegają nadmiernemu powiększeniu i stają się przyczyną dolegliwości, które utrudniają codzienne funkcjonowanie dziecka.

1. Czym są migdałki i jaką pełnią funkcję?
2. Dlaczego migdałki się powiększają?
3. Objawy przerostu migdałka gardłowego
4. Objawy przerostu migdałków podniebiennych
5. Jak rozpoznaje się przerost migdałków i trzeciego migdała?
6. Leczenie zachowawcze powiększonych migdałków
7. Kiedy usuwa się trzeci migdał i migdałki podniebienne?
8. Czy po usunięciu migdała gardłowego dziecko częściej choruje?
9. Kiedy z powiększonymi migdałkami trzeba iść do lekarza?
10. Przerost migdałków – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie funkcje pełnią migdałki i z jakich powodów ulegają nadmiernemu powiększeniu;
• jakie objawy u dziecka wskazują na przerost trzeciego migdała oraz migdałków podniebiennych;
• na czym polega diagnostyka i leczenie tego problemu oraz kiedy zaleca się leczenie chirurgiczne.

Dzięki temu artykułowi dowiesz się, które symptomy u dziecka powinny skłonić rodzica do wizyty u specjalisty oraz jakie są sposoby leczenia przerostu migdałków podniebiennych i migdałka gardłowego, nazywanego potocznie trzecim migdałem.

Czym są migdałki i jaką pełnią funkcję?

Migdałki to skupiska tkanki chłonnej, które stanowią pierwszą linię obrony przed patogenami dostającymi się do organizmu przez nos i jamę ustną. U człowieka wyróżnia się:

• migdałki podniebienne,
• migdałek gardłowy (zwany trzecim migdałem),
• migdałek językowy,
• migdałki trąbkowe.

Dlaczego migdałki się powiększają?

W pierwszych latach życia układ immunologiczny intensywnie się rozwija, dlatego migdałki są szczególnie aktywne. Częsty kontakt z wirusami i bakteriami może prowadzić do ich powiększenia. Przerost migdałków u dzieci może mieć charakter fizjologiczny i występować jako element prawidłowego rozwoju układu odpornościowego. Zdarza się jednak, że jest wynikiem nawracających infekcji górnych dróg oddechowych, przewlekłego stanu zapalnego lub długotrwałej stymulacji układu immunologicznego.

U niektórych dzieci do powiększenia migdałków mogą przyczyniać się również inne czynniki, np.:

• alergie,
• refluks,
• narażenie na dym tytoniowy.

Jeśli przerost jest znaczny, może utrudniać swobodny przepływ powietrza przez drogi oddechowe, co prowadzi do chrapania u dziecka, oddychania przez usta, zaburzeń snu oraz częstych infekcji.

Objawy przerostu migdałka gardłowego

Przerost migdałka gardłowego (nazywanego trzecim migdałem) jest najczęściej rozpoznawany między 3. a 7. rokiem życia. O znacznym przeroście mówimy wtedy, gdy migdałek gardłowy wypełnia co najmniej 60% nosogardła. Ze względu na to, że znajduje się za jamą nosową, jego powiększenie powoduje przede wszystkim objawy związane z niedrożnością nosa i zaburzeniami wentylacji ucha środkowego.

Najczęstsze objawy przerostu trzeciego migdała:

• upośledzenie drożności nosa (uczucie zatkanego nosa bez kataru),
• przewlekły katar,
• zaburzenia mowy (tzw. mowa nosowa),
• chrapanie i zaburzenia snu (niespokojny sen, częste wybudzanie, a nawet epizody bezdechu sennego),
• niedosłuch i częste zapalenie uszu jako następstwo upośledzonej drożności trąbek słuchowych,
• nawracające infekcje nosa i infekcje zatok, gardła oraz ucha środkowego.

Typowy wygląd dziecka z przerostem migdałka gardłowego określa się mianem twarzy adenoidalnej. Charakteryzuje się on:

• stale uchylonymi ustami,
• wydłużoną twarzą,
• wysoko wysklepionym podniebieniem,
• wadami zgryzu.

Wczesne rozpoznanie problemu i odpowiednie leczenie pomagają zapobiec pojawieniu się tych zmian.

Objawy przerostu migdałków podniebiennych

Migdałki podniebienne znajdują się po obu stronach gardła i są widoczne po szerokim otwarciu jamy ustnej. Ich powiększenie jest częste u dzieci i nie zawsze świadczy o chorobie. Problem pojawia się wtedy, gdy przerośnięte migdałki utrudniają przepływ powietrza przez gardło, co może skutkować wystąpieniem następujących objawów:

• chrapanie i zaburzenia snu (niespokojny sen, częste wybudzanie, a nawet epizody bezdechu sennego),
• oddychanie przez usta,
• trudności z połykaniem,
• uczucie przeszkody w gardle,
• zmiana barwy głosu (tzw. mowa kluskowata),
• nawracające anginy i przewlekłe zapalenie migdałków podniebiennych,
• nieprzyjemny zapach z ust związany z zaleganiem treści w kryptach migdałków.

Problemy ze słuchem i nawracające zapalenia uszu występują znacznie rzadziej.

W efekcie dziecko może być w ciągu dnia senne, rozdrażnione, mieć trudności z koncentracją i nauką. Długotrwałe zaburzenia snu mogą negatywnie wpływać na rozwój dziecka, dlatego zawsze wymagają dokładnej diagnostyki.

Jak rozpoznaje się przerost migdałków i trzeciego migdała?

Rozpoznanie przerostu migdałków opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu laryngologicznym. Przerost migdałków podniebiennych można ocenić podczas rutynowego badania jamy ustnej przez pediatrę. Ocena migdałka gardłowego jest znacznie trudniejsza i wymaga konsultacji laryngologa. Najdokładniejszą metodą jest badanie endoskopowe nosogardła.

Lekarz może zalecić także dodatkowe badania słuchu. Jeśli problemem są bezdechy i chrapanie, konieczna może być również diagnostyka snu.

Leczenie zachowawcze powiększonych migdałków

Po ukończeniu 7. roku życia u części dzieci dolegliwości związane z przerostem migdałków zaczynają ustępować bez leczenia. Jest to związane z fizjologicznym wzrostem kości twarzoczaszki i powiększaniem się przestrzeni gardła. Jeśli jednak objawy są nasilone i wpływają na codzienne funkcjonowanie, wskazane jest wdrożenie leczenia.

Najczęściej stosuje się donosowe glikokortykosteroidy, które mogą obkurczyć migdałki i poprawić drożność nosa. Jeśli przyczyną dolegliwości jest alergia, lekarz może zalecić dodatkowo leki przeciwalergiczne oraz unikanie kontaktu z alergenami. Ważnym elementem postępowania jest również wspieranie odporności dziecka, aby ograniczyć liczbę infekcji górnych dróg oddechowych. Istotne jest także regularne oczyszczanie nosa z wydzieliny oraz płukanie roztworem soli fizjologicznej lub wody morskiej. Jeśli mimo zastosowanej terapii objawy utrzymują się lub nasilają, konieczne może być leczenie operacyjne.

Kiedy usuwa się trzeci migdał i migdałki podniebienne?

Wskazania do usunięcia trzeciego migdała (adenoidektomii) to przede wszystkim:

• znaczny przerost migdałka gardłowego powodujący stałą niedrożność nosa i oddychanie przez usta zarówno w dzień, jak i w nocy;
• zaburzenia oddychania podczas snu – szczególnie bezdechy senne;
• nawracające ostre i przewlekłe zapalenia ucha środkowego;
• przewlekłe zapalenie zatok i zaburzenia połykania.

Usunięcie migdałków podniebiennych (tonsillektomia) może być rozważane u dzieci z odpowiednio udokumentowanymi, nawracającymi zakażeniami gardła – co najmniej 7 epizodami w ostatnim roku, 5 epizodami rocznie przez 2 kolejne lata lub 3 epizodami rocznie przez 3 kolejne lata.

Czy po usunięciu migdała gardłowego dziecko częściej choruje?

Powszechnie uważa się, że usunięcie trzeciego migdałka osłabia odporność dziecka i sprzyja częstszemu chorowaniu. Badania pokazują jednak, że takie obawy w większości przypadków są nieuzasadnione. Migdałek gardłowy jest elementem układu odpornościowego, ale nie jest jedyną strukturą odpowiedzialną za ochronę organizmu przed infekcjami. Jego funkcję przejmują inne elementy układu immunologicznego.

U dzieci z objawowym przerostem migdałka gardłowego po zabiegu może dojść do poprawy drożności nosa i jakości snu oraz do zmniejszenia niektórych problemów związanych z przewlekłą niedrożnością nosogardła. Warto pamiętać, że celem operacji jest przede wszystkim poprawa jakości życia dziecka oraz zapobieganie powikłaniom związanym z przewlekłym przerostem migdałka gardłowego.

Kiedy z powiększonymi migdałkami trzeba iść do lekarza?

Przerost migdałków u dzieci nie zawsze wymaga leczenia. Jeśli jednak towarzyszą mu uciążliwe dolegliwości, konsultacja z lekarzem pozwoli ustalić przyczynę przerostu i wdrożyć odpowiednie postępowanie, zanim dojdzie do rozwoju powikłań.

Przerost migdałków – najczęściej zadawane pytania

Czy przerost migdałków u dziecka może ustąpić samoistnie z wiekiem?

U części dzieci przerost migdałków ma charakter fizjologiczny i wraz z wiekiem stopniowo się zmniejsza. Najczęściej dzieje się to po 7. roku życia, kiedy dochodzi do wzrostu twarzoczaszki i poszerzenia nosogardła, a znaczenie migdałków w funkcjonowaniu układu odpornościowego maleje.

Jak odróżnić częste infekcje gardła od problemu z przerośniętymi migdałkami?

Infekcje gardła zwykle mają ostry przebieg – trwają od kilku dni do około tygodnia i towarzyszą im ból gardła, gorączka i pogorszenie samopoczucia, a objawy ustępują po wyleczeniu zakażenia. Przerost migdałków częściej powoduje przewlekłe dolegliwości, takie jak oddychanie przez usta, chrapanie, niedrożność nosa, bezdechy senne czy trudności z połykaniem. Jeśli powyższe objawy utrzymują się również między infekcjami lub często nawracają, warto skonsultować się z laryngologiem.

Czy powiększony trzeci migdał może wpływać na mowę dziecka?

Przerośnięty migdał gardłowy może powodować tzw. mowę nosową, ponieważ utrudnia prawidłowy przepływ powietrza przez nos podczas mówienia. Jeśli dodatkowo prowadzi do przewlekłego niedosłuchu, może wpływać na rozwój mowy i utrudniać wymowę niektórych głosek. Znaczny przerost migdałków podniebiennych również może powodować zaburzenia mowy zwane mową kluskowatą. Powiększone migdałki ograniczają swobodę ruchów języka i podniebienia miękkiego, przez co dziecko może mówić mniej wyraźnie, a jego głos może być przytłumiony. Po usunięciu przyczyny zaburzeń drożności u części dzieci obserwuje się poprawę jakości mowy. Jeśli zaburzenia się utrzymują, może być potrzebna również konsultacja logopedyczna.