Jukka — nie tylko ozdoba domowych parapetów

Afroamerykańskie społeczności Stanów Zjednoczonych używały sztywnych liści jukki do odpędzania złych duchów. Umieszczano je również nad drzwiami domostw i były sadzone wokół gospodarstw. Z liści wyrabiano liny i sznury. Indianie wrzucali zmiażdżone korzenie rośliny do zbiorników wodnych w celu "odurzenia ryb" i zwiększenia skuteczności połowów.

Spis treści

Jukka – zastosowanie i wskazania

Rośliny z rodzaju jukka od lat stanowiły ważny element medycyny ludowej rdzennej ludności amerykańskiej. Surowcem zielarskim są liście oraz korzenie. Były one używane jako remedium w chorobach stawów, dzięki działaniu przeciwbólowemu, przeciwzapalnemu i przeciwobrzękowemu. Wierzono, że liście i korzenie jukki w postaci herbaty, skutecznie obniżają poziom glukozy we krwi w przypadku cukrzycy. Wykorzystywano je w dolegliwościach ze strony układu moczowego tj. w infekcjach, w razie krwawień z cewki moczowej oraz u pacjentów z przerostem prostaty i trudnościami w oddawaniu moczu. Liście potraktowane wrzątkiem przykładano do trudno gojących się ran oraz na miejsca z poparzeniami np. posłonecznymi. Jukka była stosowana w chorobach skóry (łuszczyca) oraz w razie wypadania włosów i łupieżu. Indianie wykorzystywali zmiażdżone korzenie jukki jako mydło, ze względu na wysoką zawartość pieniących się związków z grupy saponin. Namoczone korzenie podawano rodzącym kobietom jako środek przeciwbólowy.

Na terenie Meksyku, napary z liści i korzeni jukki były polecane w razie astmy oraz migreny. Wiadomo, że roślina działa wykrztuśnie, przez co pomaga w oczyszczaniu dróg oddechowych z zalegającej wydzieliny. Liście jukki zaparzano w razie zatrucia pokarmowego z towarzyszącymi wymiotami. Owoce zaś traktowano jako środek zwalczający zaparcia.

W Europie popularność jukki rozwinęła się dużo później. Roślina została opisana przez szwedzkiego botanika i lekarza Karola Linneusza w połowie XVIII wieku. Obecnie w aptekach dostępne są głównie roślinne kosmetyki zawierające saponiny otrzymane z różnych gatunków jukki. Są to szampony i środki myjące typu żele pod prysznic oraz mydła, zapewniające delikatne działanie oczyszczające. Preparaty te są łagodne dla skóry, a jednocześnie wykazują właściwości przeciwłojotokowe, antybakteryjne i przeciwzapalne. Są polecane osobom borykającym się z problemem trądziku oraz pacjentom z wypadającymi włosami i podrażnioną skórą głowy. Na polskim rynku aptecznym dostępne są suplementy diety zawierające wyciągi z jukki. Przykładowo preparat Swanson Uric Acid Cleanse jest przeznaczony do wspierania prawidłowej pracy nerek i wątroby. Kapsułki pomagają kontrolować poziom kwasu moczowego we krwi. Jukka reklamowana jest jako roślina wspierająca procesy detoksykacji organizmu. Ma pomagać w razie problemów trawiennych i zwiększać przyswajanie składników odżywczych z jelit.

Afroamerykańskie społeczności Stanów Zjednoczonych używały sztywnych liści jukki do odpędzania złych duchów. Umieszczano je również nad drzwiami domostw i były sadzone wokół gospodarstw. Z liści wyrabiano liny i sznury. Indianie wrzucali zmiażdżone korzenie rośliny do zbiorników wodnych w celu "odurzenia ryb" i zwiększenia skuteczności połowów. Mydliny otrzymane przez utarcie zmiażdżonych korzeni jukki z zimną wodą były wykorzystywane w indiańskich "oczyszczających" rytuałach. Sokiem z jukki nacierano groty strzał. 

Jukka – wygląd, pochodzenie, morfologia

Jukka to nazwa rodzajowa opisująca około 50 gatunków roślin. Z medycznego punktu widzenia ważne są trzy gatunki jukki: jukka kalifornijska Yucca schidigera, jukka włóknista Yucca filamentosa oraz jukka krótkolistna Yucca brevifolia. Jukki należą do rodziny szparagowatych Asparagaceae.

Rodzimym miejscem występowania jukki kalifornijskiej, włóknistej oraz krótkolistnej są słoneczne i suche tereny Ameryki Północnej oraz Środkowej. Rośliny wzrastają na różnych rodzajach gleby, jednak preferują podłoże piaszczysto- próchnicze. Są odporne na suszę i tolerują stanowiska w pełni nasłonecznione. Jukka włóknista bywa nazywana przez lokalnych mieszkańców igłą Adama, hiszpańskim bagnetem oraz palmą iglastą. Ma postać wiecznie zielonego krzewu przypominającego bylinę, ze względu na brak widocznej łodygi.

Liście jukki włóknistej posiadają mieczowaty kształt i ostre zakończenie przypominające kolce. Na brzegach blaszki liściowej są obecne włókna w postaci kręcących się nitek. Sztywne liście o niebiesko- zielonej barwie tworzą przyziemną rozetę, z której późną wiosną wyrasta pęd kwiatowy osiągający ok.150 cm wysokości. Z czasem ulega on procesowi drewnienia. Kwiaty Yucca filamentosa są zebrane w kwiatostany o typie wiechy. Mają białą bądź kremową barwę i dzwonkowaty kształt. Owocem jukki włóknistej jest sucha i pękająca torebka.

Potoczna nazwa jukki krótkolistnej Yucca brevifolia to drzewo Jozuego. Roślina ma pokrój wiecznie zielonego i wolno rosnącego drzewa, osiągającego do 12 metrów wysokości. Pochodzi z pustyni Mojave położonej w południowo- zachodnich terenach Stanów Zjednoczonych. Średnia długość życia jukki krótkolistnej jest szacowana na 150 lat, ale znane są dużo starsze egzemplarze. Liście opisywanego gatunku mają sztywną strukturę i wąski kształt. Są ostro zakończone i kłujące, a brzeg blaszki liściowej posiada delikatne ząbkowanie. Posiadają niebiesko- zielone zabarwienie z lekko żółtawym marginesem. Ich wymiary to  20- 35 cm długości oraz 4- 5 cm szerokości. Kremowo- białe kwiaty rośliny są zebrane w wiechy. Mają dzwonkowaty kształt i wydzielają przyjemny zapach. Jasnozielone strąki nasienne jukki krótkolistnej tworzą grona.

Jukka kalifornijska Yucca schidigera przyjmuje postać niskiego drzewa, dorastającego do 5 metrów wysokości. Liście przypominające kształtem bagnety, są ułożone spiralnie i tworzą gęstą koronę. Ich wymiary to 30- 150 cm długości oraz 4- 11 cm szerokości. Są mięsiste i sztywne, w kolorze niebiesko- zielonym. Kwiaty jukki kalifornijskiej posiadają białe zabarwienie, czasami z purpurowym odcieniem. Owocem jest wydłużona jagoda (długość do 11,5 cm).

Jukka – działanie, właściwości, skład

Głównymi substancjami czynnymi biologicznie w roślinach z rodzaju jukka stanowią saponiny takie jak sarsasapogenina, markogenina, tigogenina, neo-tigogenina, neo-gitogenina, hekogenina i gloriogeniny. Są to glikozydy sterolowe lub triterpenowe o właściwościach powierzchniowo czynnych, dzięki zawartości w cząsteczce ugrupowań o charakterze polarnym i niepolarnym. Poza saponinami, rośliny z rodzaju jukka zawierają związki polifenolowe (m.in. resweratrol), związki fenolowe (jukkaon A, jukkaole A, B, C, D oraz E). W poddanych hydrolizie kwasowej frakcjach jukki wyizolowano aglikony furostanolu i spirostanolu.

W jednym z doświadczeń badano wpływ związków fenolowych pozyskanych z jukki kalifornijskiej na proliferację, migrację komórek i syntezę czynnika aktywującego płytki krwi PAF w komórkach nowotworowych mięsaka Kaposiego. Wyizolowane z kory Yucca schidigera związki- jukkaol A, B oraz C wykazały działanie hamujące na silny czynnik prozapalny PAF, przez co ograniczały proces angiogenezy (tworzenia nowych naczyń krwionośnych guza). Roślina hamowała tworzenie czynnika aktywującego płytki krwi stymulowane VEGF (czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego) oraz zmniejszała migrację komórek. Związki fenolowe kory jukki obniżały tempo procesów namnażania się komórek nowotworowych, co na poziomie komórkowym było spowodowane hamowaniem fosforylacji kinaz białkowych aktywowanych mitogenem p38 oraz p42/44/. Migracja komórek nowotworowych zmniejszyła się wyraźnie- 7,6 μm/h do 6,1 μm/h dla jukkaolu A i 5,6 μm/h dla jukkaolu B. Testy wykazały więc możliwość potencjalnego zastosowania związków czynnych jukki kalifornijskiej w terapii chorób nowotworowych.

W kolejnym teście in vitro badano właściwości przeciwzapalne związków fenolowych pozyskanych z Yucca schidigera. Doświadczenia prowadzono na linii komórkowej makrofagów aktywowanych lipopolisacharydem LPS Escherichia Coli. Określano wpływ jukkaolu A, B i C na ekspresję białka iNOS (syntaza tlenku azotu) i poziom wytworzonego tlenku azotu. Zaobserwowano, że dodatnie jukkaolu C na godzinę przed aktywacją makrofagów, zmniejsza syntezę tlenku azotu w sposób zależny od stężenia związku fenolowego. Jednocześnie jukkaol C nie obniżał ekspresji białka iNOS w przypadku dodatnia go już po stymulacji LPS. Podobnych właściwości przeciwzapalnych nie zaobserwowano dla jukkaolu B, a jukkaol A hamował uwalnianie tlenku azotu jedynie przy zastosowaniu najwyższego stężenia związku (100 mikroM). Najprawdopodobniej jukkaol C wpływa hamująco na ekspresję syntazy tlenku azotu poprzez modyfikację działania czynnika transkrypcyjnego NF-kappaB.

Jukka kalifornijska została przebadana pod kątem działania przeciwcukrzycowego. W doświadczeniu wykorzystano szczury z cukrzycą indukowaną streptozocyną. Jedna z grup zwierząt otrzymywała przez 3 tygodnie pokarm z dodatkiem sproszkowanej rośliny. W wynikach podkreślono spadek stężenia glukozy we krwi i wzrost stężenia insuliny. Yucca schidigera wpłynęła również na profil lipidowy szczurów (spadek stężenia cholesterolu i trójglicerydów).

Rośliny z rodzaju jukka posiadają właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybicze. W jednym z doświadczeń badano aktywność przeciwdrobnoustrojową ekstraktu z Yucca filamentosa wobec drożdżaków Saccharomyces cerevisiae. Wyciągi wykazały aktywność hamowania wzrostu grzyba w warunkach in vitro. W kolejnym teście analizowano zdolność wyciągu wodnego i butanolowego z łodygi Yucca baccata do hamowania wzrostu bakterii wybranych szczepów Gram-dodatnich i Gram-ujemnych (Staphylococcus aureus 1789, Staphylococcus aureus ATCC 6538, Staphylococcus aureus 2072, Staphylococcus aureus 2997, Staphylococcus aureus 2077, Staphylococcus aureus 9062,Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Escherichia coli ATCC 25922, Escherichia coli ATCC 43890, Pseudomonas aeruginosa oraz Salmonella typhi). Oszacowane wartości MIC (minimalne stężenie hamujące) i MBC (minimalne stężenie bakteriobójcze) dla wyciągu butanolowego z jukki wyniosły 80 mgmL-1 i 100 mgmL-1 wobec bakterii Gram-dodatnich oraz 100 mgmL-1 i 120 mgmL-1 dla bakterii Gram-ujemnych. Nie udało się ustalić wartości MIC i MBC dla wyciągu wodnego z Yucca baccata.

Przeprowadzono doświadczenie umożliwiające ocenę wpływu jukki kalifornijskiej zawierającej saponiny steroidowe na procesy rozrodcze. Badania wykonano wykorzystując świńskie jajniki i analizując działanie rośliny na proliferację oraz apoptozę komórek warstwy ziarnistej jajnika. Dodatkowo badano zmiany tempa steroidogenezy. Ekstrakt z Yucca schidigera dodano do pożywki w dawkach 1, 10 i 100 µg.mL-1. Markery proliferacji oraz apoptozy analizowano wykorzystując metody immunocytochemiczne. Test ELISA umożliwił ocenę ilości wytwarzanego progesteronu i testosteronu (hormony steroidowe). Ekstrakt z jukki kalifornijskiej powodował zmniejszenie tempa proliferacji komórek ziarnistych jajnika i nasilenie ich apoptozy. Jednocześnie jukka zmniejszała ilość wytwarzanego testosteronu i podnosiła poziom progesteronu. Wpływ jukki na gonady świń może sugerować, że spożywanie Yucca schidigera osłabia rozrodcze funkcje kobiet.

Jukka – stosowanie i dawkowanie

Brakuje badań które umożliwiają ustalenie skutecznego dawkowania jukki. Tradycyjne stosowanie to 380- 490 mg sproszkowanego surowca roślinnego 2- 3 razy na dobę.

Przykładowe przepisy z wykorzystaniem rośliny wg Dr Henryka Różańskiego:

  • macerat: świeże liście i/lub korzeń jukki rozdrabniamy i zalewamy przegotowaną wodą w stosunku 1:1; pozostawiamy na 6- 8 godzin; po tym czasie przepuszczamy całość przez sokowirówkę; otrzymany sok zamrażamy; dawkowanie: 50- 60 ml 2 razy dziennie, przez 2- 3 miesiące w chorobach wymagających użycia kortykosteroidów;
  • wyciąg wodno- alkoholowy: rozdrobnione liście i/lub korzeń jukki zalewamy alkoholem 30% w proporcji 1:5-10; pozostawiamy na okres miesiąca; gotowy wyciąg przecedzamy i rozlewamy do szklanych buteleczek; dawkowanie: 2 razy dziennie po 15 ml;

Jukka – skutki uboczne, przedawkowanie

Możliwe działania niepożądane spowodowane suplementacją jukki obejmują: gorzki smak w ustach, nudności i wymioty, ból brzucha, luźne stolce. 

Długotrwała terapia rośliną może powodować niedobór witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) na skutek zaburzenia procesów wchłaniania. Z tego względu nie zaleca się suplementowania jukką dłużej niż 3 miesiące. 

Ekstrakty z jukki zostały uznane jako bezpieczny dodatek do żywności. Posiadają status GRAS (Generally Recognised As Safe) nadany przez amerykańską Agencję Żywności i Leków, FDA. 

Kosmetyki zawierające jukkę

Działanie

  • antyseptyczne
  • mukolityczne (zmniejsza lepkość śluzu)
  • przeciwbakteryjne
  • przeciwłojotokowe (zmniejsza czynność gruczołów łojowych)
  • przeciwobrzękowe i przeciwwysiękowe
  • przeciwreumatyczne
  • przeciwtrądzikowe
  • przeciwzapalne
  • wykrztuśne
  • przeciwnowotworowe
  • wspomaga naturalne funkcje oczyszczania organizmu
  • przeciwbólowe

Postacie i formy

  • napar
  • macerat
  • wyciąg
  • kapsułka
  • szampony i odżywki do włosów
  • żel na skórę
  • proszek

Substancje aktywne

  • resweratrol
  • saponiny
  • związki fenolowe
  • jukkaol A
  • jukkaol B
  • jukkaol C
  • jukkaol D
  • jukkaol E
  • jukkaon A
  • lariksinol
  • gitogenina
  • smilagenina
  • tigogenina
  • sarsapogenina

Surowiec

  • liść
  • korzeń
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij