Jarząb pospolity — czerwone korale na wzmocnienie

Jarząb pospolity po łacinie Sorbus aucuparia. Drugi człon nazwy łacińskiej pochodzi od słowa aucupium czyli "łowienie ptaków", gdyż przywabiano nim ptaki podczas polowań.

Spis treści

Jarząb pospolity – wygląd, pochodzenie, morfologia

Jarząb pospolity (Sorbus aucuparia), potocznie nazywany jarzębiną lub jarzębem zwyczajnym, należy do rodziny różowatych (Rosaceae). Drugi człon nazwy łacińskiej pochodzi od słowa aucupium czyli "łowienie ptaków", gdyż przywabiano nią ptaki podczas polowań. Jesienią jej czerwone korale są spotykane w całej Polsce. Rośnie w lasach i zaroślach na niżu i górach. Sadzona w miastach jako roślina ozdobna. Dobrze znosi zanieczyszczone powietrze.

Jarzębina jest wieloletnim (dożywa 150 lat) drzewem lub krzewem, o gładkiej, jasnej korze, dorastającym do 8-15 metrów wysokości. Liście, pojedynczo piłkowane (omijając nasadę) ułożone są skrętolegle. Na liść składa się 9-15 listków ułożonych nieparzystopierzaście. Drobne, żółtawobiałe kwiaty z okrągłymi płatkami i licznymi pręcikami w środku są zebrane w podbaldachy. Wydzielają charakterystyczny migdałowaty zapach. Owoce są kuliste, o barwie od pomarańczowych do czerwonych, w smaku cierpkie do gorzkich (są niejadalne w stanie świeżym), a zawarte wewnątrz nasiona są płaskie i wąskie o czerwonym zabarwieniu.
Jarząb bardzo dobrze znosi niskie temperatury, rośnie zarówno na glebach żyznych, jak i ubogich, suchych i nawilgoconych. W Polsce kwitnie w maju, a owoce dojrzewają u schyłku sierpnia i we wrześniu. Występuje w Europie, południowo-zachodniej Azji na Kaukazie i zachodniej Syberii.

Jarząb pospolity – zastosowanie i wskazania

Sorbus aucuparia zwany jarzębiną, jarząbem, jarząbkiem, rzadziej orzębkiem. Owoce jarzębiny są zaliczane do produktów witaminowanych, dzięki wysokiej zawartości karotenoidów.

Stosuje się je w profilaktyce schorzeń dróg oddechowych, w nieżytach przewodu pokarmowego, osłabionej czynności nerek, zaburzeniach pracy wątroby i łagodnej miażdżycy wyłącznie po przetworzeniu postaci suszenia, mrożenia lub gotowania. Napary i odwary z owców można wykorzystać w pielęgnacji suchej, zmęczonej skóry z przebarwieniami.

W lecznictwie mogą być również używane kwiaty, które są słabiej przebadane od owoców. Napary z tej części rośliny wykazują działanie delikatnie napotne, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. Z tego względu można je podawać przy przeziębieniach. Mają także działanie: moczopędne, przeciwalergiczne, przeciwreumatyczne i przeciwobrzękowe, co wykorzystuje się w terapii przerostu gruczołu krokowego, zapaleniu pęcherza, nieżycie żołądka i jelit. Przetwory z kwiatów rozszerzają naczynia wieńcowe i oskrzela. Wodne wyciągi wykorzystuje się zewnętrznie przy skórnych zmianach zapalnych, przebarwieniach skóry, przemęczeniu oczu, zapaleniu spojówek i opuchnięciu powiek oraz hemoroidach.

Roślina była znana przez człowieka już w neolicie. Starożytni Grecy i Rzymianie cenili właściwości wzmacniające i odkażające owoców, owoce poddawano fermentacji i otrzymywano alkohol. Zakres zastosowań jarzębu rozszerzał się z upływem lat. Na Rusi wykorzystywano kiszonki i gorzkie konfitury do łagodzenia skołatanych nerwów, zaś wyciągi z kory miały służyć schorzeniom wątrobowym.

W dawnych czasach jarzębina była uważana za siedzibę dobrych duchów, wplecenie jej w wieńce dożynkowe miało gwarantować zdrowe i obfite zbiory. Wykazuje również swoją obecność w legendach, a także stała się inspiracją dla wielu utworów literackich np. tytułową bohaterką wiersza Anny Chodorowskiej. Sorbus aucuparia dostarcza pokarmu ptakom.

Jarząb pospolity – działanie, właściwości, skład

Owoce jarzębiny są surowcem będącym bogatym źródłem witamin (kartenoidów), kwasów organicznych, goryczy, flawonoidów, oraz cukrów stosowanym w wielu wskazaniach, po uprzednim wysuszeniu, przemrożeniu bądź zblanszowaniu. Świeże owoce są gorzkie w smaku, który jest nadawany przez sorbinę, a ze względu na zawartość kwasu parasorbowego, w wysokich dawkach są toksyczne. W wyniku suszenia, gotowania lub mrożenia kwas parasorbowy jest przekształcany w kwas sorbowy pozbawiony działań toksycznych. Kwas sorbowy hamuje rozwój licznych bakterii i grzybów chorobotwórczych.

Owoce zawierają również: witaminy takie jak: C, E, P, K, B3, A; cukier sorbozę, garbniki i pektyny, kwas ursolowy oraz związki żelaza, potasu, magnezu i sodu. Mogą działać wzmacniająco, wspomagać metabolizm oraz działać ściągająco i przeciwzapalnie.

Jarząb pospolity – stosowanie i dawkowanie

Napary z kwiatów przygotowuje się poprzez zalanie 1 łyżeczki surowca szklaną wrzątku i przecedzeniu po 20-30 minutach. Tak przygotowany napój spożywa się po pół szklanki od 2 do 4 razy dziennie.

Do stosowania w gorączce, pielęgnacji skóry czy okładów na oczy wykonuje się odwary z owoców. 1-2 łyżek owoców zalewa się szklanką wody, całość gotuje 5 minut, odstawia na 30 minut i odcedza. Tak przygotowany napój spożywa się w całości 1-4 razy dziennie, najlepiej z dodatkiem miodu lub soku owocowego.

Aby poprawić krążenie w naczyniach wieńcowych wykorzystuje się nalewki. 100 g kwiatów lub owoców zalewa się 0,5 l wysokoprocentowego alkoholu 40-60%. Całość odstawia się na na min. 14 dni. Stosuje się raz dziennie kieliszek przez okres 2 tygodni, co 2-3 miesiące.

Owoce jarzębiny mogą być stosowane przy braku apetytu czy rozstroju żołądka w postaci dżemu, podawanego kilkukrotnie w ciągu dnia w dawkach 0,5 do 1 łyżeczki.

Aby pozbawić surowiec goryczy należy zamrozić świeże owoce i pozostawić na min. 48 godzin. 

Jarząb pospolity – skutki uboczne, przedawkowanie

Spożywanie surowych owoców jarzębu pospolitego może spowodować wymioty i biegunki, ze względu na zawartość kwasu parasorbowego.

Suplementy i wyroby medyczne zawierające jarząb pospolity

Kosmetyki zawierające jarząb pospolity

Działanie

  • moczopędne (diuretyczne) (zwiększa objętość wydalanego moczu)
  • prokinetyczne (zwiększa perystaltykę/motorykę jelit)
  • poprawia krążenie obwodowe
  • przeciwbiegunkowe
  • przeciwutleniające (antyoksydacyjne)
  • uzupełnia niedobór witaminy C (kwasu askorbinowego)
  • zapierające (zmniejsza biegunkę)

Postacie i formy

  • susz
  • napar
  • sok
  • krem

Substancje aktywne

  • witamina C
  • garbniki
  • pektyny
  • kwasy organiczne
  • karotenoidy
  • witamina E
  • witamina K
  • witamina PP

Surowiec

  • owoc
Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij