Tretinoina Tretinoin - ulotka - dawkowanie, zastosowanie, opis leku - DOZ.pl

Encyklopedia leków

Tretinoina, Tretinoin, Tretinoinum - zastosowanie, działanie, opis

Podstawowe informacje o tretynoinie

Rok wprowadzenia na rynek
1971
Substancje aktywne
tretinoina
Działanie tretynoiny
keratolityczne (złuszczające), przeciwnowotworowe (cytostatyczne, cytotoksyczne), przeciwtrądzikowe, przeciwzapalne
Postacie tretynoiny
kapsułki, płyn do stosowania na skórę, żel
Układy narządowe
powłoka wspólna (skóra i błony śluzowe), układ krwiotwórczy i krew
Specjalności medyczne
Dermatologia i wenerologia, Onkologia i hematologia dziecięca, Onkologia kliniczna
Rys historyczny tretynoiny

Tretynoina została wprowadzona do obrotu na terenie Stanów Zjednoczonych w 1971 roku przez firmę VALEANT PHARM INTL. Natomiast na rynku europejskim lek pojawił się 2 lata później i został wprowadzony przez podmiot odpowiedzialny PIERRE FABRE (SUISSE) S.A.

Wzór sumaryczny tretynoiny

C20H28O2

Spis treści

Wybrane produkty lecznicze dopuszczone do obrotu w RP zawierające tretynoinę

Wskazania do stosowania tretynoiny

Tretynoina należy do pochodnych witaminy A zwanych retinoidami. Jest ona stosowana doustnie u pacjentów z nowo rozpoznaną, nawrotową lub oporną na chemioterapię ostrą białaczką promielocytową. Lek podaje się w skojarzeniu z chemioterapią lub trójtlenkiem arsenu.

Ponadto tretynoina stosowana jest także miejscowo w postaci żelu lub płynu na skórę w leczeniu wszystkich postaci trądziku, a w szczególności przy objawach nasilonego łojotoku oraz dużej ilości zmian niezapalnych i zapalnych.

Dawkowanie tretynoiny

Tretynoinę stosuje się doustnie połykając kapsułkę w całości i popijając ją wodą. Zaleca się przyjmowanie leku w trakcie posiłku lub krótko po nim. Maksymalna dobowa dawka tretynoiny u osób dorosłych wynosi 5 mg/m2 powierzchni ciała. 

Tretynoinę w postaci żelu lub płynu należy aplikować bezpośrednio na uprzednio umytą i osuszoną skórę. Lek w postaci żelu można nałożyć w ilości ziarna grochu punktowo na brodę, policzki, nos i czoło, a następnie rozprowadzić na całą powierzchnię twarzy. Podczas aplikacji należy omijać okolicę oczu, powiek, warg i nozdrzy. Po zastosowaniu preparatu należy umyć ręce.

Przeciwskazania do stosowania tretynoiny

Przeciwwskazaniem do stosowania tretynoiny jest nadwrażliwość na substancję czynną. Ponadto leku nie powinny stosować kobiety w ciąży oraz karmiące piersią. Tretynoina jest również przeciwwskazana w przypadku wystąpienia ostrych stanów zapalnych skóry, np. okołowargowego zapalenia skóry czy ostrego wyprysku, a także w leczeniu trądziku różowatego.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania tretynoiny

Stosowanie wewnętrzne: 

Podawanie tretynoiny doustnie pacjentom z ostrą białaczką promielocytową powinno odbywać się pod ścisłym nadzorem lekarza, który ma doświadczenie w leczeniu chorób hematologicznych lub onkologicznych. Podczas podawania tretynoiny u chorych powinno być kontynuowane leczenie wspomagające. U pacjentów bardzo często należy przeprowadzać ocenę profilu hematologicznego, układu krzepnięcia oraz badania czynnościowe wątroby, a także stężenia cholesterolu i triglicerydów w osoczu.

W badaniach klinicznych często obserwowanym działaniem niepożądanym tretynoiny była hiperleukocytoza, która czasami związana była z tzw. "zespołem kwasu retinowego". Jest to zespół objawów często opisywany u pacjentów z ostrą białaczką promielocytową. Charakteryzuje się on wysoką gorączką, dusznością, ostrą niewydolnością oddechową, naciekami w płucach oraz wysiękami w jamie opłucnej i jamie osierdzia. Dodatkowo może wystąpić niedociśnienie, obrzęki, zwiększenie masy ciała, niewydolność wątroby, nerek, a w konsekwencji także niewydolność wielonarządowa.

"Zespół kwasu retinowego" związany z hiperleukocytozą może doprowadzić do zgonu pacjenta. Aby zmniejszyć ryzyko jego wystąpienia należy do schematu leczenia tretynoiną włączyć pełnodawkową, ale uzależnioną od ilości białych krwinek chemioterapię.

W przypadku pojawienia się "zespołu kwasu retinowego" o umiarkowanym lub silnym natężeniu lekarz może rozważyć okresowe przerwanie leczenia tretynoiną.

W czasie leczenia tretynoiną mogą pojawić się objawy idiopatycznego nadciśnienia śródczaszkowego, które leczone jest według standardowych metod praktyki klinicznej. Jeżeli leczenie nie przynosi efektów, należy rozważyć czasowe odstawienie leku.

Szczególną uwagę należy zachować podczas pierwszego miesiąca leczenia tretynoiną, ponieważ może dojść do pojawienia się zakrzepów, które dotyczyć mogą różnych układów narządów wewnętrznych. Dlatego też należy zachować szczególną ostrożność podczas jednoczesnego podawania tretynoiny z lekami przeciwfibynolitycznymi, takimi jak kwas traneksamowy, kwas aminokapronowy i aprotynina.

Z uwagi na możliwość wystąpienia hiperkalcemii należy kontrolować stężenie wapnia w osoczu.

Stosowanie zewnętrzne: 

W przypadku podania miejscowego należy przed pierwszą aplikacją wykonać test na niewielkim obszarze skóry, ze względu na ryzyko pojawienia się obrzęków lub egzemy.

Podczas zewnętrznego stosowania leku należy unikać kontaktu z oczami, jamą ustną, nozdrzami, a także błonami śluzowymi. W razie kontaktu należy wybrane miejsce dokładnie umyć wodą.

Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym, miejscowym stosowaniu tretynoiny wraz z innymi preparatami, które powodują złuszczanie się skóry, np:

  • produkty zawierające siarkę, rezorcynę, nadtlenek benzoilu i kwas salicylowy;
  • mydła lub produkty lecznicze stosowane do oczyszczania skóry, które powodują złuszczanie i silnie wysuszają skórę;
  • produkty z dużą zawartością alkoholu.

Podczas leczenia tretynoiną powinno unikać się znacznej ekspozycji na światło słoneczne, promieniowanie ultrafioletowe lub promienie Rentgena, ze względu na możliwość wystąpienia dodatkowych podrażnień skóry. U pacjentów, u których wystąpiły oparzenia słoneczne, należy zaprzestać stosowania leku, aż do całkowitego ustąpienia objawów oparzenia. Szczególną ostrożność powinni zachować pacjenci, którzy wykonując pracę są narażeni na dużą ekspozycją na światło słoneczne oraz osoby które mają rodzinne predyspozycje do oparzeń słonecznych bądź są wrażliwe na promieniowanie słoneczne.

Jeżeli pojawi się ciężkie podrażnienie skóry w miejscu podania tretynoiny, lek należy stosować rzadziej, bądź odstawić go całkowicie do momentu wyleczenia podrażnień.

Leku nie wolno stosować na zranioną skórę.

Miejsca aplikacji nie powinno oczyszczać się częściej niż dwa razy na dobę. Nie wolno również osuszać miejsc aplikacji przez pocieranie.

Przeciwwskazania tretynoiny do łączenia z innymi substancjami czynnymi

Tretynoiny nie należy łączyć z tetracyklinami i preparatami zawierającymi witaminę A.

Interakcje tretynoiny z innymi substancjami czynnymi

Ryzyko wystąpienia nadciśnienia śródczaszkowego (objawy guza rzekomego mózgu).
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Chlorotetracyklina (Chlortetracycline) antybiotyki tetracyklinowe - tetracykliny
Doksycyklina (Doxycycline) antybiotyki tetracyklinowe - tetracykliny
Limecyklina (Limecycline) antybiotyki tetracyklinowe - tetracykliny
Oksytetracyklina (Oxytetracycline) antybiotyki tetracyklinowe - tetracykliny
Tetracyklina (Tetracyline) antybiotyki tetracyklinowe - tetracykliny
Objawy sugerujące hiperwitaminozę A.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Beta-karoten (Prowitamina A) (Beta-carotene) witamina A i jej pochodne
Izotretynoina (Izotretinoina) (Isotretinoin) retinoidy i pochodne
Wzrost metabolizmu tretynoiny. Brak danych świadczących o zmniejszeniu skuteczności leku w wyniku interakcji.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Fenobarbital (Luminal) (Phenobarbital) inne leki przeciwpadaczkowe
Hydrokortyzon (Hydrocortisone) glikokortykosteroidy
Metyloprednizolon (Methylprednisolone) glikokortykosteroidy
Prednizolon (Prednisolone) glikokortykosteroidy
Prednizon (Prednisone) glikokortykosteroidy
Ryfampicyna (Rifampicin (rifampin)) antybiotyki - INNE

Wpływ tretynoiny na prowadzenie pojazdów

Tretynoina podawana doustnie może wywierać niewielki bądź umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów lub obsługę maszyn. U pacjentów mogą pojawić się zawroty głowy lub silne bóle głowy.

Tretynoina podawana miejscowo nie wywiera wpływu na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn.

Inne rodzaje interakcji

Badania diagnostyczne

Bardzo często może dojść do zwiększenia stężenia triglicerydów we krwi, zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi, zwiększenie stężenia cholesterolu we krwi oraz zwiększenie aktywności aminotransferaz. Ponadto może dojść do  zwiększenie stężenia histaminy we krwi.

Wpływ tretynoiny na ciążę

Tretynoina nie powinna być stosowana przez kobiety będące w ciąży lub mogące zajść w ciążę, gdyż może doprowadzić do poważnych wad rozwojowych płodu. Ryzyko wystąpienia wad u dziecka jest bardzo wysokie i jest ono niezależne od stosowanej dawki i czasu leczenia. Kobiety będące w okresie rozrodczym zarówno w czasie leczenia tretynoiną jak i w ciągu miesiącu po zaprzestaniu leczenia nie powinny starać się o potomstwo. Jeżeli wystąpi konieczność, lek można zastosować u kobiety w ciąży, jednak pod warunkiem, że korzyść dla matki przewyższa ryzyko wystąpienia wad rozwojowych u dziecka.

Pacjentka znajdująca się w okresie rozrodczym przez rozpoczęciem leczenia powinna zostać poinformowana przez lekarza o zagrożeniach, które wynikają z zajścia w ciążę podczas leczenia tretynoiną, bądź w ciągu miesiąca od zaprzestania leczenia. Pacjentka musi stosować skuteczne metody antykoncepcyjne przez cały okres leczenia, a także miesiąc po skończonej terapii. Podczas terapii tretynoiną powinny być wykonywane testy ciążowe w comiesięcznych odstępach przez cały okres leczenia. Jeżeli mimo zastosowanych środków ostrożności kobieta zajdzie w ciążę, ryzyko wystąpienia wad rozwojowych u dziecka jest bardzo wysokie, zwłaszcza gdy lek podawany był w pierwszym trymestrze ciąży.

Wpływ tretynoiny na laktację

W czasie leczenia tretynoiną należy przerwać karmienie piersią.

Wpływ tretynoiny na płodność

Brak danych na temat wpływu tretynoiny na płodność u ludzi.

Skutki uboczne

bezsenność
Bardzo często
biegunka
Bardzo często
ból głowy
Bardzo często
ból w klatce piersiowej
Bardzo często
bóle brzucha
Bardzo często
depresja
Bardzo często
zapalenie czerwieni wargowej
Bardzo często
lęk
Bardzo często
łysienie
Bardzo często
nudności
Bardzo często
parestezje
Bardzo często
rumień
Bardzo często
rzekomy guz mózgu
Bardzo często
suchość błony śluzowej jamy ustnej
Bardzo często
świąd
Bardzo często
wymioty
Bardzo często
wysypka
Bardzo często
zaburzenia widzenia
Bardzo często
nadciśnienie śródczaszkowe
Bardzo często
zapalenie trzustki
Bardzo często
zaparcia
Bardzo często
zawroty głowy
Bardzo często
złe samopoczucie
Bardzo często
zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi
Bardzo często
zaburzenia spojówki
Bardzo często
zaburzenia rytmu serca
Bardzo często
nadmierne pocenie się
Bardzo często
astma
Bardzo często
dreszcze
Bardzo często
zwiększenie aktywności aminotransferaz
Bardzo często
zaburzenia słuchu
Bardzo często
stan splątania
Bardzo często
zmniejszenie apetytu
Bardzo często
nagłe zaczerwienienie skóry twarzy
Bardzo często
niewydolność oddechowa
Bardzo często
suchość nosa
Bardzo często
Ból kości
Bardzo często
Zwiększenie stężenia cholesterolu we krwi
Bardzo często
zwiększone stężenie trójglicerydów
Bardzo często
leukocytoza
Częstość nieznana
zapalenie naczyń
Częstość nieznana
trombocytoza
Częstość nieznana
zakrzepica tętnicza
Częstość nieznana
hiperkalcemia
Częstość nieznana
Incydent naczyniowo-mózgowy
Częstość nieznana
zawał mięśnia sercowego
Częstość nieznana
zapalenie mięśni
Częstość nieznana
rumień guzowaty
Częstość nieznana
martwicze zapalenie powięzi
Częstość nieznana
bazofilia
Częstość nieznana
zakrzepica żylna
Częstość nieznana
ostre neutrofilowe zapalenie skóry z gorączką (zespół Sweeta)
Częstość nieznana
zawał nerki
Częstość nieznana
owrzodzenie narządów płciowych
Częstość nieznana
zwiększenie stężenia histaminy we krwi
Częstość nieznana
zespół kwasu retinowego
Częstość nieznana

Działa niepożądane zostały podzielone ze względu na częstotliwość występowania u pacjentów. (Klasyfikacja MdDRA)

Bardzo często
(≥1/10)
Często
(≥1/100 do <1/10)
Niezbyt często
(≥1/1000 do <1/100)
Rzadko
(≥1/10 000 do < 1/1000)
Bardzo rzadko
(<1/10 000)
Częstość nieznana
Nie można ocenić na podstawie dostępnych danych

Inne możliwe skutki uboczne

Podanie zewnętrzne (miejscowe): podrażnienie oka, suchość skóry, łojotok, nadwrażliwość na światło, złuszczanie skóry, oparzenia słoneczne, zapalenie skóry, wirus Herpes, wysypka plamista, krwawienie skóry, uczucie pieczenia skóry, utrata barwnika w skórze, podrażnienie, obrzęk i nadżerki w miejscu aplikacji, uczucie gorąca, ból, alergiczny wyprysk kontaktowy, ostra uogólniona osutka krostkowa, niedoczynność tarczycy.

W początkowym okresie stosowania tretynoiny może nastąpić zaostrzenie zmian trądzikowych z nasileniem odczynu zapalnego.

Objawy przedawkowania tretynoiny

W przypadku podawania doustnego tretynoiny przy przedawkowaniu może dojść do odwracalnych objawów hiperwitaminozy A, takich jak bóle głowy, nudności, wymioty czy objawy śluzówkowo-skórne.

Przy podaniu zewnętrznym działanie ogólnoustrojowe leku jest mało prawdopodobne ze względu na niską adsorpcję tretynoiny przez skórę. Jednak przy stosowaniu bardzo wysokich dawek może dojść do zaczerwieniania i łuszczenia się skóry oraz ostrego zapalenia skóry, któremu towarzyszą nadżerki i obrzęki.

Mechanizm działania tretynoiny

Tretynoina jest pochodną witaminy A, a jej mechanizm działania nie jest do końca poznany. Prawdopodobnie lek wiąże się z jądrowymi receptorami kwasu retinowego (RAR). Lek stosowany w skojarzeniu z chemioterapią cytotoksyczną u osób chorych na białaczkę hamuje proliferację i pobudza różnicowanie promielocytowych komórek blastycznych. Dzięki takiej terapii skojarzonej zmniejsza się nawrotowość nowotworu, a także poprawia się wskaźnik remisji.

Tretynoina stosowana miejscowo na skórę zwiększa aktywność proliferacyjną keratynocytów w skórze oraz normalizuje różnicowanie komórkowe. Lek  hamuje rogowacenie naskórka, silnie złuszcza zrogowaciały naskórek, zapobiega tworzeniu się zaskórników oraz zmniejsza wielkość gruczołów łojowych. Tretynoina wykazuje również właściwości przeciwzapalne.

Substancje czynne o tym samym mechanizmie działania

  • Acytretyna
  • Alitretynoina
  • Izotretynoina (Izotretinoina)
  • Tazaroten
  • Trifaroten

Wchłanianie tretynoiny

Tretynoina podana doustnie wchłania się dobrze z przewodu pokarmowego, a maksymalne stężenie leku w osoczu osiągane jest po 3 h od podania.

Tretynoina stosowana miejscowo na skórę wchłania się do organizmu w ilości 0,5% - 24% podanej dawki.

Dystrybucja tretynoiny

Tretynoina wiąże się w ponad 95% z białkami osocza.

Metabolizm tretynoiny

Tretynoina metabolizowana jest w wątrobie przy udziale enzymów układu cytochromu P450.

Wydalanie tretynoiny

Tretynoina wydalana jest w postaci metabolitów głównie z moczem (60% przyjętej dawki), a w około 30% także wraz z kałem. Okres półtrwania leku wynosi 0,7 h, ale jego metabolity mają dłuższe okresy półtrwania. Tretynoina nie ulega kumulacji w organizmie, natomiast jej metabolity mogą ulegać akumulacji.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij