Kwas azelainowy – charakterystyka, właściwości i zastosowanie. Czy pomoże na przebarwienia i trądzik?

Jednym ze składników stosowanych zewnętrznie, a chętnie wybieranych przez specjalistów jest kwas azelainowy. Ma podobne do nadtlenku benzoilu właściwości, ale działa łagodniej i jest lepiej tolerowany. Jego cena jest stosunkowo niska. Łączony głównie z terapią różnych odmian trądziku, ale także używany jako peeling czy środek pomagający rozjaśnić przebarwienia. Jakie właściwości decydują o jego wysokiej skuteczności? Jak często go stosować? Ile procent kwasu azelainowego znajdziemy w kremie bez recepty? Czy jest bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią? Czy można go łączyć z innymi składnikami aktywnymi?

1. Czym jest kwas azelainowy?
2. Działanie kwasu azelainowego i efekty stosowania
3. Na co może pomóc kwas azelainowy?
4. Jak stosować kwas azelainowy?
5. Przeciwwskazania do stosowania kwasu azelainowego i skutki uboczne
6. Kwas azelainowy na twarzy – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• co to jest kwas azelainowy,
• kiedy stosować kwas azelainowy na twarz,
• jakie są przeciwwskazania do stosowania kwasu azelainowego.

Czym jest kwas azelainowy?

Kwas azelainowy jest związkiem chemicznym zaliczanym do nasyconych kwasów dikaroboksylowych. W cząsteczce zawiera wyłącznie atomy węgla, wodoru i tlenu (C₉H₁₆O₄). Ta stosunkowo prosta w swojej budowie cząsteczka jest naturalnie występującym w przyrodzie komponentem chemicznym.

Kwas azelainowy ma właściwości przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, antyoksydacyjne, keratolityczne czy rozjaśniające, dlatego powszechnie stosuje się go w preparatach przeznaczonych do określonych problemów skórnych jak trądzik, trądzik różowaty, przebarwienia czy okołoustne zapalenie skóry.

Działanie kwasu azelainowego i efekty stosowania

Kwas azelainowy ma szereg istotnych dla naszej skóry właściwości, które przybliżamy poniżej.

1. Działa przeciwbakteryjne, czyli hamuje działalność bakterii powodujących powstawanie stanów zapalnych poprzez ograniczenie możliwości ich rozprzestrzeniania.
2. Działa przeciwzapalne, ograniczając rozwój bakterii ale również wspomagając leczenie już istniejących stanów zapalnych np. łagodzi objawy trądziku różowatego.
3. Działa keratolityczne – powoduje delikatne złuszczanie naskórka.
4. Działa komedolityczne i reguluje wydzielanie sebum, dzięki czemu przeciwdziała blokowaniu ujść gruczołów łojowych i powstawaniu zaskórników.
5. Działa rozjaśniająco na przebarwienia powstające na skutek przebytych zapaleń, przyjmowania leków czy spowodowane niekorzystnymi zmianami hormonalnymi.   
6. Działa antyoksydacyjnie; jest tzw. zmiataczem wolnych rodników przyczyniających się do starzenia skóry czy wywołujących stany zapalne.

Na co może pomóc kwas azelainowy?

Kwas azelainowy jest najczęściej pierwszym wyborem w terapii różnych odmian trądziku – pospolitego, młodzieńczego, a także różowatego. Stosowany jest zarówno w trakcie terapii domowych, jak i tych podejmowanych przez specjalistów w gabinetach lekarskich i kosmetologicznych. Kwas wycisza skórę, wspomagając leczenie stanów zapalnych. W przypadku trądziku różowatego jego właściwości – obok niwelacji możliwych wyprysków – pozwalają rozjaśnić rumień pojawiający się w okolicy twarzy.

Jest ceniony podczas walki z przebarwieniami pojawiającymi się na naszej skórze na skutek działania słońca, hormonów, trądziku czy oparzeń. Pomoże również rozjaśnić blizny, jednak nie rozjaśni zmian płaskich jak brodawki, znamiona czy piegi.

Jak stosować kwas azelainowy?

Preparaty zawierające kwas azelainowy należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza lub kosmetologa, którzy dobrali terapię do potrzeb naszej cery. Jeżeli jednak takich zaleceń nie mamy i stosujemy kwas lub kosmetyk go zawierający na własną rękę, warto zapoznać się z zaleceniami producenta. Zazwyczaj zalecane jest stosowanie preparatu 1–2 razy dziennie do uzyskania zadowalających efektów. Uwaga, efekty będą widoczne dopiero po pewnym czasie (około 6–8 tygodni).

Kwas azelainowy może być stosowany w połączeniu z innymi składnikami aktywnymi, co zwiększy szanse na powodzenie kuracji. Można go łączyć przykładowo z: antybiotykami  (do stosowania wewnętrznego i zewnętrznego), terapią hormonalną, nadtlenkiem benzoilu, tretinoiną, kwasami AHA i BHA (np. kwasem mlekowym, salicylowym, migdałowym czy glikolowym), kwasem laktobionowym, niacynamidem.

Należy jednak pamiętać o stosowaniu przerw czasowych pomiędzy aplikacjami kolejnych składników aktywnych na leczone okolice (przykładowo produkty z kwasem azelainowym stosować o poranku, a inne wieczorem). Warto wszelkie połączenia kuracji z wieloma składnikami aktywnymi prowadzić pod okiem lekarza lub kosmetologa.  

Nie zaleca się stosowania terapii z kwasem azelainowym łącznie z terapią opartą o pochodne witaminy A, czyli retinolu (stosowane zewnętrznie oraz doustnie). 

Na co zwrócić uwagę przy wyborze kosmetyków z kwasem azelainowym?

Na rynku dostępnych jest wiele produktów zawierających w swoim składzie kwas azelainowy. Na półkach aptek i drogerii znajdziemy kosmetyki i dermokosmetyki, takie jak: kremy, maści, toniki, sera, żele czy maseczki. W większości będą to preparaty bez recepty.  

Wybierając ten, którego skład skrojony jest na miarę naszych potrzeb, warto zwrócić uwagę nie tylko na formułę, ale również na stężenie składnika aktywnego – informację, ile procent jest go w gotowym produkcie. Jest to o tyle ważne, że zakres stężeń waha się od 0,5% do nawet 40%. W preparatach dostępnych bez recepty i dla klientów niebędących profesjonalistami stężenia składnika aktywnego nie przekraczają 20%. Wyższe natomiast stosowane są podczas zabiegów eksfoliacji przeprowadzonych przez specjalistów.

Przeciwwskazania do stosowania kwasu azelainowego i skutki uboczne

Kwas azelainowy jest składnikiem uznawanym za bezpieczny. Podany na skórę wchłania się do organizmu w stopniu niewielkim (niecałe 4%). Wydalany jest z moczem w formie niezmienionej lub utlenionej. Nie wykazuje działania embriotoksycznego i teratogennego w badaniach prowadzonych na zwierzętach. Jest to przesłanka, wobec której pod kontrolą lekarza mogą stosować go osoby w ciąży i karmiące piersią.

Przeciwwskazań do stosowania tego składnika aktywnego jest niewiele. Nie zaleca się użycia jeżeli:  

• skóra w planowanym miejscu aplikacji jest uszkodzona (występują infekcje, nadżerki lub ostre stany zapalne),  
• równocześnie stosowana jest terapia pochodnymi witaminy A (zarówno w postaci leków, jak i preparatów do stosowania zewnętrznego),
• w miejscu aplikacji przeprowadzony był zabieg chirurgiczny (do 3 miesięcy wcześniej) lub kuracja krioterapią (do 6 miesięcy wcześniej),
• pacjent ma nadwrażliwość na składnik aktywny.

Inny aspekt, na który warto zwrócić uwagę, stosując kwas azelainowy, to jego właściwości rozjaśniające. Stosowany u osób z ciemną karnacją może spowodować pojawienie się jaśniejszych plam na skórze w miejscu aplikacji.

Kwas azelainowy na twarzy – najczęściej zadawane pytania

Czy można stosować kwas azelainowy w ciąży i podczas karmienia piersią?

Jest stosunkowo dobrze tolerowany i może być stosowany (pod kontrola lekarza) przez kobiety w ciąży oraz karmiące piersią.

Czy kwas azelainowy można stosować przez cały rok?

Kwas azelainowy nie wykazuje działania fototoksycznego, co oznacza, że może być stosowany cały rok.

Jaka długo stosować kwas azelainowy?

Kuracja z użyciem kwasu azelainowego nie powinna być dłuższa niż 6 miesięcy.

Z czym nie łączyć kwasu azelainowego? 

Kwasu azelainowego nie należy łączyć z kwasami AHA czy BHA – mają one także działanie złuszczające, a stosowanie ich równocześnie może doprowadzić do podrażnień skóry. Niewskazane jest łączenie też z retinoidami, takimi jak retinal czy retinol. Jeśli jednak skóra była wcześniej przyzwyczajona do działania retinoidów, przed włączeniem kwasu azelainowego do pielęgnacji, oba składniki można stosować naprzemiennie – w różne dni. Rozdzielenie czasowe zaleca się również w przypadku preparatów z witaminą C, zwłaszcza w wysokich stężeniach. Podczas stosowania kwasu azelainowego warto także zrezygnować z peelingów mechanicznych, ponieważ ich łączenie z tym składnikiem może prowadzić do naruszenia bariery hydrolipidowej skóry.