Witamina A – rola w organizmie, źródła, suplementacja
Piotr Gmachowski

Witamina A – rola w organizmie, źródła, suplementacja

Witamina A to nazwa grupy związków chemicznych, która odnosi się do rozpuszczalnych w tłuszczach retinoidów (m.in. retinolu) i niektórych karotenoidów (np. beta-karotenu). Witamina A wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, narządu wzroku, układu rozrodczego, a także na stan skóry (ma silne właściwości antyoksydacyjne). Niedobór witaminy A może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych, takich jak kłopoty ze wzrokiem. W jakich produktach szukać witaminy A?

Witamina A – właściwości. Jaką rolę pełni w organizmie? 

Witamina A to termin odnoszący się do kilku organicznych związków chemicznych, z których jeden wykazuje pełną aktywność, jest nim retinol – najważniejsza i podstawowa forma witaminy A. Do związków pochodnych wykazujących podobną budowę chemiczną oraz funkcje zaliczamy: retinal, kwas retinolowy, a także związki pochodnych estrowych retinolu (palmitynian i octan), wymienione pochodne wraz z retinolem określamy jako retinoidy. 

Witamina A należy do grupy karotenoidów, jest pochodną karotenu. Karotenoidy są prowitaminami witaminy A i podstawowym jej źródłem w diecie. Są one naturalnymi barwnikami roślinnymi i przeciwutleniaczami. Najsilniejszym prekursorem witaminy A jest beta-karoten, przekształcany w ścianie jelit i w wątrobie w witaminę.  

Witamina A odgrywa bardzo ważną rolę w procesie widzenia i odbierania bodźców wzrokowych przebiegających w siatkówce oka, ma istotny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie i wygląd skóry oraz uczestniczy w procesie różnicowania się komórek nabłonka. Warto wspomnieć o korzystnych właściwościach antyoksydacyjnych oraz fotoprotekcyjnych, dzięki którym hamowane są procesy starzenia się. Dodatkowo witamina A uczestniczy w procesach rozrodczych, wpływając na prawidłowy rozwój komórek układu rozrodczego, a także w procesach wzrostu tkanki kostnej. Wykazuje również działanie wspomagające układ immunologiczny oraz pełni istotną rolę w produkcji erytrocytów. Witamina A bierze udział w wielu istotnych dla organizmu procesach biochemicznych. 

Witamina A bardzo często występuje w suplementach w połączeniu z witaminą E. Jednoczesne przyjmowanie obu witamin ma silniejsze działanie ochronne przed wolnymi rodnikami, które przyspieszają proces starzenia komórek.

Witamina A – źródła  

Dobrym źródłem witaminy A (retinolu) są produkty pochodzenia zwierzęcego. Retinol oraz jego pochodne występują w: 

  • podrobach (w wątrobie), 
  • jajach,
  • serach dojrzewających, 
  • maśle, 
  • rybach morskich (niektóre gatunki). 

Witamina A występuje w żywności również jako prowitamina. Prowitamina witaminy A, czyli beta-karoten, występuje w produktach pochodzenia roślinnego głównie w: 

  • marchwi, 
  • natce pietruszki
  • szpinaku, 
  • jarmużu, 
  • brokułach, 
  • morelach, 
  • brzoskwiniach. 

Witamina A w postaci prowitaminy występuje również w mleku oraz przetworach mlecznych.

Witamina A – objawy niedoboru 

Niedobór witaminy A manifestuje się przede wszystkim poprzez występowanie objawów chorobowych związanych ze skórą. Zaliczamy do nich:

  • nadmierne rogowacenie naskórka, 
  • nadmierne łuszczenie się naskórka, 
  • suchość skóry, 
  • łamliwość włosów, 
  • przerzedzenie włosów, 
  • wydłużenie procesu gojenia się ran. 
Niedobór witaminy A może także powodować problemy związane ze wzrokiem, m.in. zaburzenia widzenia oraz ślepotę zmierzchową. Może również dojść do pojawienia się suchości spojówek i rogówek, zgrubienia spojówek, zapalenia brzegów powiek, a także upośledzenia ostrości wzroku. U osób z hipowitaminozą obserwuje się też upośledzenie płodności oraz zwiększoną podatność na infekcję. 

W krajach rozwiniętych niedobór witaminy A obserwowany jest rzadko. Stan ten pojawia się jako skutek niedostatecznej ilości witaminy A w diecie, zwłaszcza w przypadku dzieci i osób w podeszłym wieku, upośledzenia czynności wątroby, np. na skutek spożywania dużej ilości alkoholu lub zaburzeń wchłaniania.

Witamina A – objawy nadmiaru w organizmie 

Nie tylko stan niedoboru witamin jest szkodliwy dla organizmu. Watro pamiętać, iż hiperwitaminoza także jest niebezpiecznym stanem, który może wpływać niekorzystnie na zdrowie.

Nadmiar witaminy A jest szkodliwy i może działać teratogennie.

Do objawów nadmiaru witaminy A w organizmie zalicza się: 

  • powiększenie wątroby, 
  • zwiększoną pobudliwość, 
  • bóle głowy, 
  • zmiany skórne, 
  • łysienie, 
  • osłabienie organizmu, 
  • brak apetytu, 
  • zmiany w układzie kostnym (struktura kości). 

Skóra osób, które nadmiernie suplementują witaminę A, prowadząc do hiperwitaminozy, staje się sucha, obserwuje się również nadmierne jej rogowacenie, pękanie czerwieni wargowej, a także łamliwość paznokci i włosów. Stosując preparaty farmaceutyczne, powinniśmy przestrzegać zaleconego przez producenta dawkowania oraz zwracać uwagę, czy zażywając różne suplementy diety, nie przyjmujemy tych samych substancji w różnych preparatach.  

Witamina A w kosmetykach 

W kosmetyce witaminę A stosuję się zewnętrznie w preparatach przeznaczonych do pielęgnacji skóry suchej oraz starzejącej się. Znajduje się ona głównie w kosmetykach ujędrniających i uelastyczniających, a także przeciwzmarszczkowych.

Natomiast retinoidy, które stosuje się w dermatologii możemy podzielić na retinoidy do stosowania miejscowego, jest to np. tretinoina oraz retinoidy do stosowania ogólnego, jest to np. izotretinoina. Substancje te wykazują właściwości: 

  • regulujące procesy rogowacenia, 
  • pobudzające syntezę kolagenu, 
  • zmniejszające stany zapalne, 
  • pobudzające angiogenezę. 

Retinoidy wykorzystywane są w leczeniu trądziku pospolitego (różne odmiany) oraz różowatego. Wskazania obejmują także leczenie: łuszczycy plackowatej, która nie przekracza 20% powierzchni ciała, liszaja płaskiego czy łupieżu czerwonego mieszkowego. Literatura fachowa wskazuje również na korzyści, jakie niesie wykorzystanie retinoidów w leczeniu zaburzeń pigmentacji (przebarwienia pozapalne), niektórych nowotworów skóry oraz brodawek płaskich i rozstępów. 

Natomiast w przypadku wykorzystania retinoidów do leczenia systemowego wymienia się głównie trądzik i łuszczycę. W przypadku łuszczycy są to ciężkie jej odmiany, czyli: krostkowa uogólniona i ograniczona, erytrodermia łuszczycowa oraz łuszczyca plackowata oporna na leczenie miejscowe lub fototerapię. W przypadku trądziku retinoidy wykorzystywane są w trądziku torbielowatym (z bliznowaceniem), trądziku nawrotowym, który jest oporny na inne metody leczenia, a także w trądziku różowatym piorunującym oraz trądziku ze stwardniałym obrzękiem twarzy. Leki z tej grupy znajdują również zastosowanie w walce z wieloma innymi chorobami dermatologicznymi, w tym nowotworami skóry.

Warto pamiętać, iż leki te są wydawane wyłącznie po okazaniu recepty, a jednym z działań niepożądanych, na które należy zwrócić uwagę jest działanie teratogenne. W przypadku terapii należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarskich.  

Witamina A – zalecane dzienne spożycie witaminy A 

Zalecane dziennie spożycie witaminy A jest uzależnione od wieku, płci oraz stanu fizjologicznego i wynosi odpowiednio: dla kobiet 700 µg, natomiast dla mężczyzn 900 µg równoważnika retinolu. 

Zwiększone zapotrzebowanie na witaminę A pojawia się u osób, które cierpią na choroby układu pokarmowego oraz infekcje. Zapotrzebowanie na tę witaminę wzrasta również przy długotrwałym stresie. O witaminie A powinny także pamiętać osoby, które stosują dietę bardzo ubogą w tłuszcz. Warto również wspomnieć o temacie zażywania preparatów z witaminą A przez kobiety będące w ciąży, oczywiście fakt ten powinien być wcześniej uzgodniony z lekarzem prowadzącym, a zażywanie powinno się odbywać pod jego kontrolą, w odpowiednich wskazaniach medycznych.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Naturalne elektrolity – przegląd najlepszych produktów

    Elektrolity są to roztwory wodne posiadające ładunek elektryczny, może on być dodatni lub ujemny. Odpowiedni poziom elektrolitów jest bardzo istotnym elementem prawidłowego funkcjonowania organizmu. Elektrolity są obecne we wszystkich strukturach komórkowych żywego organizmu. Do naturalnych najważniejszych elektrolitów należą: sód, potas, wapń, magnez, chlorki i fosforany.

  • Miód manuka – właściwości i zastosowanie

    Ostatnimi czasy coraz intensywniej obserwowany jest wzrost zainteresowania naturalnymi metodami leczenia różnorodnych schorzeń – apiterapia jest jedną z nich. To praktyka wykorzystująca produkty pszczele podczas procesu leczenia. W apiterapii stosuje się miód, ale również wosk, kit pszczeli czy zasklep miodowy. Ze względu na swoje specyficzne właściwości, miód manuka jest jednym z najbardziej popularnych gatunków miodów stosowanych w apiterapii. Dlaczego? Dowiedz się więcej w poniższym artykule. 

  • Pigwa – właściwości zdrowotne, wartości odżywcze i przepisy

    Pigwa jest owocem, który wykorzystuje się przy problemach trawiennych i przeziębieniu. Stosuje się ją także na poprawę apetytu. Jej dojrzałe owoce nie nadają się do spożywania na surowo, ale doskonale sprawdzają się w przetworach (konfitury, nalewki czy syropy z pigwy). Jakie inne właściwości zdrowotne mają owoce pigwy? 

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Tran – właściwości. Czy tran wpływa na odporność?

    Tran to olej otrzymywany z dorsza atlantyckiego lub innych ryb dorszowatych (olej z wątroby rekina nie jest tranem, ma bowiem inny skład i inne właściwości). Tran zawiera witaminę D i A, a także kwasy omega-3 (DHA i EPA), które mają korzystny wpływ na układ odpornościowy, nerwowy oraz krwionośny. Kiedy stosować olej z wątroby dorsza? Jak wybrać najlepszy tran dla dziecka i dla osoby dorosłej?

  • Fitoestrogeny – czym są, gdzie występują i jak działają?

    Fitoestrogeny to grupa ponad 300 biologicznie aktywnych związków występujących w roślinach. W organizmie ludzkim pełnią nieprzebrane ilości ról, mogą wpływać na setki procesów o szerokim spektrum oddziaływania. Co to są fitoestrogeny, gdzie występują i jak działają? 

  • Lecytyna sojowa (E322) – czym jest i gdzie ją znaleźć? Kiedy należy ją suplementować?

    Lecytyna jako apteczny preparat na pamięć znana jest każdemu, niezależnie od wieku: stosowana jest i przez studentów w trakcie sesji, i przez osoby starsze. Jakie jeszcze zastosowania można jej przypisać? Jakie ma właściwości i do czego służy lecytyna sojowa? Dowiedzmy się więcej. 

  • Glutation – czym jest? Co warto o nim wiedzieć?

    Rozwój nauki powoduje, że jesteśmy w stanie coraz częściej powiązać wybrane cząsteczki chemiczne z dobrym bądź złym stanem badanego organizmu lub wręcz z wybraną jednostką chorobową. Jedną z takich cząsteczek jest glutation. Co to jest? Kiedy zaleca się badać jego poziom? Czy ma właściwości prozdrowotne? Czy możemy wpłynąć na jego ilość w organizmie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.  

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij