zaskórniki na nosie
Agnieszka Jakubiec

Zaskórniki – dlaczego powstają? Czy można im zapobiec?

Zaskórniki (wągry) to problem charakterystyczny dla przetłuszczającej się skóry. Choć kojarzą się one głównie z okresem dojrzewania, to jednak dotyczą osób w każdym wieku. Jak powstają zaskórniki i dlaczego warto znać ten mechanizm? Jaką rolę w powstawaniu wągrów odgrywają hormony? Czy skłonność do zaskórników może być dziedziczna? Czym różnią się od siebie zaskórniki zamknięte od otwartych?

Spis treści:

  1. Jak powstają zaskórniki?
  2. Jakie są rodzaje zaskórników?
  3. Zaskórniki a rozszerzone pory
  4. Zaskórniki u dziecka – skąd się biorą?
  5. Jaką rolę w powstawaniu zaskórników odgrywają hormony?
  6. Jak zapobiegać zaskórnikom dzięki diecie?
  7. Zapobieganie zaskórnikom – wskazówki przy pielęgnacji

Zaskórniki (wągry) – czym są, jak powstają i gdzie się pojawiają?

Wykwitem pierwotnym w trądziku – zmianą skórną, od której rozpoczynają się zaburzenia w obrębie skóry – jest mikrozaskórnik (widoczny jedynie pod mikroskopem). W wyniku nieprawidłowości w obrębie funkcjonowania mieszków włosowych przekształca się on w widoczne gołym okiem zaskórniki.  

Co wpływa na powstawanie zaskórników? Do zaburzeń powodujących powstawanie wągrów należą: 

  • nadmierna produkcja sebum, jego zła jakość oraz zwiększona lepkość,
  • nieprawidłowa proliferacja (rozmnażanie) keratynocytów (komórek naskórka),
  • zaburzenia rogowacenia w obrębie ujść mieszka włosowego.  
Połączenie tych trzech mechanizmów powoduje powstanie czopu blokującego przewód mieszkowo-łojowy, a tym samym uniemożliwia wydostanie się sebum na powierzchnię skóry, generując powstanie zaskórników oraz stanów zapalnych.  

Budowa gruczołów łojowych na całym ciele jest podobna, jednak największą skłonność do zatykania przejawiają tzw. mieszki łojowe, gdzie stosunkowo duży gruczoł łojowy występuje wraz z delikatnym lub średniej wielkości włosem.  

Gdzie pojawiają się zaskórniki? Typową lokalizacją zmian trądzikowych jest strefa T na twarzy obejmującej czoło, nos i brodę oraz rynna łojotokowa obejmująca dekolt, ramiona i plecy. Związanie jest to również z większą wrażliwością sebocytów (komórek produkujących łój) w tym regionie na hormonalne czynniki stymulujące produkcję sebum. Ponieważ sebocyty na skórze występują zawsze w połączeniu z włosami (wyjątkiem są błony śluzowe) zaskórniki mogą pojawić się na każdej owłosionej części ciała, również w nietypowych miejscach takich jak nogi, ramiona, uszy, pachy czy pośladki.

Zamknięte i otwarte zaskórniki – czym się od siebie różnią?

Rodzaj zaskórnika wiąże się bezpośrednio z budową lejka przewodu gruczołu łojowego. Jeśli czop zablokuje górną część lejka, znajdującą się na poziomie naskórka, mamy do czynienia z zaskórnikiem otwartym. Charakteryzuje się on czarnym kolorem, który jest wynikiem utleniania się zawartej w czopie keratyny.  

W przypadku zaskórników zamkniętych czop lokalizuje się nieco niżej, pod powierzchnią skóry. Zaskórniki zamknięte mają biały kolor, gdyż w wyniku braku dostępu powietrza nie dochodzi w nich do ciemnienia keratyny.

Za względu na pokrywającą je warstwę komórek zaskórniki zamknięte wymagają nieco intensywniejszych metod złuszczających niż zaskórniki otwarte i częściej predysponują do powstawania stanów zapalnych.

Zaskórniki a rozszerzone pory

W przeciwieństwie do zaskórników rozszerzone pory nie świadczą o zaburzeniach w obrębie jednostki włosowo-łojowej oraz nie powodują stanów zapalnych, ponieważ nie zaburzają wydobywania się sebum na powierzchnię skóry.  

Rozszerzone pory są fizjologicznym elementem budowy skóry, a ich wielkość zależy od rozmiaru znajdującego się pod nim gruczołu łojowego. Wraz ze wzrostem sebocytów i ich aktywnością w okresie pokwitania zwiększa się rozmiar porów, który do końca życia pozostaje taki sam. Na widoczność porów w największym stopniu wpływają zgromadzone w nich sebum oraz obumarłe komórki, które – podobnie jak zaskórniki otwarte – ciemnieją pod wpływem powietrza, tworząc charakterystyczny obraz ciemnych punkcików.  

Kosmetyki mające na celu zwężenie porów tak naprawdę ich nie „zwężają”, a raczej zmniejszają ich widoczność, rozpuszczając i upłynniając zalegające w porach sebum oraz działając złuszczająco. Dzięki temu nie dochodzi do powstawania czarnych, widocznych punkcików. Na wygląd porów wpływa również niewłaściwa pielęgnacja, w tym zbyt niski poziom nawilżenia i elastyczności skóry, który dodatkowo podkreśla ich widoczność.

Zaskórniki u dziecka

Zaskórniki oraz trądzik niemowlęcy są związane z powiększonymi gruczołami łojowymi w wyniku oddziałujących na nie androgenów matki przyjmowanych podczas karmienia piersią oraz przedostających się w życiu płodowym przez łożysko. Wraz ze spadkiem androgenów matki trądzik samoistnie ustępuje. Zaskórniki u dziecka mogą być również wynikiem nieprawidłowej pielęgnacji. Wiąże się ona z nadmiernym stosowaniem kosmetyków o charakterze okluzyjnym, opartych na ciężkich substancjach natłuszczających takich jak: oleje mineralne, wazelina czy woski.

Zaskórniki a hormony – co powoduje powstawanie wągrów?

Skuteczna terapia pozwalająca pozbyć się zaskórników wymaga zrozumienia mechanizmów zachodzących w obrębie jednostki włosowo-łojowej: nadmiernej produkcji sebum oraz komedogenezy.

Produkcja sebum jest kontrolowana przez hormony. Największy wpływ na pracę gruczołów łojowych mają związki, dla których receptory znajdują się bezpośrednio na powierzchni sebocytów (komórek produkujących łój). Należą do nich m. in: dihydrotestosteron, glukoza (przyłączana przez receptor IGF-1), kortykotropina, histamina, leptyna, estradiol, progesteron, retinoidy, witamina D, hormony tarczycy oraz kannabinnoidy.  

Brak równowagi hormonalnej, niedobry witamin oraz niewłaściwa dieta są główną przyczyną powstawania zaskórników.

Kluczowymi związkami odpowiadającymi za patologiczną produkcję sebum są dihydrotestosteron (DHT) oraz insulinopodobny czynnik wzrostu typu 1 (IGF-1).  

Zaskórniki a androgeny

DHT powstaje z testosteronu przy udziale enzymu 5-alfa-reduktazy. Jego moc androgenowa jest 3-krotnie wyższa niż testosteronu, co przekłada się na mocniejsze pobudzanie sebocytów do pracy, a tym samym nadprodukcję łoju.  

Hormon ten wpływa również na nadmierną proliferację (namnażanie się) komórek, co sprzyja zatykaniu porów. Badanie poziomu androgenów z krwi nie zawsze wskazuje źródło problemów trądzikowych.

Skóra jest miejscem, w którym hormony są produkowane od nowa, dlatego osoba o prawidłowym poziomie hormonów płciowych we krwi wciąż może wykazywać skłonność do zaskórników i trądziku. Jest to wynikiem nadmiernej aktywności 5-alfa-reduktazy w mieszkach włosowych, a tym samym wysokiego poziomu DHT. 

Wysoka czułość receptorów sebocytów i aktywność w.w enzymu może dotykać tylko jednej okolicy łojotokowej, co tłumaczy tendencje do powstawania zaskórników np. na plecach bez ich pojawiania się na twarzy.

Optymalne pH dla wysokiej aktywności 5-alfa-reduktazy 1 to pH 5,5. Obniżenie pH skóry poniżej tej wartości zmniejsza produkcję DHT, a tym samym zmniejsza produkcję sebum i nadmierne rogowacenie będące przyczyną zaskórników. Mechanizm obniżenia pH oraz aktywności 5-alfa-reduktazy wykorzystuje się podczas terapii kwasami AHA i BHA.

Zaskórniki a insulinopodobny czynnik wzrostu 1

Drugim, niezwykle istotnym hormonem wpływającym na keratynocyty i sebocyty jest insulinopodobny czynnik wzrostu 1. Jego poziom zależy od niezdrowej, wysoko przetworzonej diety bogatej w cukry proste, która przyczynia się do wysokiego poziomu insuliny.  

W przeciwieństwie do androgenów poziom IGF-1 może być bezpośrednio regulowany zdrowymi nawykami żywieniowymi, które znacząco poprawiają wygląd skóry.

IGF-1 wykazuje wpływ nie tylko na pracę gruczołu łojowego, ale również na tempo podziałów komórek naskórka ze względu na znajdujące się na keratynocytach receptory dla IGF-1. Hormon ten przyczynia się do hiperkeratozy (nadmiernego rogowacenia) naskórka i zatykania porów prowadzących do powstawania zaskórników i trądziku.  

Wynikający z niewłaściwej diety wysoki poziom insuliny oraz IGF-1 bierze udział w powstawaniu zaskórników oraz trądziku na 3 sposoby:

  • stymuluje syntezę androgenów w nadnerczach i jajnikach,
  • ogranicza produkcję białka wiążącego hormony płciowe (SHBG, ang. sex hormone binding globulin), co zwiększa poziom wolnych androgenów we krwi, a tym samym ich wpływ na produkcję sebum i podziały komórkowe,
  • zwiększa wrażliwość receptorów dla hormonów wzrostu, co pobudza produkcję oraz wzrost sebocytów oraz zwiększa sekrecję łoju.
Skala oddziaływania androgenów, insuliny oraz związków biologicznych na intensywność zmian trądzikowych jest tak duża, że skuteczna terapia, pozwalająca usunąć zaskórniki i zmniejszyć ich tendencję do powstawania, musi łączyć w sobie odpowiednią dietę i pielęgnację.

Czy skłonność do zaskórników i trądziku jest dziedziczna?

Istnieją pewne uwarunkowania genetyczne, które mogą predysponować do powstawania trądziku, należą do nich:

  • wrodzona, nieprawidłowa budowa aparatu włosowo-łojowego – w tym przypadku najczęściej przewód odpowiadający za wyprowadzanie sebum na powierzchnię skóry nie jest prosty i gładki, co utrudnia wypłynięcie łoju; zatrzymanie sebum sprzyja powstawaniu zaskórników i rozwijaniu się procesów zapalnych;
  • nadwrażliwość sebocytów na działanie 5-alfa-reduktuazy oraz wyjątkowa aktywność tego enzymu, co stymuluje nadmierną produkcję sebum;
  • dziedziczna nadwrażliwość na bakterie kolonizujące jednostkę włosowo-łojową, czyli Cutibacterium acnes, odpowiadające za zmiany zapalne w trądziku.
Jednak zgodnie z założeniami epigenetyki mimo „zapisanej w genach” skłonności do trądzików i zaskórników na ich pojawienie się i przebieg największy wpływ mają czynniki środowiskowe takie jak dieta czy tryb życia.

Polecane dla Ciebie

Zapobieganie zaskórnikom – dieta

Prawidłowa dieta pozwala zmniejszyć ilość produkowanych w organizmie androgenów oraz intensywność ich oddziaływania na komórki skóry. Kluczem do sukcesu jest stosowanie diety o niskim ładunku glikemicznym, unikanie cukrów prostych i produktów wysoko przetworzonych oraz dbanie o odpowiednią ilość istotnych dla skóry witamin i minerałów.  

Spożywanie produktów o niskim indeksie glikemicznym zapobiega wzrostowi poziomu insuliny oraz IGF-1, który przyczynia się do nadmiernej produkcji sebum oraz wpływa na zaburzenia rogowacenia.  

Dla zdrowia skóry istotne jest komponowanie posiłków tak, by miały niski ładunek glikemiczny. W praktyce nie oznacza to wcale wykluczenia z diety węglowodanów i cukrów prostych pochodzących np. z owoców. Produkty o wyższym IG takie jak np. makarony należy spożywać w towarzystwie składników obniżających ładunek glikemiczny. Są to białko, błonnik oraz tłuszcze. Tak skomponowane posiłki zapobiegają wyrzutom insuliny, zmniejszając nadprodukcję sebum oraz stany zapalne w skórze.

W etiopatogenezie powstawania zaskórników istotną rolę odgrywa nie tyko ilość sebum, ale przede wszystkim jego jakość (profil kwasów tłuszczowych) oraz lepkość.

Kwasy omega-3 oraz omega-6 mają kluczowy wpływ na płynność sebum, co ułatwia jego wypływanie na powierzchnie skóry i zmniejsza skłonność do powstawania zaskórników. Dodatkowo niedobór NNKT (niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych) prowadzi do zaburzeń rogowacenia naskórka oraz keratynizacji ujść mieszków włosowych, co zwiększa ryzyko powstawania czopu blokującego ujście mieszka włosowego.  

W przypadku osób z trądzikiem zaskórnikowym najczęściej stwierdza się niedobór kwasu linolowego LA, którego źródłem jest olej z wiesiołka i olej z ogórecznika.  

NNKT pozytywnie wpływają na syntezę ceramidów, co poprawia funkcjonowanie bariery hydrolipidowej, a tym samym zmniejsza produkcję sebum będącą odpowiedzią na czynniki zewnętrzne. Kwasy te są podatne na utlenianie, dlatego zwiększając w diecie ilość źródeł kwasów omega-3 oraz omega-6 (ryb, nasion i olejów roślinnych), należy zadbać o odpowiedni poziom antyoksydantów, które ochronią NNKT przed oksydacją.  

Utlenione kwasy omega-3 i omega-6 tracą swoje prozdrowotne właściwości, a wręcz wykazują prozapalne działanie. Do produktów o największym potencjale antyoksydacyjnym należą produkty znajdujące się wysoko w skali ORAC (ang. oxygen radical absorbance capacity) takie jak: cynamon, aronia, czarna jagoda, fasola czerwona, borówka, żurawina, karczoch, jeżyna, śliwka, malina, truskawka, jak również kakao.

Suplementacja oraz dieta zmniejszająca skłonność do powstawania zaskórników powinny uwzględniać witaminy, dla których receptory znajdują się na sebocytach, a więc wpływające bezpośrednio na intensywność produkcji sebum: witaminę A oraz witaminę D:

  • Witamina A wpływa na podziały komórkowe w naskórku oraz normalizację produkcji łoju. Jej niedobór będzie zaburzał rogowacenie ujść mieszków włosowych oraz regenerację naskórka.  
  • Prawidłowy poziom witaminy D hamuje nadmierne podziały komórkowe, zmniejsza produkcję łoju i zapobiega zatykaniu porów. Jej niedobór spowalnia odnowę komórkową oraz zaburza pracę gruczołów łojowych.
Na uwagę zasługuje również cynk, który jest składnikiem około 300 enzymów. Wpływa na aktywność enzymów antyoksydacyjnych czy przyśpiesza gojenie się ran. Jako składnik zmniejszający dostępność receptorów dla androgenów zmniejsza produkcję sebum.

Zapobieganie zaskórnikom – wskazówki przy pielęgnacji

Pielęgnacja skóry z tendencją do zaskórników powinna uwzględniać działania seboregulujące oraz złuszczające. Często powtarzanym błędem jest brak balansu między złuszczaniem i oczyszczaniem skóry, a dbaniem o prawidłowe funkcjonowanie bariery ochronnej.  

Należy pamiętać, że produkcja łoju jest istotnym elementem bariery hydrolipidowej i ciągłe dążenie do zmatownienia skóry może jedynie nasilić problem przetłuszczania się.
Przeczytaj więcej o pielęgnacji cery z zaskórnikami: Co stosować na wągry? Dlaczego nie warto wyciskać zaskórników?

Oprócz omówionych wcześniej czynników hormonalnych stymulujących produkcję sebum i rogowacenie, skóra nadmierną produkcją sebum odpowiada również na czynniki zewnętrzne. Należą do nich m.in: promieniowanie UV, suche powietrze, niewłaściwa pielęgnacja związana z nadmiernym odtłuszczaniem i złuszczaniem naskórka. Kompleksowa pielęgnacja powinna obejmować produkty nawilżające, złuszczające, obniżające pH skóry, seboregulujące oraz oczyszczające. 

  1. Z. D. Draelos, P. T. Pugliese, Fizjologia skóry teoria i praktyka, Wrocław 2014.
  2. A. Zejfer, Kompleksowa terapia problemów skórnych, Warszawa 2022.
  3. M. Szcześniak, B. Grimlinng, J. Meler, Cynk-pierwiastek zdrowia, „Farmacja Polska”, nr 7 2014.
  4. J. Dawidziak, M. Balcerkiewicz, Dieta jako uzupełnienie leczenia trądziku pospolitego (Acne vulgaris) Część I. Witaminy i minerały, „Farmacja Współczesna”, nr 9 2016.
  5. B. Bergler-Czop, Przegląd współczesnych poglądów na etiopatogenezę trądziku pospolitego, „Postępy Dermatologii i Alergologii, nr 6, 2010.
  6. S. Osowski, Znaczenie diety w terapii trądziku pospolitego, „Kosmetologia Estetyczna”, nr 6 2019.
  7. M. Sobjanek, M. Sokołowska-Wojdyło, W. Barańska-Rybak, R. Nowicki, A. Włodarkiewicz, Rola czynników hormonalnych w etiopatogenezie i terapii trądziku pospolitego, „Postępy Dermatologii i Alergologii”, nr 6 2006.
  8. A. D. Kaźmierska, I. Bolesławska, J. Przysławski, Wpływ diety oraz fitoterapii w leczeniu trądziku pospolitego, „Farmacja Polska”, nr 7 2020.
  9. K. Adamczyk, M. Jurzak, Pielęgnacja skóry noworodków i niemowląt, „Polish Journal of Cosmetology”, nr 3 2011.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pielęgnacja skóry z tatuażem – jak dbać o skórę z tatuażem?

    Popularność tatuaży jako trwałej ozdoby ciała człowieka nieprzerwanie rośnie. Tak jak niegdyś, trudno było spotkać osobę wytatuowaną, tak obecnie coraz rzadziej poznajemy nowe osoby, które nie mają choćby jednej, małej „dziary". Za tą powszechnością idą też jednak pewne obowiązki, a mianowicie odpowiednia higiena – jak zatem właściwie dbać o skórę pokrytą tatuażem?

  • 5 zasad pielęgnacji suchej skóry

    Najczęstszym objawem przesuszonej skóry jest nieprzyjemne uczucie ściągania i napięcia. Z czasem może pojawić się dodatkowo świąd, który znacząco zmniejsza komfort życia codziennego. Sucha skóra pozbawiona jest efektu „glow”, czyli subtelnego blasku charakterystycznego dla naskórka o prawidłowym poziomie nawilżenia i zdrowej barierze hydrolipidowej. Oto 5 zasad pielęgnacji suchej skóry.  

  • Kwasy BHA a skóra – co warto wiedzieć?

    Hydroksykwasy to stosunkowo liczna grupa związków chemicznych. Wyróżniono w niej pewne podgrupy zawierające cząsteczki o podobnej budowie chemicznej i właściwościach, znane pod akronimami AHA, BHA czy PHA. W poniższym tekście przybliżamy kwasy BHA, czyli beta hydroksykwasy.

  • Bimatoprost – co to za związek? Czy pomaga na porost włosów, rzęs i brwi?

    Bimatoprost od lat stosuje się w leczeniu jaskry. Występuje w postaci kropli do oczu przepisywanych na receptę, które po wkropleniu do worka spojówkowego obniżają ciśnienie wewnątrzgałkowe. Efektem niepożądanym stosowania bimatoprostu jest wzrost długich i gęstych rzęs oraz ich ściemnienie. Zostało to wykorzystane przez koncerny kosmetyczne do produkcji odżywek do rzęs i brwi. Jakie zatem są skutki uboczne stosowania bimatoprostu na porost włosów, rzęs i brwi? Czy w drogerii wybierać odżywki z czy bez bimatoprostu?

  • Jak się pozbyć wrastających włosków? Sposoby na czerwone kropki na nogach

    Wrastające włoski to problem, który dotyczy skóry nóg, pach czy okolic bikini i może pojawić po depilacji maszynką, woskiem, a także depilatorem. Która z metod radzenia sobie z problemem wrastających włosów jest najbardziej skuteczna, dlaczego nie wolno podrażniać np. zaczerwienień skórnych? Jak zapobiegać wrastaniu się włosków?

  • Jak dbać o skórę twarzy w słoneczne dni? Z których kosmetyków warto zrezygnować? Porady kosmetologa

    Skóra jest narażona na działanie promieniowania ultrafioletowego przez cały rok, niemniej najbardziej podczas miesięcy letnich. Promieniowanie UV i wysoka temperatura sprawiają, że skóra znacznie szybciej traci prawidłowe nawilżenie, co prowadzi do zaburzenia bariery hydro-lipidowej. Ponadto szybciej ulega procesom fotostarzenia, co sprzyja powstawaniu zmarszczek. Jak dbać o skórę latem czy będąc na wakacjach? 

  • Jak odbudować barierę hydrolipidową skóry? Czy uszkodzona może powodować nasilenie trądziku?

    Uszkodzona bariera hydrolipidowa jest przyczyną wystąpienia szeregu problemów skórnych. Do zaburzeń w warstwie hydrolipidowej skóry może doprowadzić niewłaściwa pielęgnacja. Zaburzona bariera hydrolipidowa objawia się przesuszeniem skóry, któremu towarzyszy uczucie ściągnięcia, a czasem nawet pieczenia i świądu. Jak odbudować uszkodzoną barierę hydrolipidową?

  • Minerał mika – właściwości kosmetyków z łuszczykiem

    Mika, nazywana łuszczykiem, to minerał, który wykorzystuje się w wielu gałęziach przemysłu. Do branż, w których mika jest niezwykle ceniona, zalicza się przemysł kosmetyczny. Zwłaszcza producenci kosmetyków mineralnych korzystają z naturalnych złóż miki. Jakie cechy powodują, że ten minerał jest szczególnie ceniony? W jakich produktach można go znaleźć? Czy jest bezpieczny?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij