Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) – właściwości, rodzaje i źródła egzogennych kwasów tłuszczowych - portal DOZ.pl
Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) – właściwości, rodzaje i źródła egzogennych kwasów tłuszczowych
Piotr Gmachowski

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) – właściwości, rodzaje i źródła egzogennych kwasów tłuszczowych

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) to grupa tłuszczów, które nie są syntetyzowane w organizmie, a są konieczne do prawidłowego funkcjonowania – muszą być więc dostarczane wraz z pożywieniem. Wyróżnia się kwasy jednonienasycone (z jednym podwójnym wiązaniem) oraz wielonienasycone (z wieloma podwójnymi wiązaniami). Głównymi źródłami NNKT są ryby oraz tłuszcze roślinne. Jakie mogą być skutki niedoboru niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych?

Czym są niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe?

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe – NNKT (ang. essential fatty acid) to tzw. wyższe kwasy karboksylowe. Muszą być one dostarczane wraz z pożywieniem, organizm człowieka nie ma możliwości syntetyzowania tych związków ze względu na brak odpowiednich enzymów. NNKT pełnią bardzo ważne funkcje w organizmie. Wyróżnia się jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Reprezentantem pierwszej grupy jest przede wszystkim kwas oleinowy, dwie główne grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych to natomiast kwasy omaga-6 (n-6) i kwasy omega-3 (n-3). Nazewnictwo pochodzi od numeru węgla w cząsteczce kwasu, w którym występuje pierwsze wiązanie podwójne.

Ważniejsze niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe to: kwas linolowy (LA), wchodzący w skład kwasów omega-6, kwas α-linolenowy (ALA), należący do kwasów omega-3 oraz kwasy eikozapentaenowy (EPA), dokozaheksaenowy (DHA) i arachidonowy (AA). Z kwasów linolowego oraz z α-linolenowego mogą powstać w organizmie trzy ostatnie wymienione kwasy tłuszczowe.

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe – rodzaje

Kwasy tłuszczowe, ze względu na rodzaj oraz liczbę wiązań podwójnych w cząsteczce, dzielimy na kwasy tłuszczowe nasycone, czyli takie, w których wszystkie wiązania są pojedyncze oraz kwasy tłuszczowe nienasycone, w których przynajmniej jedno wiązanie jest wiązaniem podwójnym. Natomiast nienasycone kwasy tłuszczowe dzieli się na kwasy jednonienasycone oraz wielonienasycone.

Jednonienasycone kwasy tłuszczowe

Zgodnie z danymi podawanymi przez źródła fachowe jednonienasycone kwasy tłuszczowe mogą pełnić funkcję ochronną w prewencji miażdżycy i chorób kardiologicznych. Znajdują się one m.in. w oliwie z oliwek (kwas oleinowy), szczególnie wykorzystywanej w korzystnej dla zdrowia diecie śródziemnomorskiej.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe

Kwasy omega-3

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone dzielimy również ze względu na pozycje pierwszego wiązania podwójnego na kwasy omega-3 oraz omega-6. Do kwasów omega-3 zaliczamy:

Wymienione związki różnią się między sobą między innymi w aspekcie metabolizmu oraz biochemii. Literatura fachowa zwraca uwagę na kwas DHA jako najważniejszy ilościowo kwas z grupy kwasów omega-3 w mózgu oraz w procesie metabolizmu błony komórkowej neuronów. Niedobory kwasów DHA oraz EPA mogą przyczynić się do zaburzeń neurodegeneracyjnych. 

Kwasy omega-6

Do kwasów omega-6 zaliczamy między innymi: 

  • kwas linolowy (LA),
  • kwas γ-linolenowy (GLA),
  • kwas arachidonowy (AA).

Kwasy omega-6, zgodnie z danymi źródłowymi, posiadają właściwości, dzięki którym wspomagają leczenie choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, a także otyłości oraz cukrzycy. Warto pamiętać, iż nadmierne spożywanie kwasów omega-6 w stosunku do kwasów omega-3 odbija się negatywnie na profilu lipidowym, może również prowadzić do powstania stresu oksydacyjnego, a także generować powstanie otyłości. Dlatego ważne jest zachowanie odpowiedniej równowagi w spożyciu kwasów omega-6 i omega-3.

Proporcja kwasów omega-3 do omega-6 w diecie powinna wynosić między 1:2 a 1:5 (niekiedy podaje się wręcz, że 1:1).

Polecane dla Ciebie

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe – właściwości. Jaką rolę pełnią w organizmie? Skutki niedoboru NNKT

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe pełnią bardzo ważne funkcje w organizmie. Są to związki konieczne do utrzymania dobrego stanu zdrowia. Dzięki NNKT syntetyzowane są w organizmie związki biologicznie czynne, między innymi prostaglandyny. Zgodnie z danymi literatury fachowej niezbędne kwasy tłuszczowe wykazują działanie: 

  • przeciwarytmiczne,
  • przeciwzakrzepowe,
  • przeciwmiażdżycowe,
  • przeciwzapalne,
  • poprawiające funkcję śródbłonka naczyń,
  • profilaktyczne w stosunku do chorób wieku podeszłego (demencja, choroba Alzheimera),
  • w rozwoju mózgu dziecka, przekładając się na zapobieganie niedorozwojowi umysłowemu.

NNKT są również zalecane osobom mającym problemy ze skórą (skóra atopowa, z objawami suchości i świądu skóry). Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe wpływają pozytywnie na stan skóry, między innymi na jej nawilżenie, elastyczność i odporność na zmęczenie. Publikacje naukowe podają również ciekawe informacje dotyczące wpływu NNKT na choroby nowotworowe. W szczególności zwraca się uwagę na kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA oraz DHA). 

Niedobór wielonienasyconych wyższych kwasów tłuszczowych może prowadzić do:

  • obniżenia odporności organizmu,
  • bezpłodności,
  • nadciśnienia,
  • niedoboru płytek krwi,
  • występowania zmian skórnych,
  • zaburzeń i występowania nieprawidłowości, między innymi w pracy serca, wątroby oraz nerek.

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe – źródła

Do dobrych źródeł kwasu linolowego (LA) należącego do kwasów z rodziny omega-6 zalicza się oleje roślinne, np.:

  • olej słonecznikowy,
  • olej sojowy,
  • olej krokoszowy,
  • olej z pestek winogron,
  • olej z kiełków pszenicy,
  • olej kukurydziany,
  • olej sezamowy,
  • olej arachidowy.

Kwas GLA, czyli kwas γ-linolenowy, również należący do kwasów omega-6, znajduje się w nasionach ogórecznika lekarskiego, czarnej porzeczki, wiesiołka oraz w oleju konopnym. Natomiast kwas α-linolenowy (ALA) należący do kwasów omega-3 występuje w niewielkich ilościach w nasionach lnu i oleju lnianym, soi, rzepaku, w orzechach włoskich oraz kiełkach pszenicy. Kwasy EPA oraz DHA znajdują się głównie w tłuszczu ryb, między innymi: dorszu, makreli, śledziu i łososiu.

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe – kiedy warto je suplementować?

Jeśli z jakichś względów nasza dieta jest uboga w zdrowe tłuszcze zawierające niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, należy przyjmować suplementy diety.

Warto sięgać po preparaty zawierające oleje z ryb, oleje roślinne, np. olej z wiesiołka czy olej lniany bądź olej z alg morskich (najczęściej jest to olej z mikroalg Crypthecodinium cohnii zawierający 40% DHA).

Szczególnie istotna jest suplementacja omega-3 w przypadku kobiet ciężarnych, karmiących piersią oraz niemowląt i małych dzieci – minimalne zapotrzebowanie na DHA w ciąży i w trakcie laktacji wynosi 200 mg/dobę. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów dla kobiet w ciąży, które zawierają odpowiednią dobraną dawkę.

  1. A. Dutkowska, D. Rachoń, Rola kwasów tłuszczowych n-3 oraz n-6 w prewencji chorób układu sercowo-naczyniowego, „Choroby Serca i Naczyń” 2015, nr 3, s. 154–159.
  2. H. Bojarowicz, B. Woźniak, Wielonienasycone kwasy tłuszczowe oraz ich wpływ na skórę, „Probl Hig Epidemiol”2008, nr 4, s. 471-475.
  3. M. Jarosz, Normy żywienia dla populacji Polski, Warszawa 2017, s. 56-71.
  4. R. Uauy, A. D. Dangour, Nutrition in brain development and aging: role of essential fatty acids, „Nutr Rev” 2006, nr 5, s. 24-33.
  5. J. Callaway, U. Schwab, I. Harvima i in., Efficacy of dietary hempseed oil in patients with atopic dermatitis, „J Dermatol Treat” 2005, nr 16, s. 87-94.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Niedobór witaminy B12 – przyczyny, objawy, skutki niskiego poziomu witaminy B12

    Witamina B12 (kobalamina) pełni istotną rolę w organizmie, m. in. reguluje produkcję czerwonych krwinek. Znajduje się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, nie jest wytwarzana przez ludzki organizm, dlatego niedobór witaminy B12 jest dość częsty. Objawy niedoboru to np. nerwowość, depresja, zaburzenia chodu czy problemy ze wzrokiem. Jak powinna wyglądać dieta i suplementacja u osób z niskim poziomem kobalaminy?

  • Domowe sposoby na zaparcia – jak szybko i skutecznie poradzić sobie z problemami z wypróżnianiem? Zioła i leki na zaparcia

    Domowe sposoby na zaparcia, nazywane potocznie zatwardzeniem, obejmują przede wszystkim zmianę stylu życia – włączenie do diety większej ilości produktów zawierających błonnik, wypijanie większej ilości płynów oraz regularną aktywność fizyczną. Na problemy z wypróżnianiem można także zastosować preparaty ziołowe mające właściwości przeczyszczające (np. liście senesu, kłącze rzewienia). Wśród leków bez recepty na zaparcia znajdują się natomiast środki: pęczniejące (np. siemię lniane), osmotyczne (np. laktuloza), zmiękczające (np. glicerol) oraz drażniące (np. olej rycynowy).

  • Domowe sposoby na hemoroidy – jak wyleczyć hemoroidy? Poznaj naturalne metody na pozbycie się żylaków odbytu

    Domowe sposoby na hemoroidy są skuteczne, pod warunkiem jednak, że zastosujemy je odpowiednio wcześnie – w momencie pojawienia się pierwszych objawów hemoroidów (zazwyczaj jest to świąd i pieczenie odbytu). Wśród naturalnych metod walki z żylakami odbytu znajdują się zimne okłady z lodu, nasiadówki, ciepłe kąpiele z dodatkiem olejków, a także maści i czopki dostępne w aptece bez recepty.

  • Siemię lniane – właściwości i zastosowanie ziaren lnu. Jak przygotować siemię lniane?

    Siemię lniane, czyli nasiona lnu pospolitego, to niewielkie ziarenka o brązowej lub lekko złotej barwie. Z powodu wielu właściwości prozdrowotnych zaliczane są do superfoods – wykorzystywane są we wspomagającym leczeniu wielu schorzeń, np. układu pokarmowego czy sercowo–naczyniowego, mają także pozytywne działanie na włosy oraz skórę. Jakie są właściwości siemienia lnianego? Jak przygotować siemię lniane?

  • Tran – właściwości. Czy tran wpływa na odporność?

    Tran to olej otrzymywany z dorsza atlantyckiego lub innych ryb dorszowatych (olej z wątroby rekina nie jest tranem, ma bowiem inny skład i inne właściwości). Tran zawiera witaminę D i A, a także kwasy omega-3 (DHA i EPA), które mają korzystny wpływ na układ odpornościowy, nerwowy oraz krwionośny. Kiedy stosować olej z wątroby dorsza? Jak wybrać najlepszy tran dla dziecka i dla osoby dorosłej?

  • Inhalator – jak wybrać najlepszy? Czym różni się inhalator od nebulizatora?

    Nebulizator to najważniejsza część inhalatora, w której roztwór ze substancją leczniczą jest rozpraszany do mniejszych cząstek, a następnie w postaci aerozolu wdychany do płuc. Wyróżnia się kilka rodzajów inhalatorów: pneumatyczno-tłokowe, mambranowo-siateczkowe, ultradźwiękowe oraz klasyczne. Na co zwracać uwagę przy wyborze najlepszego inhalatora? Jak prawidłowo przeprowadzać nebulizację?

  • Wirusowe zapalenie gardła – objawy i leczenie. Domowe sposoby na zapalenie gardła o podłożu wirusowym

    Wirusowe zapalenie gardła najczęściej objawia się bólem gardła w momencie przełykania, podwyższoną temperaturą ciała, mogą pojawić się również katar, kaszel, bóle głowy. Infekcje gardła o podłożu wirusowym leczy się objawowo, stosując różnego rodzaju miejscowo działające preparaty przeciwbólowe w postaci tabletek do ssania czy aerozoli, a także leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. 

  • Zatkany nos – przyczyny i sposoby leczenie zatkanego nosa bez kataru

    Zatkany nos to bardzo częsty objaw infekcji górnych dróg oddechowych, zarówno o podłożu wirusowym, jak i bakteryjnym. Towarzyszą mu wówczas nadmierna produkcja wydzieliny, kichanie, ból głowy, ból gardła, kaszel, chrypka czy ogólne osłabienie. Zatkany nos bez kataru jest natomiast objawem,mogącym świadczyć o różnych schorzeniach przewlekłych, takich jak chroniczne zapalenie zatok, skrzywienie przegrody nosa, obecność polipów. Uczucie zatkanego nosa może pojawić się również na skutek urazu, zazwyczaj wówczas występuje także krwawienie.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij