Niedobór elektrolitów – jak go rozpoznać?

Elektrolity są pierwiastkami naturalnie występującymi w organizmie. Kontrolują ważne funkcje życiowe. Dlatego niedobór elektrolitów wiąże się z poważnymi konsekwencjami. Wyjaśniamy, jak rozpoznać niedobór elektrolitów i uzupełniać ich poziom.

Co to są elektrolity?

Elektrolitami w ciele są wodne roztwory jonów: sodu, potasu, wapnia, magnezu, chlorku i fosforanu. Impulsy nerwowe, które stale zachodzą na powierzchni każdej komórki nerwowej – będące de facto mikrowyładowaniami elektrycznymi – pełnią podstawową funkcję w przekazywaniu informacji. Ponieważ elektrolity mają zdolność przewodzenia prądu elektrycznego, odgrywają bardzo ważną rolę w przewodzeniu impulsów nerwowych.

Innymi słowy: brak równowagi elektrolitowej zaburza przepływ impulsów nerwowych, przez co organizm nie jest w stanie funkcjonować prawidłowo.

Dlaczego równowaga elektrolitowa jest tak ważna?

Równowaga płynów i elektrolitów jest jedną z kluczowych kwestii w utrzymaniu homeostazy w ciele. Odgrywa ona ważną rolę w ochronie funkcji komórkowych, przepływie krwi i wody przez tkanki, równoważy ciśnienie krwi, reguluje pracę nerwów i mięśni oraz korzystnie wpływa na odbudowę uszkodzonych tkanek.

Najważniejsze funkcje elektrolitów

Funkcje elektrolitów najlepiej zobrazować przykładem zaburzeń pracy mięśni, z którymi chyba niemal każdy miał do czynienia. Otóż brak równowagi jonów wapnia, sodu i potasu powoduje nagłe, niekontrolowane skurcze mięśni – np. łydki lub powieki. Nie bez powodu sięgamy wówczas po sok pomidorowy, który jest bogatym źródłem zarówno sodu, jak i potasu.

Wapń jest niezbędnym minerałem, którego organizm używa do stabilizacji ciśnienia krwi i kontrolowania skurczu mięśni szkieletowych. Jest również używany do budowy mocnych kości i zębów.

Chlorek jest niezbędny do utrzymania właściwej równowagi płynów ustrojowych.

Magnez jest kluczowym minerałem, który reguluje wiele ważnych funkcji, takich jak skurcze mięśni, rytm serca i funkcje nerwowe.

Potas jest szczególnie ważny dla regulacji czynności serca. Wspomaga również prawidłowe funkcjonowanie nerwów i mięśni.

Sód jest potrzebny w organizmie, aby utrzymać równowagę płynów ustrojowych. Pomaga również regulować pracę nerwów i utrzymać prawidłową kurczliwość mięśni.

Nerki, kości i jelita biorą udział w utrzymaniu prawidłowego poziomu fosforanów w organizmie. Fosforany są niezbędne do wielu różnych funkcji i ściśle współdziałają z wapniem.

Równowaga elektrolitowa – objawy zaburzeń

Zaburzenia równowagi stężenia magnezu, sodu i potasu są najczęściej występującym niezrównoważeniem elektrolitowym. Może ono objawiać się nieregularnym biciem serca, wahaniami ciśnienia krwi, drżeniem ciała, drętwieniem, skurczami mięśni, nadmiernym zmęczeniem i uczuciem osłabienia, zaburzeniami ze strony układu nerwowego.

Niedobór elektrolitów można zdiagnozować przez badanie krwi. Ponieważ nerki są odpowiedzialne za zatrzymywanie i wydalanie elektrolitów i płynów, to w badaniu krwi można również przeprowadzić test określający czynność nerek. Lekarz może również zlecić badanie EKG oraz przeprowadzić proste testy – test uszczypnięcia (sprawdzający wiotkość skóry, a więc stan odwodnienia) czy testy na refleks.

Niedobór elektrolitów – główne przyczyny

Niedobór elektrolitów jest dość powszechnym zjawiskiem. Do zaburzeń równowagi elektrolitowej może dojść podczas intensywnego wysiłku fizycznego – nie tylko treningu sportowego, ale nawet pracy fizycznej. Wówczas z potem wydalamy duże ilości elektrolitów. Dlatego tak ważne jest stałe ich uzupełnianie. Niedobór elektrolitów może również być następstwem niedostatecznego spożycia wody czy nieodpowiedniego żywienia.

Odwodnienie oraz wynikające z niego zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej jest też charakterystyczne dla osób w podeszłym wieku, u których w wyniku procesów starzenia zmniejsza się ilość wody w organizmie i pogarsza funkcjonowanie poszczególnych narządów (w tym nerek odpowiedzialnych m.in. za „politykę” elektrolitową).

Poza tym na niedobór elektrolitów narażone są również osoby ze schorzeniami nerek, stosujące leki moczopędne lub przeczyszczające, osoby z niewydolnością serca, ze zdiagnozowaną chorobą nowotworową.

Przywracanie równowagi

W przypadku niewielkich niedoborów elektrolitowych wystarczająca może się okazać suplementacja, odpowiednie nawodnienie organizmu i modyfikacja diety. W soli kuchennej i gotowych sokach pomidorowych znajdziemy m.in. sód. Chlorek jest w oliwkach i sałacie. Banany, ziemniaki i pomidory są dobrym źródłem potasu. Magnez znajdziemy np. w nasionach dyni i słonecznika, szpinaku, jarmużu, gotowanym bobie, otrębach owsianych. Wapń jest obecny w przetworach mlecznych, ale też w sardynkach, suszonych figach, jarmużu czy brokułach.

Poważniejsze niedobory mogą być uzupełnione specjalistycznymi suplementami lub dożylnie za pomocą kroplówki.

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1. https://www.healthline.com/health/electrolyte-disorders#prevention
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4129840/
  3. https://www.medicalnewstoday.com/articles/153188.php
  4. http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2014/hyg-2014-4-712.pdf
  5. http://www.medonet.pl/zdrowie,elektrolity---co-to-takiego-,artykul,1725133.html

Podziel się: