kobieta wyciera pot z czoła w upalny dzień
Paulina Brożek

Hipertermia (przegrzanie) organizmu – objawy, przyczyny, pierwsza pomoc

Fala upałów przetaczająca się nad krajem sprzyja wystąpieniu hipertermii. Do przegrzania organizmu dochodzi na skutek zaburzenia mechanizmów termoregulacji i niemożności oddania wytworzonego przez organizm ciepła. Szczególnie narażone na jego wystąpienie są noworodki i osoby starsze. Jak rozpoznać hipertermię? I jak wygląda pierwsza pomoc w przypadku podejrzenia udaru cieplnego?

Hipertermia – czym dokładnie jest przegrzanie organizmu?

Człowiek należy do organizmów stałocieplnych, tzn. utrzymujących stałą temperaturę ciała niezależnie od temperatury otoczenia. Możliwe jest to dzięki złożonemu procesowi regulacji ciepłoty ludzkiego ciała, w którym udział biorą termoreceptory zlokalizowane w skórze, mózg oraz efektorowe narządy termoregulacyjne.

Gdy temperatura krwi wzrasta, uruchamiane zostają mechanizmy ułatwiające eliminację ciepła z organizmu. Dochodzi do rozszerzenia naczyń skórnych, gruczoły potowe zaczynają wydzielać pot, akcja serca przyspiesza, oddech staje się szybszy i pogłębiony.

O dobrostanie termicznym człowieka decyduje głęboka temperatura ciała tj. temperatura wewnątrz klatki piersiowej i jamy brzusznej wynosząca 36–38℃. Gdy temperatura głęboka wewnątrz organizmu przekracza 41℃, mówimy o hipertermii. Stan ten stanowi niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia, ponieważ prowadzi do nieodwracalnych zmian w strukturze białek (denaturacja) budujących ludzkie ciało.

Pomimo że Polska leży w klimacie umiarkowanym, okres letni z temperaturami powyżej 31℃ i dużą wilgotnością powietrza sprzyja występowaniu hipertermii. Na hipertermię szczególnie narażone są osoby, które:

  • przebywają w temperaturze otoczenia, która przekracza 35℃,
  • wykonują ciężką pracę fizyczną,
  • mają zaburzenia wydzielania potu,
  • przyjmują niektóre leki i substancje (neuroleptyki, MAO, alkohol),
  • niemowlęta, ponieważ ich mechanizmy regulujące utratę ciepła są jeszcze słabo rozwinięte,
  • osoby w wieku podeszłym z powodu występowania chorób współistniejących (choroby układu krążenia, układu oddechowego), stosowanych leków i znacznie osłabionego odruchu pragnienia.

Co może spowodować hipertermię?

Hipertermia najczęściej spowodowana jest podwyższoną temperaturą otoczenia lub upośledzeniem mechanizmów termoregulacji i niemożliwością pozbycia się nadmiaru ciepła wytworzonego przez organizm. Wyróżniamy:

  • postać klasyczną – rozwijającą się, gdy organizm narażony jest na długotrwałe działanie wysokiej temperatury przekraczającej 35℃,
  • hipertermię wysiłkową – której sprzyja duży wysiłek fizyczny, przy ciepłej, wilgotnej pogodzie, bez odpowiedniego nawodnienia organizmu.

Do innych przyczyn hipertermii należą:

  • odwodnienie – w wyniku odwodnienia organizmu dochodzi do zwężenia naczyń krwionośnych i zmniejszenia wytwarzania potu, co upośledza utratę ciepła,
  • zatrucia – szczególnie substancjami o działaniu sympatykomimetycznym (kokaina, amfetamina i jej pochodne, mefedron) lub serotoninowym (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) i inhibitory monoaminooksydazy (inhibitory MAO),
  • uszkodzenie podwzgórza – w przedniej części podwzgórza zlokalizowany jest ośrodek termoregulacji, uszkodzenia tej części mózgowia wskutek incydentów naczyniowo-mózgowych czy urazów mechanicznych skutkują zaburzeniami regulacji ciepłoty ciała,
  • alkoholowy zespół abstynencyjny,
  • zaburzenia hormonalne – ciężką hipertermię mogą powodować: nadczynność tarczycy, guz chromochłonny nadnerczy; łagodna hipertermia może być wywołana przez: podwyższenie temperatury ciała przez np. nadczynność przytarczyc, hipoglikemię czy niedoczynność nadnerczy,
  • niepożądane reakcje na leki, tzw. hipertermia polekowa – przykładem jest hipertermia złośliwa, będąca uwarunkowanym genetycznie schorzeniem, w którym dochodzi do nagłego niekontrolowanego wzrostu temperatury wewnętrznej, po podaniu leków stosowanych do znieczulenia ogólnego (najczęściej po wziewnych anestetykach fluorowych, głównie halotan) i zwiotczenia mięśni (suksametonium); złośliwy zespół neuroleptyczny, występujący najczęściej po haloperydolu.

Powiązane produkty

Hipertermia – objawy

Udar cieplny jest stanem nagłym obarczonym dużą śmiertelnością u osób dorosłych ok. 12%. Do etapów poprzedzających wystąpienie udaru cieplnego należą: przegrzanie i wyczerpanie cieplne.

Przegrzanie jest zjawiskiem występującym szczególnie często podczas fali upałów. Objawia się uczuciem dyskomfortu, zmęczenia, następnie nudnościami, zawrotami i bólami głowy. U osób wykonujących wysiłek fizyczny mogą pojawić się bolesne kurcze mięśni brzucha lub kończyn tzw. kurcze cieplne. Temperatura wewnętrzna ciała pozostaje prawidłowa.

Przy wyczerpaniu cieplnym temperatura głęboka ciała wzrasta do 38–40℃. Skóra bywa blada, chłodna i spocona. Pacjent zgłasza pragnienie, pojawiają się nudności, wymioty, bóle głowy, splątanie. Akcja serca przyspiesza, a oddech staje się szybszy. Obecne jest odwodnienie lekkiego stopnia.

Udar cieplny może być konsekwencją przegrzania czy wyczerpania termicznego, może również wystąpić nagle, bez objawów ostrzegawczych. Temperatura głęboka ciała przekracza wtedy 40℃, skóra jest gorąca, sucha, twarz zaczerwieniona. zwykle towarzyszy mu ciężkie odwodnienie. Pojawiają się objawy neurologiczne: zawroty głowy, splątanie, majaczenie. Pacjent może być nieprzytomny; może rozwinąć się wstrząs.

Pierwsza pomoc przy hipotermii

W przypadku przegrzania pierwsza pomoc polega na zaprzestaniu wysiłku fizycznego, odizolowanie chorego od źródła ciepła i pobyt w chłodnym pomieszczeniu. Należy zadbać o odpowiednie nawodnienie.

Podobnie należy postąpić w przypadku podejrzenia osłabienia cieplnego. Jeżeli samopoczucie nie ulega poprawie w ciągu 20–30 minut lub pojawiły się drgawki, splątanie czy śpiączka, konieczne jest wezwanie zespołu pogotowia ratunkowego.

Podejrzenie udaru cieplnego wymaga szybkiego i energicznego działania. Po pierwsze należy wezwać pomoc, dzwoniąc pod 112 lub 999. Chorego należy przenieść w chłodne miejsce i zdjąć z niego nadmiar odzieży. Należy rozpocząć intensywne chłodzenie. Skrapiaj ciało obficie wodą, najlepiej letnią (nie polewaj chorego z udarem cieplnym zimną/lodowatą wodą – powoduje to obkurczenie naczyń krwionośnych, które dodatkowo ograniczają eliminację ciepła z organizmu), włącz wentylator lub wachluj, żeby zwiększyć ruch powietrza. Osobie nieprzytomnej nie podawaj płynów do picia – ze względu na ryzyko zachłyśnięcia. W takiej sytuacji ułóż chorego w pozycji bocznej ustalonej i czekaj na przyjazd pogotowia.

Leczenie szpitalne udaru cieplnego m. in. obejmuje:

  • dalsze ochładzanie chorego, aż temperatura głęboka spadnie poniżej 39℃,
  • nawadnianie za pomocą płynów dożylnych,
  • podawanie leków przeciwdrgawkowych w przypadku wystąpienia drgawek,
  • monitorowanie chorego pod kątem rozwoju niewydolności wielonarządowej,
  • w przypadku niewydolności oddechowej zastosowanie sztucznej wentylacji.
  1. P. Wernicki, Przegrzanie, Medycyna Praktyczna, 2000.
  2. A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2006.
  3. W. Z. Traczyk, Fizjologia człowieka w zarysie, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2006.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białej i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle pojawiają się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50–60 roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, jak i na owłosionej skórze głowy, a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się, że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy” oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego, który fizjologicznie pokrywa tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki” szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij