Ube – fioletowy batat. Jak wpływa na skórę i procesy starzenia?

Ube latte to napój, który stopniowo podbija rynek kawiarni także poza Filipinami Przygotowywany jest na bazie ube (Dioscorea alata), czyli fioletowego pochrzynu skrzydlastego cenionego za intensywną barwę, często błędnie utożsamianą ze sztucznym barwnikiem. Wyróżnia go kremowy smak ube, łączący delikatną słodycz z nutami wanilii i orzechów. Choć sposób podania przypomina matchę, fioletowe latte nie zawiera kofeiny i różni się od niej zarówno składem, jak i właściwościami biologicznymi. Ube to roślina o intensywnym kolorze, stanowiąca źródło antocyjanów, innych polifenoli o działaniu antyoksydacyjnym oraz błonnika pokarmowego wspierającego funkcjonowanie układu trawiennego.

1. Czym jest ube – fioletowy pochrzyn?
2. Fioletowy batat a uroda i procesy starzenia
3. Ube – źródło antocyjanów. W jakiej formie najlepiej spożywać ube?
4. Inne właściwości ube dla zdrowia i urody
5. Ube – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się: 

• czym właściwie jest ube i jakie właściwości prozdrowotne posiada, 
• w jaki sposób związki roślinne obecne w ube mogą wspierać ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym, 
• czy ube i matcha mają to samo działanie, 
• kiedy należy zachować ostrożność spożywając ube. 

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, czym jest ube, skąd pochodzi oraz dlaczego zyskuje coraz większą popularność wśród osób dbających o zdrowy styl życia. Dowiesz się, jakie substancje biologicznie czynne zawiera i w jaki sposób może wpływać na organizm.

Czym jest ube – fioletowy pochrzyn?

Fioletowy pochrzyn skrzydlaty Dioscorea alata, czyli ube to bulwa pochodząca z Azji Południowo-Wschodniej i regionów wysp Pacyfiku, gdzie od wieków znajduje zastosowanie zarówno w kuchni, jak i w tradycyjnym ziołolecznictwie. Surowcem jadalnym i wykorzystywanym w celach prozdrowotnych jest bulwa spichrzowa, czyli podziemna część rośliny magazynująca składniki odżywcze.

Bulwy ube, nazywane potocznie fioletowymi batatami wyróżniają się intensywnie kolorowym fioletowym miąższem oraz słodkim, lekko ziemistym i orzechowym smakiem. W świetle współczesnych badań ube jest coraz częściej określane jako tzw. „superfood”, szczególnie ze względu na zawartość naturalnych antyoksydantów, błonnika oraz innych składników o działaniu prozdrowotnym.

W Europie ube występuje głównie w formie proszku, ekstraktów lub gotowych produktów spożywczych, wykorzystywanych m. in. do deserów, napojów czy wypieków. Coraz częściej można go spotkać w kawiarniach i modnych produktach spożywczych, gdzie dodaje potrawom naturalnego fioletowego koloru oraz delikatnego smaku. Dostęp do świeżego surowca jest praktycznie niemożliwy w Polsce, ponieważ bulwy Dioscorea alata nie są uprawiane komercyjnie w Europie.

Fioletowy batat a uroda i procesy starzenia

Ube coraz częściej pojawia się w kontekście pielęgnacji skóry i ewentualnych możliwości spowalniania procesów związanych ze starzeniem organizmu. Jest tak za sprawą wysokiej zawartości naturalnych antyoksydantów, takich jak antocyjany i inne polifenole roślinne. Związki ube pomagają neutralizować wolne rodniki, które przyspieszają starzenie się komórek organizmu, w tym skóry. W standardowych analizach badających siłę działania antyoksydacyjnego takich jak testy DPPH, FRAP czy ABTS ekstrakty z ube osiągają wyraźną aktywność redukującą i zmiatającą wolne rodniki.

Wolne rodniki to reaktywne cząsteczki tlenu powstające m. in. pod wpływem:

• promieniowania UV,
• zanieczyszczeń,
• stresu,
• naturalnych procesów metabolicznych w organizmie.

W nadmiarze prowadzą do tzw. stresu oksydacyjnego i uszkadzają komórki skóry – w tym kolagen, elastynę i materiał genetyczny DNA komórek. W efekcie skóra traci elastyczność i jędrność, pojawiają się zmarszczki, przebarwienia oraz spowolniona jest jej regeneracja. Polifenole ube mogą neutralizować wolne rodniki i w ten sposób ograniczać uszkodzenia komórkowe.

Bywa oferowane w formie sproszkowanego ube lub ekstraktów jako produkt typu „superfood”. Zainteresowanie surowcem wynika z obecności związków bioaktywnych, które mogą wspierać ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym, który jest jednym z czynników starzenia biologicznego.

Ube – źródło antocyjanów. W jakiej formie najlepiej spożywać ube?

Dioscorea alata, czyli ube jest naturalnym źródłem wielu substancji biologicznie czynnych. Forma spożycia rośliny ma znaczenie dla zachowania zawartości antocyjanów oraz ogólnej wartości odżywczej.

Metody długiego, łagodnego gotowania, takie jak stosowane przy przygotowaniu pasty ube halaya, mogą ograniczać straty tych związków w porównaniu z intensywną obróbką termiczną, jednak nie zapobiegają ich całkowitemu rozkładowi.

Alternatywą jest proszek z ube, który zachowuje dużą część związków bioaktywnych i jest wygodny w użyciu, np. jako dodatek do koktajli, deserów czy wypieków.

Z punktu widzenia wartości odżywczej i wpływu na organizm najkorzystniejsze może być spożywanie ube w formie możliwie najmniej przetworzonej, czyli jako świeżej bulwy lub wysokiej jakości proszku. 

Inne właściwości ube dla zdrowia i urody

Bulwy ube zawierają bogaty zestaw związków bioaktywnych, które odpowiadają za jego potencjalne właściwości prozdrowotne i zastosowania w pielęgnacji. Do najważniejszych należą antocyjany (m. in. cyjanidyno-3-glukozyd i peonidyno-3-glukozyd), które nadają bulwom intensywny fioletowy kolor i wykazują silne właściwości ochronne wobec komórek. Obecna w roślinie diosgenina wykazuje w badaniach przedklinicznych potencjalne działanie przeciwzapalne i wpływ na metabolizm lipidów. 

Ważnym składnikiem pochrzynu fioletowego jest również skrobia oporna, która ulega fermentacji w jelicie grubym, wspierając produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. W badaniach przedklinicznych obserwuje się potencjalne wsparcie zdrowia jelit dzięki działaniu prebiotycznemu skrobi opornej ube oraz poprawę bariery jelitowej. Dodatkowo ube dostarcza innych polifenoli (np. kwasu chlorogenowego), witaminy C, manganu oraz niewielkich ilości witamin z grupy B, wspierających procesy metaboliczne. 

Badania wskazują, że składniki ube mogą wpływać na redukcję stresu oksydacyjnego i modulację odpowiedzi zapalnej m. in. poprzez hamowanie enzymów biorących udział w reakcjach zapalnych. Składniki ube mogą odgrywać rolę w procesach związanych z metabolizmem i odpowiedzią zapalną, jednak znaczenie kliniczne tych obserwacji nie jest jeszcze potwierdzone. 

Skrobia oporna oraz część polifenoli obecnych w Dioscorea alata mogą wpływać na sposób trawienia węglowodanów, spowalniając ich wchłanianie. Dzięki temu poziom cukru we krwi wzrasta wolniej i bardziej stabilnie, co pozwala na lepszą kontrolę glikemii. Dodatkowo ube ma właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. 

Istnieją także przesłanki, że:

• działa ochronnie na układ nerwowy,
• może wspierać zdrowie serca poprzez obniżanie cholesterolu,
• chronić wątrobę,
• może łagodzić zaparcia.

Należy jednak podkreślić, że większość opisanych mechanizmów została potwierdzona głównie w badaniach laboratoryjnych lub na modelach zwierzęcych, a dane kliniczne u ludzi są nadal ograniczone i wymagają dalszych badań.

Ube – najczęściej zadawane pytania

Czy ube działa jak matcha?

Choć ube, jak i matcha zawierają związki o potencjalnym działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym, jednak różnią się zarówno ich rodzajem, jak i mechanizmem działania. W ube są to przede wszystkim polifenole, w tym antocyjany, które wraz z innymi składnikami pochrzynu wspierają ochronę komórek, natomiast korzystny wpływ na układ pokarmowy wynika głównie z obecności skrobi opornej i błonnika, które oddziałują na mikrobiom jelitowy. Z kolei matcha zawiera wysokie stężenie katechin (zwłaszcza galusanu epigallokatechiny, EGCG), które oprócz działania antyoksydacyjnego wpływają także na procesy metaboliczne i mogą oddziaływać pobudzająco na układ nerwowy (dzięki obecności kofeiny i L-teaniny). W rezultacie obie rośliny wywołują odmienne efekty fizjologiczne w organizmie. 

Czy ube powoduje wzdęcia?

Ube może powodować u niektórych osób przelewanie w brzuchu i dyskomfort. Surowiec zawiera skrobię oporną i błonnik, które nie są trawione całkowicie w jelicie cienkim, tylko fermentowane przez bakterie w jelicie grubym. Proces fermentacji może prowadzić do powstawania gazów, co u osób wrażliwych objawia się wzdęciami. Zwykle takie skutki uboczne pojawiają się przy większych porcjach lub przy nagłym wprowadzeniu dużej ilości błonnika do diety. Dlatego zaleca się zaczynanie od małych porcji i stopniowe zwiększanie ilości ube. 

Czy ekstrakt z ube zawiera jego właściwości zdrowotne?

Ekstrakt z ube jest przedmiotem badań dotyczących potencjalnych korzyści biologicznych, które wynikają z obecności wielu skoncentrowanych związków biologicznie czynnych. Jednocześnie, ze względu na brak skrobi opornej i błonnika, nie dostarcza składników wspierających fermentację jelitową w takim stopniu jak cała bulwa. Ekstrakt z ube jest bogaty w antocyjany oraz inne polifenole, a także saponiny i fitosterole. Badania laboratoryjne wskazują, że ekstrakty z Dioscorea alata mogą wykazywać aktywność antyoksydacyjną oraz wpływać na wybrane mechanizmy związane ze stresem oksydacyjnym i odpowiedzią zapalną. W niektórych badaniach obserwuje się również możliwy wpływ ekstraktu z ube na regulację metabolizmu glukozy i lipidów oraz jego właściwości immunomodulujące (wpływ na odporność organizmu). 

Kto nie powinien jeść ube?

Proszek ube jest uważany za bezpieczny dla większości osób, jednak w pewnych sytuacjach jego spożycie jest niewskazane lub wymaga szczególnej ostrożności. Brakuje badań dotyczących bezpieczeństwa suplementacji ube w okresie ciąży i karmienia piersią. Produkt zawiera szczawiany, które mogą sprzyjać powstawaniu kamieni nerkowych. Niektóre składniki pochrzynu, mogą oddziaływać na receptory estrogenowe i szlaki związane z gospodarką hormonalną, przez co istnieje potencjalnie ryzyko interakcji z doustnymi lekami antykoncepcyjnymi, HTZ czy lekami stosowanymi w chorobach hormonozależnych. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, przed włączeniem ube do diety, powinny skonsultować się z lekarzem. 

Czy ube jest dobre dla jelit?

Ube może wspierać funkcjonowanie przewodu pokarmowego głównie dzięki zawartości błonnika i skrobi opornej. Skrobia oporna nie ulega całkowitemu trawieniu w jelicie cienkim i po przejściu do jelita grubego może być fermentowana przez bakterie jelitowe. W procesie tym powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak maślan, propionian i octan, które odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu mikrobioty jelitowej. Błonnik i skrobia oporna mogą wspierać rozwój korzystnych bakterii jelitowych oraz pomagać w utrzymaniu regularnych wypróżnień. Badania laboratoryjne i przedkliniczne sugerują również, że niektóre związki obecne w ube mogą wpływać na procesy związane ze stresem oksydacyjnym i odpowiedzią zapalną w obrębie przewodu pokarmowego, jednak dane kliniczne dotyczące działania ube u ludzi są nadal ograniczone.