Antocyjany – czym są i jaki mają wpływ na nasze zdrowie?
Joanna Orzeł

Antocyjany – czym są i jaki mają wpływ na nasze zdrowie?

Antocyjany to barwniki naturalnie występujące w roślinach, a mające niebagatelny, korzystny wpływ na nasze zdrowie. Co to za związki, gdzie występują i jakie mają właściwości? Zapraszamy do lektury. 

Królestwo roślin to przepych kształtów, zapachów, ale przede wszystkim feeria barw. Kolor to bodaj najważniejszy z atrybutów w świecie flory – jego rola to przecież nie tylko cieszenie zmysłu wzroku, ale i udział w zapylaniu, roznoszeniu nasion, odstraszaniu wrogów. Za kolor odpowiedzialne są liczne barwniki występujące w komórkach roślinnych, jednak – co ważne dla nas i naszego zdrowia – nadawanie koloru to niejedyna ich funkcja. Łącząc przyjemne z pożytecznym, kolorowy posiłek warzywno-owocowy na talerzu to bowiem ogrom doznań smakowych, jak i prozdrowotnych właściwości. 

Antocyjany – co to za związki? 

Antocyjany są związkami naturalnymi pochodzenia roślinnego, barwnikami należącymi do polifenoli, do grupy flawonoidów. Chemicznie są to glikozydy zbudowane z dwóch części: aglikonowej i cukrowej. Część aglikonowa to szkielet antocyjanidyny (zwany kationem 2-fenylobenzopiryliowym lub flawyliowym), będący podstawową strukturą, rdzeniem antocyjanów. Część cukrowa to glukoza lub, rzadziej, galaktoza, ramnoza, arabinoza przyłączane zwykle w pozycji C-3. Oczywiście możliwe są liczne modyfikacje i warianty w budowie tychże cząsteczek – jak dotąd rozpoznano kilkaset naturalnych i stworzono ponad sto syntetycznych antocyjanów. Jednak wyróżnić można sześć najpowszechniej występujących antocyjanidyn naturalnych: cyjanidyna (występuje najczęściej), pelargonidyna, peonidyna, delfinidyna, petunidyna, malwidyna

Antocyjany znajdują się przede wszystkim w owocach i płatkach kwiatów, ale również w liściach, łodygach, nasionach, pędach roślin. Dominujący tutaj chlorofil niejednokrotnie przysłania inne barwniki, jednak w warunkach mniej sprzyjających to antocyjany wiodą prym w wybarwieniu: widzimy je w jesiennych liściach, w tkankach roślin narażonych na suszę, rosnących w cieniu lub w sytuacji niedoborów ważnych składników mineralnych. 

Jakie funkcje pełnią w roślinach antocyjany? Są przede wszystkim atraktantami: wabią i przyciągają owady zapylające i gatunki zwierząt rozsiewające nasiona. Chronią również przed szkodnikami, działają jak filtr przeciwsłoneczny, nie doprowadzają do fotoinhibicji (uszkodzenia aparatów fotosyntetycznych przy zbyt dużym natężeniu światła). Działają przeciwutleniająco, przeciwbakteryjnie. 

Nazwa antocyjanów pochodzi od połączenia greckich słów: anthos – kwiat i kyanos – niebieski, a po raz pierwszy użył jej w 1835 roku niemiecki botanik Ludwig Marquart, by określić barwę płatków kwiatu kąkola. 

Właściwości i zastosowanie antocyjanów 

Antocyjany charakteryzują się zróżnicowanymi barwami, wynikającymi z różnic w budowie cząsteczkowej: od pomarańczowego, poprzez czerwienie, aż do fioletowego i niebieskiego. 

Antocyjany są związkami mało stabilnymi. Rozpuszczone w wodzie, w zależności od pH, ulegają odwracalnym zmianom barwy: środowisko kwasowe sprzyja powstawaniu odcieniom czerwonym, zasadowe – niebieskim. Na trwałość antocyjanów mogą mieć również wpływ jony metali, enzymy, białka, inne flawonoidy obecne w roztworze, wahania temperatury, światło. 

Antocyjany stosowane są w branżach spożywczej, farmaceutycznej i kosmetycznej. 

Pomimo ich niestabilności przemysł spożywczy docenia antocyjany za różnorodne, intensywne kolory i wykorzystuje jako barwniki spożywcze o kodzie E163. Kody od E163a do E163f odpowiadają najpowszechniej występującym antocyjanidynom, a kody od E163(i) do E163(iii) oznaczają wyciągi i mieszaniny barwników. 

Antocyjany barwią desery, napoje, słodycze, wszelkie produkty owocowe i warzywne, lody, jogurty, konserwy. Działając przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwgrzybiczo, chronią produkty żywnościowe przed zepsuciem. Mają też zastosowanie jako wskaźniki jakości produktów spożywczych, np. dżemów owocowych lub win. Mogą również nadawać smak (np. cierpki i lekko gorzki smak kakao to wynik obecności antocyjanów). 

W kosmetyce antocyjany bywają używane w preparatach chroniących przed promieniowaniem UV, jednak przede wszystkim są cenione za działanie antyoksydacyjne oraz uszczelniające naczynia krwionośne. Maseczki, kremy, kremy pod oczy z antocyjanami koją zaczerwienienia i podrażnienia skóry, zmniejszają widoczność pajączków, cieni i przebarwień, działają łagodząco, rozjaśniają, nawilżają, odmładzają. 

W przemyśle farmaceutycznym zastosowanie antocyjanów nie kończy się tylko na barwieniu otoczek tabletek. Dostępnych jest bowiem szereg preparatów doustnych zawierających antocyjany, np. suplementy diety wspomagające oczy i widzenie, preparaty wspomagające osoby z nadciśnieniem i innymi problemami układu krążenia, preparaty na objawy przeziębienia i grypy – stosowane nawet u kobiet w ciąży, kobiet karmiących i dzieci. 

Źródła antocyjanów – gdzie jest ich najwięcej?

Głównym źródłem pozyskiwania antocyjanów na świecie są czerwone winogrona. W naszej strefie klimatycznej są to najczęściej aronia i czarna porzeczka, owoc borówki czernicy, kwiaty bławatka, owoc bzu czarnego. 

Oto zawartości antocyjanów w przykładowych roślinach jadalnych popularnych w Polsce (w mg/100 g produktu): 

  • aronia 200–1000, 
  • czerwone winogrona 30–750, 
  • czarny bez 450, 
  • czerwona porzeczka 80–420, 
  • czarna porzeczka 130–400, 
  • wiśnia 350–400, 
  • jeżyna 83–326, 
  • pomarańcza 200, 
  • rzodkiewka 11–60, 
  • pomidor 15–45, 
  • czerwona kapusta 25, 
  • czerwona cebula 7–21. 

Antocyjany – na co pomogą? Jaki mają wpływ na zdrowie? 

Jakie korzyści prozdrowotne związane są z dietą bogatą w antocyjany

  • Antocyjany mają silne właściwości antyoksydacyjne – silniejsze niż witamina E, witamina C i β-karoten – dzięki czemu działają np. przeciwnowotworowo.
  • Działają regulująco na procesy apoptozy, aktywują wiele enzymów i receptorów, indukują sygnały i odpowiedzi komórkowe.
  • Korzystnie wpływają na układ krążenia: uszczelniają naczynia krwionośne, nadają elastyczność naczyniom włosowatym, zmniejszają nadreaktywność płytek krwi, obniżają ciśnienie krwi, działają kardioprotekcyjnie, zwiększają stężenie we krwi frakcji HDL cholesterolu (tzw. „dobrego” cholesterolu), hamują utlenianie cholesterolu LDL (zwanego „złym”), działają przeciwmiażdżycowo. Są to składowe tzw. francuskiego paradoksu, czyli zjawiska obniżonej zachorowalności na miażdżycę i inne choroby kardiologiczne u Francuzów (w porównaniu do reszty mieszkańców Europy zachodniej), spożywających duże ilości czerwonego wina bogatego w antocyjany oraz resweratrol.
  • Działają przeciwzapalnie.
  • Mają pozytywny wpływ na wzrok: poprawiają ostrość widzenia, wspomagają widzenie po zmierzchu, ograniczają rozwój jaskry i zmniejszają zachorowalność na zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem.
  • Wykazują korzystny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego
Antocyjany jako składniki i dodatki do żywności oraz składniki suplementów diety uznawane są za w pełni bezpieczne i niewywołujące negatywnych skutków. Brak jest doniesień o reakcjach alergicznych lub innych efektach ubocznych. Warto zatem w diecie rozważyć zwiększenie podaży produktów żywnościowych bogatych w antocyjany i spożywać codziennie pięć porcji warzyw i owoców, najlepiej surowych lub poddanych minimalnej obróbce termicznej. 
  1. E. Piątkowska, A. Kopeć, T. Leszczyńska, Antocyjany – charakterystyka, występowanie i oddziaływanie na organizm człowieka, „ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, nr 4 (77) 2011. 
  2. M. Szaniawska, A. Taraba, K. Szymczyk, Budowa, właściwości i zastosowanie antocyjanów, „Nauki Inżynierskie i Technologie, nr 2 (17) 2015. 
  3. A. Grzesiuk, H. Dębski, M. Horbowicz, M. Saniewski, Występowanie, biosynteza i akumulacja antocyjanów w roślinach, „Postępy Nauk Rolniczych, nr 5 2007. 
  4. J. Saluk-Juszczak, Antocyjany jako składnik żywności funkcjonalnej stosowanej w profilaktyce chorób układu krążenia, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, nr 64 2010. 
  5. M. N. Clifford, Anthocyanins – nature, occurrence and dietary burden, „Journal of the Science of Food and Agriculture, nr 80 2000. 

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij