Chondroityna – właściwości, suplementacja, przeciwwskazania. Czy siarczan chondroityny wspomaga regenerację stawów i chrząstek?
Chondroityna, a dokładniej siarczan chondroityny (chondroitin sulfate), należy do grupy naturalnie występujących w organizmie glikozaminoglikanów, które są składnikami chrząstki stawowej. Uczestniczy w wiązaniu wody, wpływa na właściwości mechaniczne chrząstki, a także bierze udział w procesach związanych z produkcją proteoglikanów. Jej obecność ma znaczenie również dla prawidłowego funkcjonowania mazi stawowej, która odpowiada za smarowanie powierzchni stawowych i ograniczanie tarcia. Działanie chondroityny jest przedmiotem badań, szczególnie w kontekście osób cierpiących na choroby zwyrodnieniowe stawów oraz dolegliwości związane z ich przeciążeniem lub urazem.
- Czym jest chondroityna?
- Chondroityna – właściwości
- Kiedy zaleca się suplement diety z chondroityną, a kiedy stosuje się lek?
- Efekty stosowania chondroityny
- Skutki uboczne zażywania chondroityny
- Chondroityna – przeciwwskazania do stosowania
- Jak stosować siarczan chondroityny u sportowców – najczęściej zadawane pytania
Z tego artykułu dowiesz się:
- jak stosować chondroitynę;
- kiedy wybrać lek na stawy, a kiedy preparat w połączeniu z glukozaminą;
- jak chondroityna wpływa na funkcjonowanie stawów;
- czy chondroityna wspomaga regenerację stawów u sportowców.
Suplementacja chondroityną, najczęściej w postaci kapsułek zawierających określoną ilość substancji czynnej, jest stosowana przede wszystkim jako element wspomagający dbanie o zdrowie stawów. Preparaty mogą zawierać sam siarczan chondroityny bądź połączenie glukozaminy i chondroityny. Przed rozpoczęciem suplementacji należy skonsultować się z lekarzem, zwłaszcza w przypadku występowania chorób przewlekłych, przyjmowania leków lub utrzymujących się dolegliwości.
Czym jest chondroityna?
Chondroityna to naturalny składnik chrząstki stawowej, który pomaga utrzymać jej sprężystość i elastyczność. Występuje też w ścięgnach, więzadłach, skórze, naczyniach krwionośnych oraz w oczach. Pod względem budowy jest to długi łańcuch cukrów połączonych w powtarzające się jednostki, które mogą przyciągać wodę. Dzięki temu chrząstka zachowuje odporność na naciski i wstrząsy.
Preparaty mogą pochodzić z wieprzowiny, wołowiny, ryb lub małży. Warto pamiętać, że chondroityna jest wytwarzana przez organizm, dlatego w przypadku zdrowych stawów jej dodatkowe przyjmowanie nie zawsze jest konieczne.
Chondroityna – właściwości
Siarczan chondroityny należy do leków SYSADOA (z ang. Symptomatic Slow Acting Drugs for OsteoArthritis), czyli wolno działających leków objawowych stosowanych w terapii choroby zwyrodnieniowej stawów (do tej grupy zalicza się również siarczan glukozaminy, kwas hialuronowy, niesaponifikowalne związki awokado i soi oraz inne substancje).
Związek jest stosowany doustnie, jednak cechuje się umiarkowaną biodostępnością z przewodu pokarmowego na poziomie ok. 10–20%.
Po wchłonięciu z przewodu pokarmowego w postaci krótszych, zdepolimeryzowanych fragmentów siarczan chondroityny dociera do chrząstki stawowej, gdzie wywiera wielokierunkowe działanie. Związek ten podnosi zdolność chrząstki do wiązania wody, co może wpływać korzystnie na elastyczność i sprężystość stawów oraz zwiększać ich odporność na obciążenia mechaniczne. Wszystko za sprawą ujemnie naładowanych reszt kwasu siarkowego siarczanu chondroityny, które wiążą wodę i zwiększają uwodnienie macierzy chrząstki.
Siarczan chondroityny stymuluje syntezę proteoglikanów (wielkocząsteczkowych związków białkowo-cukrowych występujących naturalnie w macierzy stawów), kolagenu typu II oraz kwasu hialuronowego. Są to cząstki, które wiążą wodę w chrząstce, nadają jej sprężystość i elastyczność oraz pomagają amortyzować obciążenia w stawie. Badania wykazały także hamujący wpływ siarczanu chondroityny na procesy uszkadzania chrząstki stawowej na skutek zmniejszania aktywności enzymów biorących udział w przemianach katabolicznych, co ostatecznie spowalnia tempo pogłębiania się zmian zwyrodnieniowych stawów.
Potwierdzono również cytoprotekcyjne właściwości siarczanu chondroityny (czyli chroniące komórki przed uszkodzeniami), który w doświadczeniach in vitro ograniczał apoptozę (obumieranie komórek) chondrocytów (komórek tkanki chrzęstnej) w dużej mierze dzięki aktywności antyoksydacyjnej. Dodatkowo związek zmniejsza stan zapalny w obrębie układu ruchu, ponieważ hamuje wytwarzanie enzymów, takich jak indukowalna syntaza tlenku azotu, fosfolipaza A2 i cyklooksygenaza typu 2, oraz obniża poziom cytokin prozapalnych w stawach.
Kiedy zaleca się suplement diety z chondroityną, a kiedy stosuje się lek?
W Polsce dostępne są preparaty doustne zawierające siarczan chondroityny o statusie leków lub suplementów diety. Wskazaniem do stosowania leków jest leczenie uzupełniające objawów choroby zwyrodnieniowej stawów.
Leki zarejestrowane w Polsce są przeznaczone do objawowego leczenia choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego i biodrowego. Włączenie siarczanu chondroityny do terapii artrozy pozwala na ograniczenie dolegliwości bólowych, choć na pierwsze zauważalne efekty trzeba poczekać (mogą pojawić się po upływie kilku tygodni od rozpoczęcia stosowni preparatu). U niektórych pacjentów terapia może skutkować zmniejszeniem potrzeby sięgania po leki przeciwbólowe i przeciwzapalne z grupy NLPZ, co jest korzystne, ponieważ leki z tej grupy wywołują działania niepożądane.
Dawkowanie chondroityny
Według charakterystyki produktów leczniczych dostępnych w Polsce zawierających siarczan chondroityny dzienna doustna dawka związku powinna wynosić między 800 mg a 1200 mg na dobę. Zaleca się co najmniej 3–6 miesięcy terapii. Siarczan chondroityny może być przyjmowany przez osoby dorosłe. Podczas badań klinicznych wyższe dawki siarczanu chondroityny (1200–1500 mg) przynosiły korzystne efekty w nasilonych objawach choroby zwyrodnieniowej stawów.
|
|
|
Efekty stosowania chondroityny
- Wyniki metaanaliz badań dotyczących efektów terapii siarczanem chondroityny u ludzi wykazały redukcję dolegliwości bólowych ze strony układu ruchu, która utrzymywała się nawet do kilku miesięcy po zakończeniu zażywania związku. Skuteczność wykazana w badaniach dotyczy głównie standaryzowanych preparatów farmaceutycznych (leków), a nie suplementów diety o niekontrolowanym składzie.
- Przyjmowanie chondroityny pozwala na ograniczenie stosowania leków przeciwbólowych, których zażywanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia licznych działań niepożądanych.
- Regularne stosowanie chondroityny w formie siarczanu poprawia ruchomość stawów oraz ich funkcjonowanie. W doświadczeniach obserwowano m.in. lepsze wyniki testów sprawnościowych u osób otrzymujących siarczan chondroityny w porównaniu z grupą placebo.
- Dostępne dane wskazują na modulujący wpływ długotrwale przyjmowanego siarczanu chondroityny na strukturę stawów, m.in. zmniejszenie tempa zwężania się szpary stawowej. Przyjmowanie siarczanu chondroityny może więc spowolnić postęp procesów zwyrodnieniowych, jednak znaczenie kliniczne tego efektu pozostaje niepewne.
Obserwacje płynące z badań nie są jednak jednoznaczne. Niektóre oficjalne organizacje naukowe, m.in. OARSI (Osteoarthritis Research Society International), nie rekomendują siarczanu chondroityny jako leku pierwszego rzutu w terapii osteoartroz. Dopuszczają jednak jego stosowanie jako substancji łagodzącej objawy, pod warunkiem że skuteczność zażywania związku zostanie oceniona po kilku miesiącach od rozpoczęcia leczenia.
Chondroityna może wykazywać niewielki do umiarkowanego efekt przeciwbólowy u części pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów, jednak wyniki badań klinicznych pozostają niejednoznaczne. Jednym z czynników mających wpływ na skuteczność terapii może być jakość preparatu oraz jego dawka i czas stosowania.
Skutki uboczne zażywania chondroityny
Do najczęściej występujących skutków ubocznych podczas przyjmowania chondroityny należą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, czyli:
- nudności,
- bóle brzucha,
- wzdęcia,
- zgaga,
- biegunka,
- zaparcia,
- rzadziej wymioty.
Najczęściej mają one charakter przejściowy i są słabo nasilone.
W literaturze istnieją doniesienia o rzadkich objawach ze strony układu nerwowego – możliwe jest pojawienie się bólu i zawrotów głowy. Opisywano także pojedyncze przypadki łysienia.
Chondroityna – przeciwwskazania do stosowania
- Brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania chondroityny w ciąży i w czasie karmienia piersią.
- Jej użycie nie jest zalecane osobom przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi ze względu na potencjalne ryzyko wydłużenia krwawienia.
- Osoby ze skłonnością do krwawień powinny skonsultować przyjmowanie chondroityny z lekarzem.
- Niektóre źródła medyczne sugerują możliwość nasilenia objawów astmy podczas przyjmowania chondroityny, dlatego należy zachować ostrożność.
Jak stosować siarczan chondroityny u sportowców – najczęściej zadawane pytania
Czy chondroityna może powodować tycie?
Nie ma badań potwierdzających, że stosowanie chondroityny powoduje przyrost masy ciała. Dostępne dane wskazują, że w niektórych doświadczeniach przyjmowanie chondroityny przez osoby z nadwagą było związane ze spadkiem masy ciała i obniżeniem wskaźnika BMI w porównaniu z grupą kontrolną. Chondroityna w organizmie nie jest wykorzystywana jako źródło energii, a jej dawki w lekach czy suplementach diety są niewielkie i nie dostarczają istotnej ilości kalorii. Bardzo rzadkim działaniem niepożądanym są obrzęki i zatrzymywanie wody, co może wpływać na masę ciała.
Z czym nie łączyć chondroityny?
Chondroityna może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych. Zwiększa to ryzyko wydłużenia czasu krwawienia oraz powstawania siniaków. Do leków z tych grup należą doustne antykoagulanty – antagoniści witaminy K (warfaryna i acenokumarol), a także inhibitory trombiny (dabigatran), inhibitory czynnika Xa (np. riwaroksaban, apiksaban, edoksaban), heparyny i jej pochodne, leki przeciwpłytkowe (m.in. kwas acetylosalicylowy, klopidogrel, tikagrelor i prasugrel). Nie należy łączyć chondroityny z lekami przeciwzakrzepowymi i/lub przeciwpłytkowymi bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Najlepiej udokumentowana interakcja dotyczy warfaryny, w przypadku której obserwowano wzrost INR i ryzyko krwawień.
Jak długo można brać chondroitynę?
Zalecenia dotyczące długości terapii chondroityną różnią się w zależności od organizacji formułującej wytyczne. Brakuje jednego oficjalnego stanowiska w tej sprawie. Według ESCEO (European Society for Clinical and Economic Aspects of Osteoporosis and Osteoarthritis) terapia chondroityną powinna być prowadzona przez co najmniej 6 miesięcy, a nawet przewlekle w przypadku pozytywnych efektów zdrowotnych dla pacjenta. Z kolei stowarzyszenie naukowe OARSI nie rekomenduje stosowania chondroityny jako elementu terapii ze względu na na brak dostatecznych dowodów klinicznych. Istnieje niewiele informacji na temat skutków długoterminowego przyjmowania chondroityny.
Czy chondroityna to to samo co glukozamina?
Nie, glukozamina i chondroityna to dwa odrębne związki chemiczne, choć oba są składnikami naturalnej chrząstki stawowej człowieka. Glukozamina należy do prostych aminocukrów i jest substratem w syntezie bardziej złożonych związków, tj. proteoglikanów. Chondroityna to związek organiczny z grupy glikozaminoglikanów (w skrócie GAG). Pod względem chemicznym proteoglikany to makrocząsteczki zbudowane z białkowego rdzenia, do którego przyczepiony jest jeden lub kilka łańcuchów cukrowych (glikozaminoglikanów). Zarówno glukozamina, jak i chondroityna działają ochronnie na stawy i często występują łącznie w preparatach aptecznych łagodzących osteoartrozy.
Czy chondroityna jest dobra na ból stawów?
Chondroityna, szczególnie w postaci standaryzowanego siarczanu, może przynosić niewielkie lub umiarkowane korzyści objawowe u części pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów. Ze względu na niejednoznaczne wyniki badań klinicznych oraz różnice w jakości preparatów jej stosowanie powinno być indywidualizowane i traktowane jako terapia wspomagająca, a nie podstawowa. Metaanalizy dostępnych badań wykazały, że redukcja dolegliwości bólowych pojawia się średnio po miesiącu stosowania chondroityny, a terapia prowadzona przez kilka miesięcy pozwala na zmniejszenie liczby przyjmowanych leków z grupy NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych), których stosowanie wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi.



