Chondroityna – właściwości, suplementacja, przeciwwskazania. Czy siarczan chondroityny wspomaga regenerację stawów i chrząstek?

Chondroityna, a dokładniej siarczan chondroityny (chondroitin sulfate), należy do grupy naturalnie występujących w organizmie glikozaminoglikanów, które są składnikami chrząstki stawowej. Uczestniczy w wiązaniu wody, wpływając na właściwości mechaniczne chrząstki, a także bierze udział w procesach związanych z produkcją proteoglikanów. Jej obecność ma znaczenie również dla prawidłowego funkcjonowania mazi stawowej, która odpowiada za smarowanie powierzchni stawowych i ograniczanie tarcia. Działanie chondroityny jest przedmiotem badań, szczególnie w kontekście osób cierpiących na choroby zwyrodnieniowe stawów oraz dolegliwości związane z ich przeciążeniem lub urazem.

1. Czym jest chondroityna?
2. Chondroityna – właściwości
3. Kiedy zaleca się suplement diety z chondroityną, a kiedy stosuje się lek?
4. Efekty stosowania chondroityny
5. Skutki uboczne zażywania chondroityny
6. Jak stosować siarczan chondroityny u sportowców – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się: 

• jak stosować chondroitynę, 
• kiedy wybrać lek na stawy, a kiedy preparat w połączeniu z glukozaminą,
• jak chondroityna wpływa na funkcjonowanie stawów,
• czy chondorityna wspomaga regenerację stawów u sportowców.

Suplementacja chondroityną, najczęściej w postaci kapsułek zawierających określoną ilość substancji czynnej, jest stosowana przede wszystkim jako element wspomagający dbanie o zdrowie stawów. Preparaty mogą zawierać sam siarczan chondroityny bądź połączenie glukozaminy i chondroityny Przed rozpoczęciem suplementacji, zwłaszcza w przypadku występowania chorób przewlekłych, przyjmowania leków lub utrzymujących się dolegliwości, należy skonsultować się z lekarzem.

Czym jest chondroityna?

Chondroityna to naturalny składnik chrząstki stawowej, który pomaga utrzymać jej sprężystość i elastyczność. Występuje też w ścięgnach, więzadłach, skórze, naczyniach krwionośnych i oku. Pod względem budowy jest to długi łańcuch cukrów połączonych w powtarzające się jednostki, które mogą przyciągać wodę. Dzięki temu chrząstka zachowuje odporność na naciski i wstrząsy.

Preparaty mogą pochodzić z wieprzowiny, wołowiny, ryb lub małży. Warto pamiętać, że chondroityna jest wytwarzana przez nasz organizm, więc jeśli stawy są zdrowe, nie zawsze trzeba ją dodatkowo przyjmować. 

Chondroityna – właściwości

Siarczan chondroityny należy do leków SYSADOA (z ang. Symptomatic Slow Acting Drugs for OsteoArthritis) czyli wolno działających leków objawowych stosowanych w terapii choroby zwyrodnieniowej stawów (do tej grupy zalicza się również siarczan glukozaminy, kwas hialuronowy, niesaponifikowalne związki awokado i soi oraz inne).

Związek jest stosowany doustnie, jednak cechuje się umiarkowaną biodostępnością z przewodu pokarmowego na poziomie ok.10-20%.

Po wchłonięciu z przewodu pokarmowego w postaci zdepolimeryzowanych, krótszych fragmentów siarczan chondroityny dociera do chrząstki stawowej, gdzie wywiera wielokierunkowe działanie. Związek podnosi zdolność chrząstki do wiązania wody, co może wpływać korzystnie na elastyczność i sprężystość stawów oraz zwiększa ich odporność na obciążenia mechaniczne. Wszystko za sprawą ujemnie naładowanych reszt kwasu siarkowego siarczanu chondroityny, które wiążą wodę, zwiększając uwodnienie macierzy chrząstki.

Siarczan chondroityny stymuluje syntezę proteoglikanów (wielkocząsteczkowych związków białkowo-cukrowych występujących naturalnie w macierzy stawów), kolagenu typu II oraz kwasu hialuronowego. Są to cząstki wiążące wodę w chrząstce, nadające jej sprężystość i elastyczność, oraz pomagające amortyzować obciążenia w stawie. Badania wykazały hamujący wpływ związku na procesy uszkadzania chrząstki stawowej na skutek zmniejszania aktywności enzymów biorących udział w przemianach katabolicznych, co ostatecznie spowalnia tempo pogłębiania się zmian zwyrodnieniowych stawów.

Udowodniono cytoprotekcyjne właściwości siarczanu chondroityny (czyli chroniące komórki przed uszkodzeniami), który w doświadczeniach in vitro ograniczał apoptozę (obumieranie komórek) chondrocytów (komórek tkanki chrzęstnej) w dużej mierze dzięki posiadaniu aktywności antyoksydacyjnej. Dodatkowo związek zmniejsza stan zapalny w obrębie układu ruchu dzięki hamowaniu wytwarzania enzymów: indukowalnej syntazy tlenku azotu, fosfolipazy A2 i cyklooksygenazy typu 2 oraz obniżaniu poziomu cytokin prozapalnych w stawach.

Kiedy zaleca się suplement diety z chondroityną, a kiedy stosuje się lek?

W Polsce dostępne są preparaty doustne zawierające siarczan chondroityny o statusie leków lub suplementów diety. Wskazaniami do stosowania leków jest leczenie uzupełniające objawów choroby zwyrodnieniowej stawów.

Leki zarejestrowane w Polsce we wskazaniach mają objawowe leczenie choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego i biodrowego. Włączenie siarczanu chondroityny do terapii artrozy pozwala na ograniczenie dolegliwości bólowych, choć na pierwsze zauważalne efekty należy zaczekać (mogą pojawić się po upływie kilku tygodni od rozpoczęcia zażywania). U niektórych pacjentów może to skutkować zmniejszeniem potrzeby sięgania po leki przeciwbólowe i przeciwzapalne z grupy NLPZ, co jest korzystne, ponieważ leki z tej grupy wywołują działania niepożądane.

Dawkowanie chondroityny

Według charakterystyki produktów leczniczych dostępnych w Polsce zawierających siarczan chondroityny dzienna doustna dawka związku powinna wynosić między 800 mg a 1200 mg na dobę. Zaleca się co najmniej 3-6 miesięczny okres terapii. Siarczan chondroityny może być przyjmowany przez osoby dorosłe. Podczas badań klinicznych wyższe dawki siarczanu chondroityny (1200-1500 mg) przynosiły korzystne efekty w nasilonych objawach choroby zwyrodnieniowej stawów. 

Efekty stosowania chondroityny

1. Dostępne w fachowej literaturze wyniki metaanaliz badań dotyczących efektów terapii siarczanem chondroityny u ludzi wykazały redukcję dolegliwości bólowych ze strony układu ruchu, która utrzymywała się nawet do kilku miesięcy po zakończeniu zażywania związku. Skuteczność wykazana w badaniach dotyczy głównie standaryzowanych preparatów farmaceutycznych (leków), a nie suplementów diety o niekontrolowanym składzie.
2. Pozwala to na ograniczenie stosowania leków przeciwbólowych, których zażywanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia licznych działań niepożądanych.
3. Regularne stosowanie chondroityny w formie siarczanu poprawia ruchomość stawów oraz ich funkcjonowanie. W doświadczeniach obserwowano m. in. lepsze wyniki testów sprawnościowych u osób otrzymujących siarczan chondroityny w porównaniu z grupą placebo.
4. Dostępne dane wskazują na modulujący wpływ długotrwale przyjmowanego siarczanu chontroityny na strukturę stawów m. in. zmniejszenie tempa zwężenia się szpary stawowej. Przyjmowanie siarczanu chondroityny może spowolnić więc postęp procesów zwyrodnieniowych, jednak znaczenie kliniczne tego efektu pozostaje niepewne.

Obserwacje płynące z badań nie są jednak jednoznaczne. Część oficjalnych organizacji naukowych m. in. OARSI nie rekomenduje siarczanu chondroityny jako leku pierwszego rzutu w terapii osteoartroz, lecz dopuszcza jego stosowanie jako substancji łagodzącej objawy pod warunkiem oceny skuteczności zażywania związku po kilku miesiącach od rozpoczęcia przyjmowania.

Chondroityna może wykazywać niewielki do umiarkowanego efekt przeciwbólowy u części pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów, jednak wyniki badań klinicznych pozostają niejednoznaczne. Jednym z czynników mających wpływ na skuteczność może być jakość preparatu oraz jego dawka i czas stosowania. 

Skutki uboczne zażywania chondroityny

Do najczęściej występujących skutków ubocznych występujących podczas przyjmowania chondroityny należą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego tj.:

• nudności,
• bóle brzucha,
• wzdęcia,
• zgaga,
• biegunka,
• zaparcia,
• rzadziej wymioty.

Najczęściej mają one charakter przejściowy i są słabo nasilone.

W literaturze istnieją doniesienia o rzadkich objawach ze strony układu nerwowego – możliwe jest pojawienie się bólu i zawrotów głowy. Opisywano pojedyncze przypadki łysienia. 

Chondroityna – przeciwwskazania do stosowania

1. Brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania chondroityny w ciąży i w czasie karmienia piersią.
2. Jej użycie nie jest rekomendowane u osób przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi, ze względu na potencjalne ryzyko wydłużenia krwawienia.
3. Osoby posiadające skłonność do krwawień powinny skonsultować przyjmowanie chondroityny z lekarzem.
4. Niektóre źródła medyczne sugerują możliwość nasilenia objawów astmy podczas przyjmowania chondroityny, dlatego należy zachować ostrożność.

Jak stosować siarczan chondroityny u sportowców – najczęściej zadawane pytania

Czy chondroityna może powodować tycie?

Nie ma badań potwierdzających fakt tycia na skutek przyjmowania chondroityny. Dostępne dane wskazują, że w niektórych doświadczeniach przyjmowanie chondroityny przez osoby z nadwagą było związane ze spadkiem masy ciała i obniżeniem wskaźnika BMI w porównaniu z grupą kontrolną. Chondroityna w organizmie nie jest wykorzystywana jako źródło energii, a jej ilości w lekach czy suplementach diety są niewielkie i nie dostarczają istotnej ilości kalorii. Bardzo rzadkim działaniem niepożądanym są obrzęki i zatrzymywanie wody, co może przekładać się na masę ciała. 

Z czym nie łączyć chondroityny?

Chondroityna może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych. W ten sposób zwiększa się ryzyko wydłużenia czasu krwawienia i skłonność do tworzenia siniaków. Do leków z tych grup należą doustne antykoagulanty – antagoniści witaminy K tj. warfaryna i acenokumarol, a także inhibitory trombiny tj. dabigatran, inhibitory czynnika Xa np. riwaroksaban, apiksaban, edoksaban, heparyny i jej pochodne, leki przeciwpłytkowe m. in. kwas acetylosalicylowy, klopidogrel, tikagrelor i prasugrel. Nie należy łączyć chondroityny z lekami przeciwzakrzepowymi i/lub przeciwpłytkowymi bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Najlepiej udokumentowana interakcja dotyczy warfaryny, gdzie obserwowano wzrost INR i ryzyko krwawień. 

Jak długo można brać chondroitynę?

Zalecenia dotyczące długości terapii chondroityną różnią się w zależności od rodzaju organizacji formułującej wytyczne. Brakuje jednego, oficjalnego stanowiska w tej sprawie. Według ESCEO (Europejskie Towarzystwo Aspektów Klinicznych i Ekonomicznych Osteoporozy, Choroby Zwyrodnieniowej Stawów i Chorób Mięśniowo-Szkieletowych) terapia chondroityną powinna być prowadzona przez co najmniej 6 miesięcy, a nawet przewlekle jeśli wiąże się z pozytywnymi skutkami zdrowotnymi dla pacjenta.  Z kolei stowarzyszenie naukowe OARSI (Osteoarthritis Research Society International) nie rekomenduje stosowania chondroityny jako elementu terapii ze względu na na brak dostatecznych dowodów klinicznych. Istnieje niewiele informacji na temat skutków długoterminowego przyjmowania chondroityny. 

Czy chondroityna to to samo co glukozamina?

Nie, glukozamina i chondroityna to dwa odrębne związki chemiczne, choć oba są składnikami naturalnej chrząstki stawowej człowieka. Gukozamina należy do prostych aminocukrów i jest substratem w syntezie bardziej złożonych związków tj. proteoglikanów. Chondroityna z kolei to związek organiczny z grupy glikozaminoglikanów (w skrócie GAG). Pod względem chemicznym proteoglikany to makrocząsteczki zbudowane z białkowego rdzenia do którego przyczepiony jest jeden lub kilka łańcuchów cukrowych (glikozaminoglikanów). Zarówno glukozamina, jak i chondroityna działają ochronnie na stawy i często występują łącznie w preparatach aptecznych łagodzących osteoartrozy.  

Czy chondroityna jest dobra na ból stawów?

Chondroityna, szczególnie w postaci standaryzowanego siarczanu, może przynosić niewielkie do umiarkowanych korzyści objawowe u części pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów. Jednak ze względu na niejednoznaczne wyniki badań klinicznych oraz różnice w jakości preparatów, jej stosowanie powinno być indywidualizowane i traktowane jako terapia wspomagająca, a nie podstawowa. Metaanalizy dostępnych badań wykazały, że redukcja dolegliwości bólowych pojawia się średnio po miesiącu stosowania chondroityny, a terapia prowadzona przez okres kilku miesięcy pozwala na zmniejszenie ilości przyjmowanych leków z grupy NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych), których stosowanie wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi.