Kolka jelitowa u dorosłych i dzieci – jak ją rozpoznać?

Kolka jelitowa kojarzy się przede wszystkim z wiekiem niemowlęcym, jednak skurczowy, napadowy ból brzucha może występować również u osób dorosłych. Ten rodzaj bólu brzucha może mieć różne przyczyny – od łagodnych dolegliwości po stany wymagające pilnej diagnostyki. Warto wiedzieć, jak rozpoznać kolkę jelitową, jakie mogą być jej przyczyny oraz kiedy konieczna jest konsultacja z lekarzem.

1. Kolka jelitowa – co to jest i jak powstaje?
2. Jak objawia się kolka jelitowa?
3. Kolka jelitowa u dorosłych i dzieci – czym mogą różnić się objawy?
4. Najczęstsze przyczyny kolki jelitowej
5. Kolka jelitowa a inne dolegliwości – z czym można ją pomylić?
6. Co pomaga na kolkę jelitową?
7. Czego unikać podczas kolki jelitowej?
8. Kiedy kolka jelitowa wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?
9. Kolka jelitowa u dorosłych i dzieci – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest kolka jelitowa,
• jak wygląda leczenie kolki jelitowej u dzieci i dorosłych,
• kiedy należy zgłosić się do lekarza.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, że kolka jelitowa jest dolegliwością, którą może wywołać wiele różnych czynników, dlatego sposób leczenia zależy od jej przyczyn.

Kolka jelitowa – co to jest i jak powstaje?

Określenie „kolka jelitowa” opisuje napadowy, zwykle skurczowy ból brzucha, który może mieć wiele źródeł. Najczęściej dotyczy niemowląt, ale występuje także u dorosłych. Kolka nie jest chorobą, lecz objawem, który może mieć różne przyczyny w zależności od wieku. Dolegliwości mogą pojawić się na skutek nadmiernego nagromadzenia gazów lub zaburzeń motoryki jelit.

Jak objawia się kolka jelitowa?

Objawy kolki jelitowej mogą różnić się w zależności od wieku oraz przyczyny dolegliwości. Charakterystyczny jest przede wszystkim napadowy, skurczowy ból brzucha, ale mogą pojawić się także inne objawy ze strony przewodu pokarmowego. Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych wystąpienie takich dolegliwości wymaga wnikliwej oceny i uwzględnienia różnych możliwych przyczyn.

Napadowy ból brzucha, skurcze, wzdęcia i inne objawy

Ból może być odczuwany w różnych częściach jamy brzusznej. Charakterystyczny jest jego falowy przebieg – najpierw narasta, potem stopniowo ustępuje, a następnie nawraca. Bólowi mogą towarzyszyć inne objawy ze strony przewodu pokarmowego:

• wzdęcia,
• uczucie pełności,
• przelewanie w brzuchu,
• nadmierne gazy jelitowe.

U niemowląt i małych dzieci dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego manifestują się przede wszystkim zmianą zachowania, niepokojem i płaczem, choć objawy te są nieswoiste i mogą mieć wiele różnych przyczyn.

Kolka jelitowa u dorosłych i dzieci – czym mogą różnić się objawy?

Obraz kolki jelitowej może wyglądać inaczej w zależności od wieku. W przypadku kolki jelitowej u osób dorosłych łatwiej ocenić charakter dolegliwości i określić, w jakich okolicznościach się pojawiają. U niemowląt i małych dzieci rozpoznanie opiera się głównie na obserwacji ich zachowania.

Typowa kolka niemowlęca ma charakter samoograniczający – z czasem ustępuje bez konieczności leczenia, a pomiędzy epizodami dziecko powinno prawidłowo jeść, rozwijać się i przybierać na masie ciała. U dorosłych natomiast nawracające epizody kolki jelitowej często współwystępują z innymi zaburzeniami przewodu pokarmowego i wymagają szczegółowej diagnostyki, aby ustalić źródło dolegliwości.

Najczęstsze przyczyny kolki jelitowej

Przyczyny kolki jelitowej są różnorodne i mogą zależeć m.in. od wieku, sposobu odżywiania oraz funkcjonowania przewodu pokarmowego. W wielu przypadkach dolegliwości wynikają z przejściowych zaburzeń pracy jelit, jednak ból kolkowy może być również objawem choroby wymagającej diagnostyki.

Dieta, gazy, zaparcia i zaburzenia pracy jelit

U dorosłych kolka jelitowa może mieć związek z dietą, w tym z nietolerancjami pokarmowymi takimi jak nietolerancja laktozy czy nietolerancja fruktozy, a także ze spożywaniem obfitych, ciężkostrawnych posiłków, zbyt szybkim jedzeniem i związanym z tym połykaniem powietrza. Częstymi przyczynami dolegliwości są również zaparcia, nadmierne gromadzenie gazów oraz zaburzenia motoryki jelit. Na pracę przewodu pokarmowego wpływa także stres, który może nasilać objawy u osób z zespołem jelita drażliwego (IBS).

U niemowląt i małych dzieci kolka ma charakter zaburzenia czynnościowego, a jej dokładne przyczyny nie zostały jednoznacznie ustalone. Wśród potencjalnych czynników wymienia się m.in. niedojrzałość mechanizmów regulujących pracę przewodu pokarmowego, zaburzenia mikrobioty jelitowej, nadwrażliwość trzewną oraz zaburzenia funkcjonowania osi jelitowo-mózgowej. Pod uwagę bierze się również czynniki związane z karmieniem, w tym połykanie przez dziecko nadmiernej ilości powietrza.

Choroby przewodu pokarmowego i inne możliwe przyczyny bólu kolkowego

Kolkowy ból brzucha może być również objawem różnych chorób i zaburzeń, m.in.:

• infekcji przewodu pokarmowego,
• zespołu jelita drażliwego (IBS),
• chorób zapalnych jelit, w tym choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego,
• zaparć i zaburzeń pasażu jelitowego,
• niedrożności jelit,
• nietolerancji pokarmowych i zaburzeń trawienia.

Kolka jelitowa a inne dolegliwości – z czym można ją pomylić?

Kolkowy charakter bólu brzucha nie zawsze oznacza, że jego przyczyną są jelita. U dorosłych podobne dolegliwości mogą występować w przypadku zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia uchyłków czy niedrożności jelit, ale także w przebiegu chorób innych narządów, np. w kamicy żółciowej lub kamicy moczowej.

U niemowląt kolka ma zwykle typowy przebieg i zazwyczaj ustępuje samoistnie około 3. lub 4. miesiąca życia, a w badaniu fizykalnym dziecka nie stwierdza się niepokojących zmian. Jeśli jednak dziecko nie przybiera prawidłowo na wadze, ma trudności z jedzeniem lub jego rozwój budzi niepokój, konieczna jest konsultacja z lekarzem w celu wykluczenia innych, poważniejszych przyczyn objawów, m.in. wgłobienia jelita, uwięźnięcia przepukliny, niedrożności jelit, zapalenia otrzewnej czy zakażenia układu moczowego.

Co pomaga na kolkę jelitową?

Postępowanie w przypadku kolki jelitowej zależy przede wszystkim od wieku i przyczyny dolegliwości. Przy łagodnych objawach ulgę może przynieść odpoczynek, delikatny masaż brzucha oraz ciepły termofor lub kąpiel. U dorosłych, jeśli lekarz lub farmaceuta uzna, że objawy nie wskazują na stan wymagający pilnej diagnostyki, można rozważyć zastosowanie odpowiednich leków rozkurczowych zgodnie ze wskazaniami i przeciwwskazaniami, a w przypadku nasilonych wzdęć – preparaty zawierające simetykon.

W przypadku niemowląt i małych dzieci szczególne znaczenie mają prawidłowa technika karmienia, ograniczenie połykania powietrza oraz spokojne odbijanie po posiłku. Powszechnie stosuje się też preparaty łagodzące dolegliwości związane z gazami, w tym simetykon, jednak obecnie brakuje jednoznacznych dowodów potwierdzających ich działanie w leczeniu kolki. U niektórych niemowląt karmionych piersią można rozważyć zastosowanie określonych szczepów probiotycznych takich jak Lactobacillus reuteri DSM 17938 lub Bifidobacterium lactis BB-12.

Czego unikać podczas kolki jelitowej?

W przypadku występowania kolki jelitowej warto unikać czynników, które mogą dodatkowo obciążać lub podrażniać przewód pokarmowy. U dorosłych, szczególnie jeśli dolegliwości mają związek z dietą lub zespołem jelita drażliwego (IBS), można rozważyć ograniczenie produktów bogatych w FODMAP, takich jak cebula, czosnek, rośliny strączkowe, jabłka, gruszki, śliwki czy mleko zawierające laktozę. Warto również ograniczyć tłuste i bardzo obfite posiłki, alkohol, a także unikać jedzenia w pośpiechu. Nie zaleca się jednak samodzielnego eliminowania wielu produktów przez dłuższy czas. W przypadku niemowląt nie należy na własną rękę wprowadzać diety eliminacyjnej u matki karmiącej ani zmieniać mleka modyfikowanego – takie postępowanie powinno być skonsultowane z lekarzem.

Kiedy kolka jelitowa wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?

Nie każdy ból brzucha wymaga pilnej pomocy, jednak nie należy zakładać, że każdy napadowy ból jest jedynie kolką jelitową.

U dzieci szczególną uwagę powinny zwrócić objawy takie jak:

• zaburzenia przyjmowania pokarmów,
• nieprawidłowe przybieranie na wadze,
• apatia,
• odwodnienie,
• gorączka,
• wymioty,
• wyraźna zmiana zachowania.

Nagły i bardzo silny ból brzucha, zaburzenia świadomości, omdlenie, krwawienie z przewodu pokarmowego lub inne objawy ciężkiego stanu wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Szczególnie istotnym objawem alarmowym są zielone (żółciowe) wymioty, ponieważ mogą wskazywać na niedrożność przewodu pokarmowego.

Kolka jelitowa u dorosłych i dzieci – najczęściej zadawane pytania

Czy kolka jelitowa jest niebezpieczna w czasie ciąży?

Samo wystąpienie skurczowego bólu brzucha w ciąży nie musi oznaczać poważnego problemu, ale w niektórych przypadkach konieczna jest pilna konsultacja z lekarzem. Pojawienie się kolki jelitowej w ciąży najczęściej ma związek m.in. z zaparciami lub wzdęciami, ale także z innymi stanami wymagającymi pilnej oceny lekarskiej. Szczególnie niepokojące są silny lub utrzymujący się ból, ból jednostronny, krwawienie z dróg rodnych, omdlenie, zawroty głowy, gorączka, wymioty lub odpływanie płynu z dróg rodnych. W takich sytuacjach należy pilnie skontaktować się z lekarzem lub placówką prowadzącą ciążę.

Ile może trwać napad kolki jelitowej u dorosłego?

Czas trwania napadu kolki jelitowej u dorosłego może być różny i zależy przede wszystkim od jego przyczyny. Ból ma zwykle charakter napadowy – narasta, potem ustępuje i może powracać. Pojedynczy epizod nie ma określonej długości, natomiast przedłużający się lub nasilający ból nie powinien być automatycznie uznawany za kolkę, ponieważ może wymagać diagnostyki.

Czy nawracająca kolka jelitowa może wskazywać na chorobę?

Tak. Nawracające dolegliwości mogą być związane m.in. z zespołem jelita drażliwego, nietolerancjami pokarmowymi, zaparciami lub innymi zaburzeniami pracy przewodu pokarmowego, a także z chorobami wymagającymi leczenia. Znaczenie mają również objawy towarzyszące, takie jak utrata masy ciała, krew w stolcu, gorączka, uporczywe wymioty czy utrzymujące się zmiany rytmu wypróżnień. Jeśli kolka regularnie powraca lub nasila się, warto skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia jej przyczyny.