Niedrożność jelit – objawy, przyczyny, leczenie. Co poprawi pracę jelit?
Piotr Ziętek

Niedrożność jelit – objawy, przyczyny, leczenie. Co poprawi pracę jelit?

Niedrożność jelit to stan, w którym zaburzony jest transport resztek pokarmu przez jelito cienkie i grube. Objawia się ona bólem brzucha, nudnościami, wymiotami, zatrzymaniem gazów oraz stolca. W jaki sposób leczy się niedrożność jelit? Co robić, by poprawić pracę przewodu pokarmowego?

Niedrożność jelit to stan, w którym dochodzi do zatrzymania przemieszczania się treści jelitowej. Rozwija się ona zwykle w jednym z trzech mechanizmów, tj.: porażenia perystaltyki, przeszkody mechanicznej lub zaburzeń ukrwienia. Ostra niedrożność często wymaga leczenia chirurgicznego. Nieleczona prowadzi z kolei do rozwoju tzw. ostrego brzucha i może być stanem zagrażającym życiu. 

Niedrożność jelit – na czym polega? 

Niedrożność jelit polega na zatrzymaniu pasażu treści jelitowej. W częściach jelit znajdujących się przed przeszkodą gromadzą się wówczas resztki treści pokarmowej i woda. Takie środowisko sprzyja bardzo szybkiemu namnażaniu się bakterii. Te z kolei wytwarzają w procesie fermentacji dużą ilość gazów, co prowadzi do jeszcze większego wzrostu ciśnienia w jelicie i rozdęcie jego ściany. Rozciągnięcie ściany jelita powoduje zaburzenia w przepływie krwi. Skutkuje to zjawiskiem translokacji, czyli przemieszczenia bakterii ze światła jelita do jamy otrzewnej i do krwi. Często rozwijają się też zaburzenia elektrolitowe. Wspomniane zaburzenia odpowiadają za przyczyny niedrożności jelit, spośród których najbardziej typowe są bóle brzucha, nudności i wymioty, zatrzymanie oddawania stolca i gazów. 

Przyczyny niedrożności jelit 

Niedrożność jelit może być powodowana przez trzy różne mechanizmy. Najczęstszym z nich jest zadzierzgnięcie fragmentu jelita. Fragment jelita zostaje wówczas zaciśnięty przez otaczające tkanki, co utrudnia pasaż i ukrwienie jelita. Niedrożność tego typu najczęściej rozwija się z powodu pooperacyjnych lub pozapalnych zrostów wewnątrz jamy brzusznej. Rzadziej ma ona miejsce w przebiegu przepukliny pachwinowej, wgłobienia lub skrętu jelita. Niedrożność z zadzierzgnięcia może być także spowodowana w wyniku wgłobienia jelita. Problem ten występuje głównie u małych dzieci.  

Kolejny rodzaj to niedrożność mechaniczna. Oznacza ona zatkanie światła przewodu pokarmowego. Najczęściej przeszkodą powodującą niedrożność jelit jest guz jelita lub sąsiednich narządów. Rzadziej materiałem powodującym zator w jelicie może być kamień żółciowy lub kamień kałowy. W podobnym mechanizmie u noworodków może rozwinąć się z kolei niedrożność smółkowa. Do niedrożności z zatkania prowadzą także choroby zapalne jelit takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego. 

Jeszcze innym rodzajem jest niedrożność porażenna, która polega na porażeniu motoryki jelit. Rozwija się ona głównie w przebiegu zapalenia otrzewnej. Przyczynami mogą być również inne stany nagłe w obrębie jamy brzusznej takie jak kolka nerkowa, skręt jądra, zapalenie trzustki i inne. Niedrożność porażenna jest także skutkiem zaburzeń metabolicznych np. w przebiegu cukrzycy, przewlekłej choroby nerek lub zaburzeń elektrolitowych. Ten rodzaj niedrożności jelit może także wystąpić po operacji w obrębie jamy brzusznej, także po tzw. cesarce. Zabieg chirurgiczny jest dużym obciążeniem dla organizmu. Po otwarciu jamy brzusznej przewód pokarmowy potrzebuje nawet kilku dni na powrót do prawidłowego funkcjonowania. 

Diagnostyka niedrożności jelit 

Podczas badania fizykalnego należy poinformować lekarza o wszystkich objawach. Dla niedrożności jelit typowe są ból brzucha, nudności i wymioty, zatrzymanie stolca i gazów. Wymioty są szczególnie nasilone przy niedrożności jelita cienkiego. Następnym krokiem jest badanie fizykalne. W tym przypadku objawy kliniczne zależą od mechanizmu i lokalizacji niedrożności. Występują zaburzenia perystaltyki jelitowej oraz bolesność uciskowa w obrębie brzucha. W przypadku niedrożności mechanicznej perystaltyka jest zwykle wzmożona i ma charakterystyczny, metaliczny dźwięk. Natomiast niedrożność porażenna lub spowodowana niedokrwieniem powoduje nawet całkowite zatrzymanie perystaltyki. 

W rozpoznawaniu niedrożności jelit bardzo duże znaczenie mają badania obrazowe. Najszybszym i najłatwiej dostępnym badaniem jest zwykłe zdjęcie RTG jamy brzusznej w pozycji stojącej. Pozwala ono uwidocznić rozdęte pętle jelitowe wraz z granicą pomiędzy poziomami płynu, a gazem. W celu określenia miejsca niedrożności wykonuje się także zdjęcie RTG z podaniem kontrastu przez zgłębnik żołądkowy lub doodbytniczo.

Pewne zastosowanie ma także badanie USG. Jest ono utrudnione ze względu na dużą ilość gazów, ale może być przydatne przy diagnozowaniu zmian naczyniowych oraz rozpoznaniu różnicowym innych przyczyn dolegliwości. Tomografia komputerowa ma z kolei zastosowanie przy podejrzeniu niedrożności z zadzierzgnięcia lub wywołanej guzem w obrębie jamy brzusznej. 

W diagnostyce niedrożności jelit należy uwzględnić inne przyczyny mogące dawać podobne dolegliwości. Należy m.in. wykluczyć kamicę nerkową, kamicę żółciową, chorobę wrzodową.  

Leczenie niedrożności jelit 

Sposób leczenia niedrożności jelit jest zależny od przyczyny. Jeśli pacjent nie jest w stanie ciężkim i nie wymaga pilnej operacji, można podjąć próbę wykonania wlewki doodbytniczej (lewatywy) lub ręcznego wydobycia stolca. Najczęściej występująca niedrożność z zadzierzgnięcia z powodu obecności zrostów wymaga leczenia chirurgicznego. Zabieg polega na przecięciu zrostów i uwolnieniu pętli jelitowych. Zrosty mają jednak tendencję do nawracania i niejednokrotnie powodują one konieczność ponownej operacji. Leczenie wygląda podobnie w przypadku obecności przepukliny. W celu zapobiegania nawrotom przepukliny zabezpiecza się powłoki, używając specjalnych siatek.

Jeśli niedrożność jest wywołana guzem nowotworowym, podejmuje się próbę usunięcia go. Najczęściej guzem tym jest rak jelita grubego. W takim przypadku wykonuje się wycięcie zajętego fragmentu jelita w granicach zdrowych tkanek. Wówczas dalszy kikut jelita zostaje zamknięty, a z bliższego końca wyłania się stomię. Zabieg taki nosi nazwę operacji Hartmanna. Operacja taka trwa do kilku godzin. Po pewnym czasie możliwe jest odtworzenie ciągłości przewodu pokarmowego poprzez odpowiednie zespolenie. 

Ponieważ niedrożność porażenna najczęściej jest wywołana zapaleniem otrzewnej, często również wymaga ona interwencji chirurgicznej. Źródłem problemu może być np. przedziurawienie uchyłka jelita grubego lub zapalenie wyrostka robaczkowego. Leczenie zachowawcze może być wdrożone dopiero wtedy, gdy wykluczy się wskazania do pilnej interwencji chirurgicznej. Jeśli podejrzewa się przyczyny metaboliczne niedrożności, np. zdekompensowaną cukrzycę lub niewydolność nerek, konieczne jest wyrównanie zaburzeń elektrolitowych. 

Żywienie po operacji niedrożności jelit – jak powinno wyglądać? 

Po operacji z powodu niedrożności jelit, jeszcze w oddziale chirurgii, zostaje wdrożona odpowiednia dieta. Nowe produkty wprowadza się stopniowo, od diety „zero”, przez dietę płynną, kleikową, aż do diety lekkostrawnej. Jadłospis osoby po operacji z powodu niedrożności jelit powinien zawierać produkty delikatne, łatwe do strawienia i wydalenia. Zwykle jej utrzymywanie jest wskazane przez 4–6 tygodni po operacji. W tym czasie należy unikać tłustego, smażonego mięsa oraz przetworów mięsnych. Zamiast tego zalecane jest chude mięso, najlepiej gotowane w wodzie lub na parze.

Bardzo ograniczony jest także wybór owoców. Powinno się unikać surowych i suszonych owoców, soków z miąższem oraz owoców kandyzowanych. Dobrze sprawdzą się natomiast dojrzałe banany. Nie należy także spożywać surowych lub smażonych warzyw, grzybów, kiszonej kapusty, ogórków oraz roślin strączkowych. Wskazane jest jasne, pszenne pieczywo, bez ziaren i innych dodatków. 

Powinno się także odpowiednio przeżuwać pokarmy tak, aby uzyskały konsystencję papki. Wskazane jest częste przyjmowanie małych posiłków. 

Pacjenci, u których zaszła konieczność wyłonienia stomii, powinni zostać przeszkoleni przez personel z zakresu pielęgnacji i odżywiania ze stomią. Po wyjściu ze szpitala istnieje możliwość zgłoszenia się do lokalnej poradni stomijnej lub dietetyka specjalizującego się w tym temacie. Po pewnym czasie od wyłonienia stomii można wrócić do właściwiej normalnej aktywności życiowej. Wskazana jest urozmaicona dieta lekkostrawna. Należy uważać głównie na produkty mogące zatkać ujście stomii, takie jak surowa kapusta, kukurydza, suszone owoce czy nasiona. 

Jak zapobiegać niedrożności jelit? 

Najczęstsze przyczyny niedrożności jelit takie jak obecność zrostów wewnątrz jamy brzusznej nie są zależne od chorego, przez co raczej nie ma on możliwości zapobiegania niedrożności. Profilaktyka pooperacyjnej niedrożności jelit leży w gestii personelu medycznego, który powinien zapewnić pacjentowi prawidłową opiekę pooperacyjną.

Osoby cierpiące na cukrzycę lub przewlekłą chorobę nerek powinny pozostawać pod opieką lekarza oraz stosować się do zaleceń lekarskich. Pozwoli to zmniejszyć ryzyko powikłań takich jak niedrożność porażenna jelit.

Możliwe jest także zmniejszenie ryzyka rozwoju guza jelita grubego powodującego niedrożność mechaniczną. Poza zdrowym trybem życia i stosowaniem diety bogatej w błonnik można poddać się przesiewowej diagnostyce endoskopowej. O to, gdzie w danym mieście organizowane są takie badania, można zapytać lekarza rodzinnego lub znaleźć taką placówkę za pośrednictwem Internetu.  

Preparaty na poprawę pracy jelit 

Niedrożność jelit jest stanem wymagającym interwencji lekarskiej i nie ma możliwości leczenia domowego. Jest natomiast wiele sposobów na poprawę pracy jelit, które z powodzeniem można stosować samemu.  

Podstawowe znaczenie ma dieta bogata w błonnik i przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów. Zaleca się spożywanie ok. 30 g błonnika i 2 litrów wody na dobę. Prawidłową pracę jelit wspomaga także aktywność fizyczna. Osoby, u których zaparcia występują mimo stosowania się do powyższych zasad lub z jakiegoś powodu nie mogą się do nich stosować, mogą sięgnąć po suplementy diety. W aptekach dostępny jest szeroki wybór środków poprawiających pracę jelit, które stosuje się także przy zaparciach. Mają one różne sposoby działania. Są też dostępne w różnych formach, np. czopki z gliceryną, syrop z laktulozą lub tabletki z bisakodylem. 

  1. W. Noszczyk (red.), Chirurgia, Warszawa 2009.
  2. E. Rychlik, Stomia – na co zwracać uwagę w diecie, „Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej” [online], https://ncez.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-pokarmowego/stomia-----na-co-zwracac-uwage-w-diecie, [dostęp:] 25.06.2020. 
  3. E. Rychlik, Wykaz produktów spożywczych nasilających lub łagodzących różne dolegliwości u osób ze stomią, „Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej” [online], https://ncez.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-pokarmowego/wykaz-produktow-spozywczych-nasilajacych-lub-lagodzacych-rozne-dolegliwosci-u-osob-ze-stomia, [dostęp:] 25.06.2020. 
  4. P. Gajewski (red.), Interna Szczeklika 2015, Kraków 2015, 1191-1193. 
  5. F. Catena, B. De Simone, F. Coccolini i in, Bowel obstruction: A narrative review for all physicians, „World Journal of Emergency Surgery”, nr 1-8 (14) 2019. 
  6. A. K. Pujahari, Decision Making in Bowel Obstruction: A Review, „Journal of Clinical and Diagnostic Research”, nr 7-12 (10) 2016. 

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Osteopatia – czym zajmuje się osteopata i w jakich chorobach może pomóc?

    Osteopatia zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń układu ruchu, narządów wewnętrznych oraz układu współczulnego. Za jej twórcę uznaje się amerykańskiego lekarza Andrewa Taylora Stilla, który stworzył American School of Osteopathy – instytucję zrzeszającą i kształcącą specjalistów z tej dziedziny. Jakie są wskazania do osteopatii? Jakie techniki stosuje osteopata?

  • Spray do uszu – jak działa? Jak wybrać najlepszy preparat do czyszczenia uszu?

    Woskowina to naturalna substancja tłuszczowa o właściwościach zmiękczających i bakteriobójczych, zaś jej ilość regulowana jest dzięki mechanizmowi samooczyszczania ucha. Zwiększona produkcja woskowiny może skutkować tworzeniem się czopów, którym towarzyszą objawy, takie jak stopniowa utrata słuchu, uczucie zatkanego ucha, szumy uszne czy ból ucha o różnym nasileniu. Prawidłowe i skuteczne czyszczenie pozwala wspomóc proces samooczyszczania oraz zapobiega powstawaniu poważniejszych dolegliwości. Jak wybrać najlepszy spray do uszu?

  • Profilaktyka 40 PLUS – program Ministerstwa Zdrowia

    Zgodnie z założeniami nowego programu zdrowotnego od 1 lipca 2021 osoby w wieku 40 lat i powyżej mogą skorzystać z pakietu badań diagnostycznych. Dowiedz się, jakie badania można wykonać? Z jakimi schorzeniami najczęściej zmagają się Polacy w średnim wieku?

  • Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc

    Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku 2% populacji szuka pomocy medycznej z powodu zatrucia grzybami. Mimo wieloletniego doświadczenia w diagnozowaniu i leczeniu tego schorzenia wstępna diagnoza jest złożona i wymaga różnicowania oraz dokładnego określenia, jakie grzyby wywołały zatrucie (może to być zatrucie kilkoma rodzajami grzybów). Trudności związane są w większości przypadków z różnymi objawami i zespołami toksykologicznymi, które pojawiają się pod wpływem toksyn grzybowych. W związku z rozpowszechnieniem diagnozy ostrego zatrucia grzybami, każdy powinien zdawać sobie sprawę z doraźnych metod leczenia w tym przypadku. 

  • Zapalenie krtani – przyczyny, objawy, leczenie

    Nagła duszność i szczekający kaszel w środku nocy u dziecka wywołują często panikę u rodziców i opiekunów. Objawy te mogą świadczyć o ostrym zapaleniu krtani. Dowiedz się, kiedy konieczne staje się wezwanie pogotowia do małego pacjenta. Sprawdź również, kiedy zwykła chrypka może oznaczać przewlekłe zapalenie krtani i powinna skłonić nas do wizyty u lekarza.

  • Diabetomat – urządzenie ułatwi życie osobom chorym na cukrzycę

    Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie opracowali urządzenie, które pozwoli diabetykom zastąpić klasyczne pomiary stężenia cukru we krwi. W jaki sposób działa? Kiedy będzie można go kupić? Jakie inne nieinwazyjne urządzenia monitorowania glikemii powstały w ostatnim czasie?

  • Sztuczna inteligencja pozwoli skuteczniej leczyć raka stercza

    W Polsce rak stercza (prostaty) jest najczęstszym nowotworem litym występującym u mężczyzn. Dzięki dofinansowaniu z programu INFOSTRATEG powstaje platforma informatyczna, która ułatwi dokonywanie wyboru terapii onkologicznej dedykowanej pacjentom, u których zostanie zdiagnozowane to schorzenie. Lepsze dopasowanie leczenia wpłynie na poprawę jego efektywności. Narzędzie będzie wykorzystywało algorytmy sztucznej inteligencji.  

  • Dlaczego raz w roku należy wykonywać morfologię?

    Jedną z metod wczesnego wykrywania wielu poważnych chorób jest regularne wykonywanie morfologii krwi. Wynik tego prostego testu może stanowić punkt wyjścia do dalszej diagnostyki, która determinuje przebieg leczenia. W przypadku nowotworów im wcześniej zostanie postawiona właściwa diagnoza, tym skuteczniej będzie można leczyć pacjenta.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij