Stopa cukrzycowa – objawy, leczenie i zapobieganie schorzeniu

Stopa cukrzycowa to przewlekłe powikłanie cukrzycy. Jest płytkim lub głębokim owrzodzeniem skóry. Może występować zarówno przy cukrzycy typu pierwszego, jak i typu drugiego. Zmiany lokalizują się zwykle na części podeszwowej lub tez grzbietowej stopy, najczęściej na grzbietach palców, pięcie lub tez główkach kości śródstopia.

Przyczyny i objawy stopy cukrzycowej

Za rozwój stopy cukrzycowej odpowiedzialne jest upośledzenie ukrwienia okolicy stopy. Dzieje się tak, ponieważ w przebiegu cukrzycy często dochodzi do zwężenia średnicy tętnic – najczęściej tętnic drobnych – co powoduje znaczne zmniejszenie przepływu krwi. To z kolei pociąga za sobą niedokrwienie stóp, w następstwie którego w naturalny sposób utrudnione jest gojenie się wszelkiego rodzaju ran i owrzodzeń.

W przebiegu cukrzycy dochodzi ponadto do uszkodzenia nerwów, a to prowadzi do zaburzenia chodu, zaników mięśniowych oraz osłabienia kończyn dolnych. Dodatkowo na skutek neuropatii następuje pogorszenie lub całkowity zanik czucia w stopie. Pacjent nie reaguje na zmiany temperatury i dotyk. Stopa, w której doszło do neuropatii, zmienia swój kształt. Pacjent przestaje odczuwać ucisk i ból, przez co jest bardziej narażony na doznanie wszelkich urazów.

Kolejnym czynnikiem odpowiedzialnym za rozwój stopy cukrzycowej jest nadmierne obciążenie okolic stopy, które wynika z nieprawidłowego chodzenia i zmiany kształtu stopy.

Czym jest zespół stopy cukrzycowej?

Zespół stopy cukrzycowej to zakażenie, owrzodzenie lub destrukcja tkanek głębokich stopy – w tym kości – u chorych na cukrzycę, a także występowanie zaburzeń neurologicznych czy choroby tętnic obwodowych w kończynach dolnych.

Istnieją różne stopnie tej choroby. Podział zespołu stopy cukrzycowej uwzględnia ocenę ukrwienia, wielkość i drążenie owrzodzenia, jak również nasilenie zakażenia oraz występowanie neuropatii cukrzycowej.

Pierwszy stopień zespołu stopy cukrzycowej jest wolny od objawów podmiotowych i przedmiotowych zakażenia, ponieważ zakażenie nie występuje.

W stopniu drugim zakażenie jest miejscowe i obejmuje jedynie skórę i tkankę podskórną, bez zajęcia tkanek głębszych i bez objawów ogólnoustrojowych. Może też pojawić się niewielkich rozmiarów rumień. Ten rodzaj zakażenia klasyfikuje się jako łagodny.

W trzecim stopniu zespołu stopy cukrzycowej obecne jest zakażenie miejscowe bez zajęcia tkanek głębszych z rumieniem o średnicy powyżej 2 cm. Czasami występuje również zakażenie obejmujące struktury głębsze niż skóra czy tkanka podskórna – mogą pojawić się takie dolegliwości, jak ropień, zapalenie kości i szpiku, ropne zapalenie stawów, zapalnie powięzi. Przy braku ogólnoustrojowych objawów zapalenia mówimy wtedy o zakażeniu umiarkowanym.

Czwarty stopień zespołu stopy cukrzycowej charakteryzuje się zakażeniem ciężkim, obejmującym zmiany miejscowe w połączeniu z objawami ogólnoustrojowymi.

Pamiętaj o profilaktyce

Podstawą zapobiegania rozwoju stopy cukrzycowej jest wczesne rozpoznanie cukrzycy, jej właściwe leczenie i utrzymywanie glikemii na odpowiednim poziomie. Krótko mówiąc – najistotniejsza w profilaktyce tego schorzenia jest wyrównana cukrzyca.

Bardzo ważne jest też codzienne oglądanie stóp – zarówno powierzchni grzbietowej, jak i podeszwowej oraz przestrzeni międzypalcowych. Zaobserwowanie jakichkolwiek pęknięć skóry, otarć, odcisków czy większych ran wymaga niezwłocznego kontaktu z lekarzem prowadzącym. Pacjent powinien unikać wszelkiego rodzaju urazów termicznych i mechanicznych.

Istotną sprawą jest noszenie wygodnego obuwia. Buty powinny być dobrej jakości i mieć wystarczającą szerokość, by nie uciskać i nie ugniatać stopy.  Do obuwia powinniśmy dobrać specjalistyczne wkładki, które pozwolą na odciążenie określonych partii stóp. Powinniśmy też nosić wyłącznie bawełniane, przewiewne skarpetki, dzięki którym stopy nie będą się pocić – ma to bardzo duże znaczenie w profilaktyce stopy cukrzycowej.

Pacjent z cukrzycą nie powinien też zapominać o właściwej higienie stóp. Do ich codziennego mycia warto używać szarego mydła. Po kąpieli natomiast należy stopy bardzo dokładnie osuszyć, wytrzeć i natłuścić kremem – przede wszystkim w miejscach, w których naskórek jest mocno zgrubiały.

Absolutnie nie wolno korzystać z pumeksu czy tarki do stóp, aby nie doprowadzić do powstania rany, która będzie się bardzo trudno goiła. Ważny jest również prawidłowy sposób obcinania paznokci: równo z czubkiem, nie za krótko. W przypadku wrastających paznokci należy bezwzględnie udać się do chirurga, nie wolno wycinać ich samodzielnie.

Jak przebiega leczenie stopy cukrzycowej?

Stopę cukrzycową leczy się przede wszystkim wyrównując cukrzycę i utrzymując prawidłową glikemię. W przypadku dużych owrzodzeń konieczna jest wizyta u chirurga, który opracuje owrzodzenia i zaleci dalsze postępowanie. Ponadto, jeśli dojdzie do zakażenia, konieczne będzie stosowanie doustnej antybiotykoterapii lub właściwych preparatów miejscowych.

Czasami w leczeniu stosuje się specjalistyczne opatrunki, które pomagają znacząco przyspieszyć gojenie się zmian w przebiegu stopy cukrzycowej. Rodzaj opatrunku musi zostać zlecony przez lekarza po obejrzeniu zmiany – źle dobrany opatrunek może pacjentowi zaszkodzić, a nie pomóc.

Należy pamiętać, że leczenie stopy cukrzycowej jest zdecydowanie trudniejsze niż jej profilaktyka. Dlatego warto przestrzegać zasad, dzięki którym unikniemy tego schorzenia, by nie trzeba było doświadczać długotrwałej i żmudnej terapii.


Podziel się: