Katar z krwią – co oznacza i kiedy wymaga konsultacji z lekarzem?

Widok krwi na chusteczce podczas wydmuchiwania nosa potrafi zaniepokoić, zwłaszcza że zwykle pojawia się bez szczególnych sygnałów ze strony organizmu. W praktyce jednak katar z krwią najczęściej nie oznacza poważnej choroby. Wystarczy przesuszenie śluzówki, infekcja albo zbyt mocne wydmuchanie nosa, aby doszło do uszkodzenia jednego z drobnych naczyń krwionośnych. Nie oznacza to jednak, że każdą wydzielinę z nosa z krwią można zignorować. Znaczenie mają przede wszystkim ilość krwi, częstotliwość występowania problemu oraz inne towarzyszące objawy. Ważne są także jednostronne, nawracające krwawienia, stosowanie leków przeciwkrzepliwych/przeciwpłytkowych i indywidualna lub rodzinna skłonność do krwawień.

1. Katar z krwią – skąd się bierze krew w wydzielinie z nosa?
2. Dlaczego błona śluzowa nosa łatwo krwawi?
3. Najczęstsze przyczyny kataru z krwią
4. Katar z krwią przy przeziębieniu, grypie i infekcji wirusowej
5. Wydzielina z zatok z krwią – kiedy może świadczyć o stanie zapalnym?
6. Katar z krwią w ciąży – czy jest powodem do niepokoju?
7. Krew w wydzielinie z nosa u dziecka
8. Jak zatrzymać krwawienie i nawilżyć śluzówkę nosa?
9. Kiedy katar z krwią wymaga konsultacji z lekarzem?
10. Krwawienie z nosa podczas kataru – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są najczęstsze przyczyny kataru z krwią,
• jak wygląda leczenie kataru z krwią,
• kiedy katar z krwią wymaga konsultacji z lekarzem.

Krwisty katar może mieć wiele różnych przyczyn, zwłaszcza jeśli pojawia się regularnie lub towarzyszą mu dodatkowe dolegliwości. Źródłem krwi mogą być m.in. zmiany w obrębie przegrody nosowej, polip czy stan zapalny błony śluzowej nosa i dróg oddechowych. Warto także pamiętać, że zaburzenia krzepnięcia krwi oraz stosowanie niektórych leków zwiększają skłonność do krwawień. Sam objaw nie musi więc oznaczać niczego poważniejszego, ale nawracający lub obfity krwisty katar powinien skłonić do konsultacji z lekarzem.

Katar z krwią – skąd się bierze krew w wydzielinie z nosa?

Katar z krwią najczęściej jest skutkiem niewielkiego krwawienia z błony śluzowej nosa. Krew miesza się wtedy ze śluzem i jest widoczna jako pojedyncza smuga, czerwona nitka albo niewielka plamka na chusteczce. Nie jest to intensywne krwawienie z nosa, podczas którego świeża krew wypływa z nozdrza lub spływa po tylnej ścianie gardła.

Większość niewielkich krwawień pochodzi z przedniej części przegrody nosa. Znajduje się tam gęsta sieć drobnych naczyń określana jako splot Kiesselbacha. Jest ona położona bardzo płytko, więc drobne naczynia znajdują się niemal na pierwszej linii ognia. Łatwo o ich uszkodzenie podczas wydmuchiwania nosa czy dłubania w nosie, a przesuszona i podrażniona śluzówka jest bardziej podatna na krwawienie. To właśnie z tego obszaru pochodzi zdecydowana większość przednich krwawień z nosa.

Dlaczego błona śluzowa nosa łatwo krwawi?

Nos jest pierwszym filtrem dla wdychanego powietrza. Włosy znajdujące się w jego przedniej części zatrzymują większe zanieczyszczenia, natomiast śluz i rzęski błony śluzowej pomagają wychwytywać i usuwać drobniejsze cząstki. Błona śluzowa dodatkowo ogrzewa i nawilża wdychane powietrze. Aby mogła spełniać te funkcje, jest bardzo dobrze ukrwiona. Nos ma więc rozbudowaną sieć naczyń, co jest jednocześnie jego wadą i zaletą. Z jednej strony umożliwia skuteczne ogrzewanie powietrza, z drugiej sprawia, że powierzchownie położone naczynia stosunkowo łatwo ulegają uszkodzeniu.

Delikatne naczynia krwionośne i przesuszenie śluzówki

Po kilku dniach ekspozycji na suche powietrze śluzówka może zacząć reagować pieczeniem, pojawieniem się strupków i niewielkich smug krwi. Problem często nasila się zimą podczas sezonu grzewczego, ale może wystąpić również latem w klimatyzowanych pomieszczeniach.

Przesuszona śluzówka przypomina trochę spierzchnięte usta – dopóki pozostaje elastyczna, dobrze znosi codzienne obciążenia, ale gdy zaczyna pękać, nawet niewielkie podrażnienie może spowodować krwawienie. Suchość i niska wilgotność są dobrze znanymi czynnikami sprzyjającymi krwawieniom z przedniej części nosa.

Intensywne wydmuchiwanie nosa i uszkodzenia mechaniczne

Drugą częstą przyczyną są urazy mechaniczne. Mocne i częste dmuchanie nosa podczas infekcji może dodatkowo podrażniać i powodować uszkodzenie błony śluzowej nosa, co zwiększa ryzyko niewielkiego krwawienia. Podobny efekt daje dłubanie w nosie, odrywanie strupków czy wkładanie do nosa przedmiotów zupełnie tam niepasujących.

U dzieci takie drobne urazy należą do najczęstszych powodów krwawienia. Miejsce, które raz zostało uszkodzone, może również ponownie krwawić, jeśli tworzący się strupek jest regularnie odrywany przed pełnym zagojeniem śluzówki. Odrywanie go zbyt wcześnie przypomina zdejmowanie plastra z niezagojonej rany.

Najczęstsze przyczyny kataru z krwią

Przyczyn może być wiele, ale zdecydowana większość dotyczy bezpośrednio stanu błony śluzowej nosa. Znacznie rzadziej pojawienie się krwi w wydzielinie z nosa jest związane z chorobą ogólnoustrojową lub zaburzeniami krzepnięcia.

Suche powietrze, alergia i stosowanie aerozoli do nosa

Jak już wspomniano, suche powietrze zwiększa podatność śluzówki na pękanie. Alergia działa nieco inaczej – wywołuje stan zapalny, świąd, kichanie i wodnisty katar. Częstsze wydmuchiwanie i pocieranie nosa dodatkowo drażnią śluzówkę, która może zacząć krwawić. Łatwo w ten sposób wpaść w błędne koło – coraz częstsze wycieranie nosa powoduje kolejne uszkodzenie naczyń.

Znaczenie mają również niektóre preparaty stosowane do nosa. Ksylometazolina, oksymetazolina i podobne substancje obkurczają naczynia błony śluzowej, dzięki czemu szybko zmniejszają jej obrzęk. Problem może pojawić się przy zbyt częstym lub długotrwałym stosowaniu. Z czasem może rozwinąć się efekt z odbicia i polekowy nieżyt nosa, a przewlekłe nadużywanie takich preparatów wiązano również z uszkodzeniem nabłonka. Także donosowe glikokortykosteroidy mogą zwiększać ryzyko krwawienia z nosa. W metaanalizie 72 badań klinicznych było ono około 1,5 raza większe niż przy stosowaniu placebo. Nie oznacza to jednak, że należy rezygnować z tych leków.

Nadciśnienie, zaburzenia krzepnięcia i niedobory żywieniowe

Nadciśnienie tętnicze często pojawia się na listach przyczyn krwawienia z nosa, ale zależność nie jest tak prosta. Badania pokazują, że osoby z nadciśnieniem częściej doświadczają tzw. epistaksji, a krwawienie może być u nich trudniejsze do opanowania. Nie oznacza to jednak, że chwilowy wzrost ciśnienia bezpośrednio powoduje pęknięcie naczynia. Pojawia się tu trochę problem: „co było pierwsze – kura czy jajko?”. Samo krwawienie i związany z nim stres mogą podnosić ciśnienie, dlatego wysoki wynik zmierzony w trakcie epizodu nie przesądza o jego przyczynie.

Większą uwagę należy zwrócić na nawracające krwawienia u osób z małopłytkowością lub innymi zaburzeniami krzepnięcia. Płytki krwi tworzą pierwsze „uszczelnienie” uszkodzonego naczynia, dlatego gdy jest ich zbyt mało lub działają nieprawidłowo, nawet drobne uszkodzenie śluzówki może krwawić dłużej. Zaburzeniom krzepnięcia mogą towarzyszyć łatwo powstające siniaki, wybroczyny, krwawienia z dziąseł czy obfite miesiączki. Podobny obraz występuje m.in. w chorobie von Willebranda, w której proces tworzenia prawidłowego czopu płytkowego jest zaburzony. Krwawienie mogą nasilać również leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe.

A co z witaminami C i K? Ich niedobory nie należą do typowych przyczyn pojedynczych krwawień z nosa, ale znaczny niedobór witaminy K może zaburzać prawidłowe krzepnięcie, natomiast ciężki niedobór witaminy C może zwiększać kruchość naczyń i skłonność do krwawień. Są to jednak zdecydowanie rzadsze sytuacje niż zwykłe przesuszenie czy miejscowy uraz śluzówki.

Katar z krwią przy przeziębieniu, grypie i infekcji wirusowej

Krew z nosa przy przeziębieniu zwykle pojawia się z bardzo prozaicznego powodu. Infekcja wywołuje stan zapalny błony śluzowej i zwiększa produkcję wydzieliny, przez co wydmuchujemy nos wielokrotnie w ciągu dnia. Podrażniona śluzówka jest wtedy bardziej podatna na drobne uszkodzenia i krwawienie. W wydzielinie mogą pojawić się pojedyncze czerwone lub brunatne smugi.

Sytuacja wygląda podobnie w przypadku grypy – smugi krwi na chusteczce higienicznej nie są charakterystycznym objawem samej grypy, lecz efektem podrażnienia śluzówki i częstego oczyszczania nosa. Krew jest więc raczej śladem uszkodzenia niż objawem samej infekcji.

Wydzielina z zatok z krwią – kiedy może świadczyć o stanie zapalnym?

Wydzielina z zatok z krwią brzmi poważnie, ale w warunkach domowych trudno stwierdzić, czy krew rzeczywiście pochodzi z zatok. Przy zapaleniu nosa i zatok śluzówka jest obrzęknięta i podrażniona, dlatego w wydzielinie mogą pojawiać się niewielkie ślady krwi. Sama ich obecność nie świadczy jednak o ciężkości stanu zapalnego. Kolory opisywane przez pacjentów potrafią wyczerpać sporą część malarskiej palety, ale wygląd wydzieliny sam w sobie nie pozwala określić przyczyny dolegliwości. Znacznie większe znaczenie mają czas trwania objawów, ich nasilenie oraz to, czy zamiast stopniowo ustępować, zaczynają się pogarszać.

Katar z krwią w ciąży – czy jest powodem do niepokoju?

Ciało kobiet ciężarnych przechodzi przez 9 miesięcy wiele zmian, dlatego katar z krwią w ciąży nie należy do rzadkości. Zmiany hormonalne sprzyjają obrzękowi i zwiększonemu ukrwieniu błony śluzowej nosa, a u części kobiet rozwija się także tzw. nieżyt nosa ciężarnych. Taka śluzówka jest bardziej podatna na podrażnienie i drobne krwawienia.

Pojedyncza niewielka smuga krwi podczas wydmuchiwania nosa zazwyczaj nie jest powodem do niepokoju. Pomocne może być delikatne oczyszczanie nosa, stosowanie soli fizjologicznej oraz dbanie o odpowiednią wilgotność powietrza. Natomiast obfite, nawracające lub trudne do opanowania krwawienia, szczególnie jeśli towarzyszą im inne niepokojące objawy, powinny skłonić do udania się do lekarza.

Krew w wydzielinie z nosa u dziecka

Katar z krwią u dzieci jest bardzo częsty i zwykle pochodzi z przedniej części przegrody nosa. Najczęściej odpowiada za niego połączenie przesuszenia śluzówki z drobnym urazem – dłubaniem w nosie, odrywaniem strupków lub intensywnym wydmuchiwaniem nosa podczas infekcji. Jeżeli krew w katarze pojawia się sporadycznie, jest jej niewiele i szybko ustępuje, zwykle wystarczy zadbać o nawilżenie śluzówki i ograniczyć jej dalsze drażnienie. Nie wolno jednak bagatelizować częstych krwawień współistniejących z łatwym siniaczeniem, wybroczynami czy krwawieniem z dziąseł.

Na koniec crème de la crème problemów z nosem u małych dzieci – ciała obce. Koraliki, drobne elementy zabawek czy baterie guzikowe potrafią trafić do nosa szybciej niż rodzic zdąży mrugnąć.

Jak zatrzymać krwawienie i nawilżyć śluzówkę nosa?

W przypadku krwawienia, które nie ustępuje samoistnie, należy zachować spokój i usiąść, lekko pochylić głowę do przodu i mocno zacisnąć miękką część nosa przez kilka minut. Ucisk powinien być ciągły i trwać około 10 minut. Nie warto w tym czasie sprawdzać, czy krwawienie już ustało – zbyt wczesne zwolnienie ucisku może spowodować ponowne krwawienie. Jeśli po 10 minutach nos nadal krwawi, należy kontynuować ucisk, a w razie dalszego utrzymywania się krwawienia skontaktować się z lekarzem.

Jeśli na chusteczce zostają jedynie niewielkie pojedyncze nitki lub plamki krwi, prawdopodobnie mamy do czynienia z niewielkim urazem. Pomocne będą sól fizjologiczna, preparaty nawilżające lub natłuszczające do nosa oraz odpowiednia wilgotność powietrza. Po krwawieniu należy też unikać mocnego wydmuchiwania nosa i odrywania strupków.

Kiedy katar z krwią wymaga konsultacji z lekarzem?

Pojedyncza smuga krwi podczas infekcji lub po mocnym wydmuchaniu nosa zwykle nie wymaga pilnej diagnostyki.

1. Nie powinniśmy jednak bagatelizować nawracających krwawień, które pojawiają się bez wyraźnej przyczyny lub regularnie tylko z jednej strony nosa.
2. Z wizytą u lekarza nie zwlekamy również wtedy, gdy obecności krwi w wydzielinie towarzyszą łatwe siniaczenie, krwawienia z dziąseł, znaczne osłabienie lub podejrzenie zaburzeń krzepnięcia.
3. Szczególnie istotne są nawracające jednostronne epizody oraz krwawienia utrzymujące się mimo wcześniejszego leczenia.
4. Pilnej pomocy wymaga intensywne krwawienie, którego nie udaje się zatrzymać prawidłowym uciskiem, zwłaszcza jeśli pojawiają się trudności z oddychaniem, wyraźne osłabienie, bladość, zawroty głowy lub krwawienie rozpoczęło się po poważnym urazie.

Krwawienie z nosa podczas kataru – najczęściej zadawane pytania

Na jakie niedobory witamin może wskazywać katar z krwią?

Najczęściej na żadne. Pojedyncze smugi krwi w katarze zdecydowanie częściej wynikają z przesuszenia lub mechanicznego uszkodzenia śluzówki niż z niedoboru witamin. Ciężki niedobór witaminy C może wprawdzie zwiększać kruchość naczyń, a niedobór witaminy K zaburzać proces krzepnięcia, ale niedoborom zwykle towarzyszą także inne objawy lub czynniki ryzyka.

Czy leki przeciwkrzepliwe mogą powodować krew w wydzielinie z nosa?

Tak, leki przeciwzakrzepowe oraz część leków przeciwpłytkowych mogą zwiększać nasilenie lub wydłużać czas trwania krwawienia po uszkodzeniu naczynia. Absolutnie nie należy jednak samodzielnie odstawiać takich leków po pojawieniu się krwawienia z nosa. Wytyczne zalecają, aby przy krwawieniu, które nie zagraża życiu, najpierw zastosować standardowe metody jego zatrzymania, a decyzję o zmianie leczenia przeciwkrzepliwego pozostawić lekarzowi.

Czy katar z krwią może pojawić się po stosowaniu sterydów donosowych?

Tak. Krwawienie z nosa należy do znanych działań niepożądanych donosowych glikokortykosteroidów i zwykle wynika z miejscowego podrażnienia błony śluzowej. Jeżeli pojawia się sporadycznie, warto zadbać przede wszystkim o jej nawilżenie. Nawracające lub nasilające się krwawienia podczas leczenia należy natomiast omówić z lekarzem lub farmaceutą – mogą wymagać korekty sposobu stosowania leku lub dalszego postępowania.