Gaslighting - kobieta ofiarą w biurze
Weronika Grzywna

Gaslighting: co to jest? Przykłady i jak się przed nim bronić

Ktoś cały czas podważa Twoje zdanie? Sugeruje, że zawsze wszystko źle pamiętasz i cały czas musi Cię poprawiać? Być może jesteś ofiarą gaslightingu – formy przemocy, która polega na manipulowaniu drugą osobą w taki sposób, by przestała wierzyć swojemu osądowi. Czym jest gaslighting i jak się przed nim bronić?

  1. Gaslighting – co to jest?
  2. Kto najczęściej stosuje gaslighting?
  3. Gaslighting a osobowość narcystyczna
  4. Jak rozpoznać gaslighting?
  5. Gaslighting – przykłady
  6. Gaslighting – jak go udowodnić?
  7. Gaslighting – jak się bronić?

Gaslighting – co to jest?

Gaslighting to forma przemocy psychicznej, która przejawia się głównie w manipulowaniu ofiarą. Nazwa „gaslighting” pochodzi od sztuki teatralnej pt. „Gas Light”, w której mężczyzna próbował zmanipulować swoją żonę – m.in. zmniejszał natężenie światła w ich domu i jednocześnie zaprzeczał, że widzi jakieś zmiany. Mężczyzna wmawiał swojej żonie, że wszystko jej się wydaje, a jego celem było doprowadzenie do tego, by kobieta zaczęła myśleć, że to z nią i jej osądem jest coś nie tak.

Gaslighting polega więc na manipulowaniu drugą osobą tak, że wraz z czasem przestaje ona ufać własnym osądom, jest zdezorientowana, przestaje ufać samej sobie i wierzyć we własne zdolności i umiejętności. Staje się całkowicie zależna od drugiej osoby, której wierzy we wszystko.

Kto najczęściej stosuje gaslighting?

Gaslighting może być stosowany tak naprawdę przez każdą osobę, w każdym środowisku: w pracy, w związku oraz w rodzinie. Najczęściej jednak stosują go osoby z niską samooceną, które manipulują innymi, by móc poczuć się od nich lepiej. Ponadto gaslighting często stosowany jest w celu osiągnięcia własnych celów i korzyści.

Gaslighting a osobowość narcystyczna

Gaslighterzy to bardzo często osoby z zaburzeniami zachowania pod postacią osobowości narcystycznej. Osobowość narcystyczną charakteryzuje bowiem manipulacyjna postawa. Narcyz manipuluje innymi osobami, by osiągnąć postawione sobie cele, nawet kosztem tychże osób. Manipuluje innymi, wprowadza ich w błąd, umniejsza ich umiejętności i dokonania, nie przyjmuje zdania innych osób, przekonuje wszystkich do swoich racji i stara się zyskać przewagę nad swoimi ofiarami, aby móc je kontrolować.

Dowiedz się, po czym rozpoznać socjopatę – te cechy powinny wzbudzić Twój niepokój

Jak rozpoznać gaslighting?

Rozpoznanie gaslightingu może być trudnym zadaniem, ponieważ gaslighter manipuluje w tak subtelny sposób, żeby ofiara nie mogła rozpoznać, że jego zachowanie jest przemocą. Jak rozpoznać gaslighting?

  • Gaslighter cały czas podważa Twoje kompetencje, zrzuca na Ciebie winę za coś, co się nie udało.
  • Próbuje Ci wmówić, że coś było zupełnie inne, niż Ty to pamiętasz.
  • Zaczynasz ciągle przepraszać, ale tak właściwie nie wiesz za co.
  • Uważasz, że gaslighter ma rację, zaczynasz wątpić we własny osąd i we własną pamięć.
  • Bronisz go i tłumaczysz przed innymi osobami.
  • Masz trudności z podejmowaniem prostych decyzji, zaczynasz polegać na manipulatorze.
  • Spada Twoja pewność siebie i poczucie własnej wartości.

Gaslighting – przykłady

Gaslighterzy zachowują się w określony sposób i stosują podobne techniki manipulacji emocjonalno-psychologicznej. Przykłady gaslightingu wraz z częstymi stwierdzeniami używanymi przez gaslighterów to:

  • zaprzeczanie rzeczywistości, faktom „to nieprawda, Ty nigdy nie pamiętasz niczego dokładnie”, „ta sytuacja nigdy nie miała miejsca, wymyśliłeś to sobie”,
  • umniejszanie uczuć oraz emocji – „jak zwykle reagujesz przesadnie” „zawsze tak reagujesz, jesteś przewrażliwiony”, „nie wiem, o co ci chodzi, nic złego przecież się nie stało”,
  • oskarżanie i obwinianie – „gdybyś tego nie powiedział, to nie doszłoby do tej sytuacji”,
  • tworzenie dezorientacji – „to nie było tak, pamiętasz to źle”, „wymyśliłeś to sobie, to było inaczej”,
  • szantaż emocjonalny – „nigdy nie znajdziesz nikogo lepszego ode mnie”, „nigdy nie znajdziesz lepszej pracy”.

To tylko niektóre przykłady gaslightingu, które mogą przejawiać się w odmienny sposób w zależności od tego, kto i wobec kogo stosuje tę formę manipulacji i przemocy psychicznej.

Powiązane produkty

Gaslighting w związku

Niestety z gaslightingiem często mamy do czynienia w związkach. Wówczas jeden z partnerów przyjmuje postać gaslightera, drugi zaś staje się ofiarą. Objawy gaslightingu w związku to manipulowanie, obwinianie niemal za wszystko, umniejszanie uczuć i emocji, ignorowanie, odmawianie udzielenia pomocy, nieustanne poprawianie, narzucanie swojego punktu widzenia, umniejszanie drugiej osoby.

Z czasem ofiara przestaje wierzyć we własny osąd, staje się zależna od gaslightera, izoluje się od innych i broni go przed bliskimi osobami. Nie dowierza, że partner mógłby wyrządzić jej krzywdę. Niestety gaslighting w związku sprawia, że relacja staje się toksyczna, co niesie za sobą szereg konsekwencji dla ofiary, takich jak spadek poczucia własnej wartości, poczucie osamotnienia, objawy lękowe, spadek nastroju, niska samoocena i wiele innych negatywnych skutków dla zdrowia psychicznego.

Gaslighting w pracy

Gaslighting w miejscu pracy może pojawić się zarówno między współpracownikami, jak i między przełożonym a pracownikiem. Zazwyczaj przejawia się on w ten sam sposób, co klasyczny gaslighting – gaslighter umniejsza dokonania drugiej osoby, kwestionuje jej poglądy, podważa jej pewność siebie oraz zachowania, obwinia ją za każdy popełniony błąd, nawet jeżeli błąd nie stoi po jej stronie, dyskredytuje jej umiejętności, kwestionuje jej pamięć i wymyśla sytuacje, które nigdy nie miały miejsca.

Lubisz głośne samochody? Naukowcy ostrzegają: to częsta cecha psychopatów

Gaslighting w rodzinie

Choć wielu rodziców nie zdaje sobie z tego sprawy, to niektóre często powielane zachowania w relacji rodzic-dziecko są przejawem gaslightingu. Gaslighting w rodzinie skierowany w stronę dziecka objawia się obarczaniem dziecka odpowiedzialnością za coś, co go nie dotyczy, krytykowaniem dziecka, wmawianiem, że jego przekonania są nieprawdziwe, poprawianiem go i mówieniem, że jest za młode, by coś na dany temat wiedzieć.

Wyrażenia takie jak:

  • „nie masz powodu do płaczu”, „histeryzujesz”, „zawsze reagujesz jak histeryk”,
  • „to nic nie boli, więc nie wiem, czemu płaczesz”,
  • „jestem zła, bo przeszkadzasz mi i nie mogę pracować”,
  • „źle to pamiętasz, zresztą co ty możesz pamiętać, jak jesteś taki młody”,
  • „musisz być głodna, bo nie jadłaś nic od 2 godzin”,
  • „nie masz o niczym pojęcia, jesteś zbyt naiwny i za bardzo ufasz ludziom, ja wiem lepiej, bo jestem starszy”,
  • „nic nie rozumiesz, nie masz pojęcia o życiu”,
  • „przestań przesadzać, nic się nie stało”

to również przejawy gaslightingu, który jest psychiczną i emocjonalną przemocą skierowaną w stronę dziecka lub nastolatka. Stosowanie gaslightingu w dzieciństwie negatywnie wpływa na rozwój dziecka, powoduje, że dziecko dorasta z niską samooceną i niskim poczuciem własnej wartości, ma trudności z wyrażaniem oraz rozumieniem emocji.

Wyżej wymienione przykłady gaslightingu mogą również występować w relacji między innymi członkami rodziny. Jeżeli gaslighting stosowany być w dzieciństwie, to bardzo często będzie on kontynuowany w dorosłości w relacji rodzica z dorosłym dzieckiem.

Gaslighting – jak go udowodnić?

Gaslighting jest formą przemocy i nikt nie powinien się na niego godzić. Pierwszym krokiem do stawienia czoła przemocy jest dostrzeżenie, że jesteśmy ofiarą gaslightingu i uświadomienie sobie, że mamy prawo walczyć o nasze prawa. W pierwszej kolejności warto porozmawiać na ten temat z bliskimi osobami i poprosić je o pomoc oraz wsparcie.

Jeżeli chcemy zgłosić gaslighting w związku czy w pracy, potrzebne będą nam dowody przemocy. Aby udowodnić gaslighting, ofiara musi zebrać odpowiednie dowody w sprawie, takie jak zeznania świadków, nagrania rozmów, SMS-y czy wiadomości e-mail, które mogą potwierdzić, że wobec ofiary stosowany był gaslighting.

Gaslighting – jak się bronić?

Gaslighting wiąże się z wieloma negatywnymi skutkami dla zdrowia psychicznego: obniża samoocenę i poczucie własnej wartości, zwiększa brak wiary w siebie i we własne możliwości, powoduje problemy w podejmowaniu decyzji. Gaslighting może również sprzyjać rozwojowi depresji, zaburzeń lękowych, a nawet pojawieniu się myśli lub prób samobójczych.

Kluczową rolę w obronie przed przemocą psychiczną będzie odgrywać umiejętność asertywności, czyli stanowczego i jednoznacznego odpowiadania gaslighterowi. Jeżeli widzisz, że rozmowa z gaslighterem zmierza donikąd, nie kontynuuj jej, ponieważ nie będziesz w stanie przekonać manipulatora. Bądź stanowczy, jasno postaw granicę i nie pozwalaj, by ktoś ją przekraczał.

Oczywiście najlepszą opcją byłoby natychmiastowe odcięcie się od gaslightera, choć nie zawsze jest to możliwe i takie proste, jak mogłoby się wydawać. Bardzo trudno będzie również bronić się przed gaslightingiem, jeżeli tkwimy w takiej relacji przez dłuższy czas. Warto wtedy poszukać zewnętrznego wsparcia – porozmawiać z bliskimi osobami na temat zaistniałej sytuacji, poprosić je o wyrażenie swojej opinii, o opowiedzenie, jak widzą całą sytuację z własnej perspektywy.

W przypadku gdy nie jesteśmy w stanie samodzielnie poradzić sobie z gaslightingiem oraz jego skutkami, warto zwrócić się o pomoc do psychoterapeuty lub psychologa. Specjalista pomoże nam zrozumieć, czym jest gaslighting, jakie zachowania na niego wskazują i jak sobie z nimi radzić. Ponadto specjalista pomoże w pracy nad skutkami gaslightingu oraz będzie towarzyszył nam na każdym etapie zmiany – nauki stawiania granic, zakończenia toksycznej relacji czy zmiany pracy.

  1. P. L. Sweet, The Sociology of Gaslighting, American Sociological Review, 2019;84(5):851-875.
  2. D. M. Buss, Manipulation in Close Relationships: Five Personality Factors in Interactional Context, Journal of Personality, 1992;60(2):477-99.
  3. D. E. Krause, Consequences of Manipulation in Organizations: Two Studies on its Effects on Emotions and Relationships, Psychological Reports, 2012;111(1):199-218.
  4. M. Mikielewicz, Przemoc psychiczna w rodzinie – globalne wyzwanie zrównoważonego rozwoju, Eunomia, 2018;1(94).
  5. A. Cygan, Przemoc psychiczna wobec partnerki w związkach intymnych, Państwo i Społeczeństwo, 2013;3(13).
  6. J. Huizen, Examples and signs of gaslighting and how to respond, [online] https://www.medicalnewstoday.com/articles/gaslighting [dostęp:] 17.05.2024.
  7. Gaslighting at work - Spotting the signs of subtle workplace bullying, [online] https://www.nationalbullyinghelpline.co.uk/gaslighting.html [dostęp:] 17.05.2024.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Przyczyny i objawy nerwicy – jakie są rodzaje i jak objawiają się zaburzenia nerwicowe?

    Nerwica to niepsychotyczne zaburzenie psychiczne, którego przyczyn upatruje się najczęściej w czynnikach środowiskowych oraz genetycznych. Objawy nerwicy nie obejmują wyłącznie sfery psychicznej (lęk, natrętne myśli), mogą także pochodzić ze strony układu oddechowego (np. trudności z oddychaniem), układu krążenia (np. przyspieszone tempo pracy serca), układu nerwowego (np. dezorientacja) czy układu pokarmowego (np. nudności i wymioty). W jaki jeszcze sposób mogą objawiać się zaburzenia nerwicowe?

  • Typy osobowości – jakie są? Charakterystyka

    Ludzie różnią się między sobą wyglądem, ale również – a może przede wszystkim – osobowością i charakterem. Warto poznać, w jaki sposób nauka odnosi się do tych kwestii i jakie typy osobowości wyodrębniali poszczególni badacze i myśliciele. W ten sposób możemy się również dowiedzieć, który typ osobowości sami posiadamy.

  • E-book "Dieta na relaks". Porady i jadłospis - jak złagodzić stres dietą

    Pod wpływem chronicznego stresu organizm wykorzystuje zgromadzone zapasy ustrojowe witamin z grupy B oraz znacząco zwiększa zapotrzebowanie na pełnowartościowe białko, nienasycone kwasy tłuszczowe (szczególnie kwas DHA), witaminy, składniki mineralne oraz bioaktywne związki o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym . Istnieją jednak produkty, które pozytywnie wpływają na samopoczucie i funkcje poznawcze/

  • Introwertyk – kto to? Jakie ma cechy? Test na introwertyzm

    Czujesz się wyczerpany po spotkaniach towarzyskich i potrzebujesz chwili dla siebie, żeby odpocząć? Wolisz spędzać czas w samotności zamiast w grupie nieznajomych? Być może jesteś introwertykiem i czerpiesz energię do życia ze swojego wnętrza. Dowiedz się więcej na temat tego, jakie są cechy introwertyka.

  • Efekt Mandeli – czym jest? Dlaczego pamiętamy rzeczy, których nigdy nie było...?

    Ile razy miałeś wrażenie, że coś wydarzyło się inaczej, niż opowiadają inni? A może wraz z tymi osobami myliłeś się co do przebiegu danego zdarzenia? Takie sytuacje to efekt Mandeli, który doskonale opisuje zjawisko fałszywych wspomnień. Na czym polega efekt Mandeli i co mówi o nim nauka?

  • Mobbing – jak wpływa na zdrowie psychiczne i fizyczne?

    Mobbing to wszelkiego rodzaju działania, które polegają na nękaniu pracowników – m.in. poniżanie, ośmieszanie, ignorowanie, plotkowanie za plecami czy izolowanie od grupy współpracowników. Ofiary mobbingu często zmagają się z szeregiem negatywnych emocji i nie wiedzą, co mogą w takiej sytuacji zrobić. Jakie są przejawy mobbingu? Jak wygląda mobbing w pracy i jak z nim walczyć?

  • Chorzy widzą zdeformowane twarze innych ludzi. Ta choroba bywa mylona ze schizofrenią

    Zniekształcone twarze, wydłużone usta, wąskie nosy – takie objawy wymieniają osoby cierpiące na prozopometamorfopsję, rzadką chorobę, która stanowi wyzwanie dla specjalistów i naukowców. Jak objawia się prozopometamorfopsja? Jak ją leczyć?

  • Czy twój szef ma skłonności psychopatyczne? Sprawdź niebezpieczne oznaki

    Niepokoi cię zachowanie twojego szefa i zastanawiasz się, czy być może ma ono podłoże psychopatyczne? O zaburzeniach osobowości o charakterze antyspołecznym, nazywanych potocznie psychopatią, mówi się, kiedy dana osoba charakteryzuje się poniższymi objawami.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij